Przedmiotem wynalazku jest zasilacz stabilizowany i zabezpleozony przed przedazeniami, który stosowany jest Jako uniwersalne zródlo napieoia atalego* Stan techniki* Znane zasilacze, zabespleozone przed przedazeniami lub zwaroiami, zawieraja w galezi zabezpieczajacej czujnik pradowy, który wlaczony jest szeregowo z obciazeniem zasilacza* Stosowanym dotychczas czujnikiem pradowym jest element oporowy, 1 zwykle do tego oelu wykorzystuje sie odpowiednio dobrany rezystor* Bardziej rozbudowa-* ny zasilacz uniwersalny ma ponadto w swym ukladzie podstawowy wzmacniacz operacyjny, znaj¬ dujacy sie w galezi stabilizacji parametrów zasilacza, oraz posiada pomocniczy wzmacniacz operaoyjny, umieszczony w galezi zabezpieczenia tego zasilacza* Istota wynalazku* Znamienna cecha zasilacza, wykonanego zgodnie z wynalazkiem, jest to, ze w galezi zabezpieczajacej ma on tranzystor, który wlaczony Jest szeregowo z obcia¬ zeniem zasilacza* Baza tego tranzystora, poprzez rezystor i dzielnik zawierajacy dwa dalsze rezystory oraz diode progowa, polaczona jest z wyjsciem zasllaoza* Pozostale elektrody tranzystora wlaozone sa do wejsc pomocniozego wzmacniacza operaoyjnego, który wraz z podstawowym wzmacniaczem operacyjnym polaozony jest a ukladem regulacji zasllaoza* Zalety wynalazku* Zaailacs^ opracowany w^dlu^ powyzszego opisu iatoty rozwias-iaia* charakteryzuje sie tym, ze czynny czujnik tranzystorowy, w porównaniu z czujnikiem rezy« stancyjnym, wplywa na lepsza stabilnosc pracy w zakresie pradów roboczyoh zasilacza, oraz pozwala na zmniejszenie Jego pradu zwarcia*' Uzyty tranzystor umozliwia ponadto nie* zalezna regulacje pradów wyjsciowych i pradu zwarcia, oraz gwarantuje mozliwosc ksztalto¬ wania charakterystyki przejsciowej zasilacza w zaleznosci od rodzaju i wielkosci jego oboiazenla* Z uwagi na korzystne cechy opraocwanego zasllaoza, moze on byc stosowany tam* gdzie narazony jest ozesto na przeciazenia lub zwarcia, a szczególnie w elektryoznych przyrza¬ dach technologicznych, których okres uzytkowania mozna dzieki temu znacznie wydluzyc*2 1273^7 Poza tym odpowiednio zabezpieczony zasilacz ogranioza wyraznie liezbe uszkodzen wyste¬ pujacych w badanych urzadzenia lub w kontrolowanych ukladach, albo w sprawdzanych obwo¬ dach elektrycznyoh* Objasnienie rysunku* Przedmiot wynalazku przedstawiony Jest na rysunku w postaoi schematu bloków o-ideowego, który obrazuje przykladowa konstrukcje zasilacza* Przyklad wykonania wynalazku* Elementem zwiazanym z istota rozwiazania Jest tranzys¬ tor T, a uklad napiecia odniesienia 0 oraz uklad regulaoji R i pomocniozy wzmaoniaoz operacyjny V sa slownymi czesciami skladowymi zgloszonego zasilacza* Uklad napiecia odniesienia 0 polaczony Jest Jednostronnie z ukladem regulacji R, a drugostronnie z wej¬ sciem podstawowego wzmacniacza operacyjnego* którego drugie wejscie poprzez dzielnik rezystorowy polaozone Jest z wyjsciem zasilacza* Yyjscie tego wzmacniaoza wraz z wyjsciem pomocniczego wzmacniacza operacyjnego W wlaczone Jest do ukladu zegulaoji R* Tranzystor T wlaczony Jest szeregowo z obciazeniem zasilacza* przy czym emiter Jego polaczony Jest z ukladem regulacji R, a kolektor z wyjsciowym zaciskiem U zasilacza* Obie te elektrody tranzystora T sa Jednoczesnie wlaozone do wejsc pomocniczego wzmacniacza operacyjnego V i sa ze soba polaczone poprzez zabezpieczajacy rezystor R1* Baza tranzystora T za posred¬ nictwem rezystora RO i dzielnika R2f R5f D polaczona Jest z wyjsciowymi zaciskami zasi¬ lacza* Rezystor RO wplywa na wartosc pradu bazy tranzystora T i na ograniczenie pradu wyj¬ sciowego silacza, a od opornosci rezystora R1 uzalezniona Jest wielkosc pradu zwarcia zasilacza, natomiast opornosci rezystorów R2 i R3. oraz odpowiednio dobrana dioda progo¬ wa D maja wplyw na wybór wymaganej charakterystyki przejsciowej zasilacza* Dzialanie ukladu zabezpieczajacego" zasilacz polega na tym* ze role czynnego czujnika pradowego spelnia tranzystor T9 którego napiecie kolektor-emiter, w poczatkowym zakresie malych wartosci pradów jego kolektora* jest proporcjonalne do pradu plynacego przez tranzystor T, który dziala wówczas podobnie jak rezystor o bardzo malej oporaosoi• Po przekroczeniu okreslonej wielkosci pradu kolektora tranzystora T, co uzaleznione jest posrednio od wartosci pradu jego bazy, napiecie kolektor-emiter szybko rosnie i steruje ono pomocniozy wzmacniacz operacyjny V w taki sposób* ze zostaje ograniczony prad obcia¬ zenia zasilacza oraz spadek napiecia U na jego wyjsciu* Prad bazy tranzystora T uzalez¬ niony jest od wielkosci wyjsciowego napiecia U, poniewaz w miare zmniejszania sie tego napiecia Uf.punkt pracy tranzystora T przesuwa sie w kierunku mniejszych pradów jego bazy i rosnie wtedy jego opornosc, a w wyniku tego, oraz w rezultacie dzialania róznico¬ wego pomocniczego wzmacniacza operacyjnego V, sterujacego uklad regulacji R, nastepuje stopniowa redukcja wyjsciowego pradu obciazenia oraz spadku napiecia U zasilacza* Opisane powyzej, korzystnie usprawnione rozwiazanie zabezpieczania uniwersalnego zródla napiecia stalego, nadaje sie do zastosowania zarówno w zasilaczach o budowie naj¬ prostszej, jak i skomplikowanej, a takze do zasilaczy9 które wykonywane sa przy pomocy obwodów scalonych* Zastrzezenie patentowe Zasilacz stabilizowany i zabezpieczony przed przeciazeniami, który w galezi stabili¬ zujacej zawiera operacyjny wzmacniach podstawowy, a ponadto ma dodatkowy wzmacniacz operacyjny, sterowany spadkiem napiecia wystepujacym na elemencie pomocniczym, wlaczo¬ nym szeregowo z obciazeniem zasilacza, znamienny tym, ze w jego galezi zabez¬ pieczajacej, szeregowo z obciazeniem wlaczony jest tranzystor /T/, którego baza poprzez rezystor /RO/ i dzielnik /R2, R3, D/ polaczona jest z zaciskami wyjsciowymi zasilacza, przy ozym pozostale elektrody tranzystora /T/ wlaozone sa do wejsc ponocniozego wzmacnia¬ cza operacyjnego /V/, którego wyjsoie wraz z wyjsciem podstawowego wzmacniaoza operacyj¬ nego dolaozone jest do ukladu regulacji /R/*127 347 u -O R2DD R3DD PL