Przedmiotem wynalazku jest srodek chwastobój¬ czy zawierajacy zwiazki N-(heterocykloaminokar- bonylo)arylosulfonamidowe i pirydylosulfonamido- we oraz sposób wytwarzania tych zwiazków.Z francuskiego opisu patentowego nr 1468 747 znane sa para-podstawione fenylosulfonamidy o wzorze 1, w którym R oznacza atom wodoru, chlo¬ rowca, Grupe CFs lub grupe alkilowa. Zwiazki te stosowane sa jako srodki antydiabetyczne.Z publikacji Logemann i in. Chem. Ab. 53, 18052g (1959) opisano szereg sulfonamidów, miedzy inny¬ mi pochodne uracylu oraz zwiazki o wzorze 2, w którym R oznacza grupe butylowa, fenylowa lub grupe o wzorze 3, w której Ri oznacza atom wodoru lub grupe metylowa.Testy odnoszace sie do obnizenia poziomu cukru we krwi prowadzone na szczurach (dawki do¬ ustne 25 mg/100 g) wykazaly, ze najsilniejsze dzia¬ lanie wykazaly zwiazki, w których R oznacza gru¬ pe butylowa lub fenylowa. Inne zwiazki wykazy¬ waly slabe dzialanie lub byly nieaktywne.W publikacji Wojciechowski, J. Acta Polon.Pharm. 19, str. 121—5 (1962) (Chem. Ab. 59, 1633c) opisano synteze N-[(2,6-dwumetoksypiryminylo-4)- aminokarbonylo]-4-metylobenzenosulfonamidu o wzorze 4. Opierajac sie na podobienstwie do zna¬ nego zwiazku autor przewidzial dla powyzszego zwiazku aktywnosc obnizajaca poziom cukru we krwi. 10 15 W holenderskim opisie patentowym nr 121788 opisano sposób wytwarzania zwiazków o wzorze 5, oraz ich dzialanie jako srodków chwastobójczych o dzialaniu ogólnym lub selektywnym. W zwiazku o wzorze 5 Ri i R2 moga niezaleznie od siebie oznaczac grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla, zas Ra i R4 moga niezaleznie od siebie oznaczac atom wodoru, chlorowca lub grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla.W opisie patentowym St. Zjedn. Am. nr 3 637 366 opisano zwiazki o wzorze 6, w którym Ri oznacza atom wodoru lub nizsza nasycona grupe acylowa, zas R2 oznacza atom wodoru, grupe 2-pirymidyny- lowa, pirydylowa, amidynowa, acetylowa lub kar- bamylowa. Stwierdzono, ze zwiazki te zwalczaja palusznik krwawy, pieprzyce, cykorie jadalna, ko¬ niczyne i Poa annus.Podstawione pirymidynylosulfonylomoczniki o wzorze 7, w którym R oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, które sa równiez para-podstawio¬ ne w pierscieniu fenylowym, opisano w Farmco Ed. Sci., 12, 586 (1957) [Chem. Ab., 53, 18052g (1959)].Obecnosc niepozadanych roslin powoduje znacz¬ ne szkody w zbiorach roslin uprawnych, a zwla¬ szcza w uprawach podstawowych roslin jadalnych oraz roslin dostarczajacych wlókna, takich jak ba¬ welna, ryz, kukurydza, pszenica, itp. 126 8643 Eksplozja demograficzna ostatnich czasów i wy¬ nikajaca z niej niedostateczna podaz zywnosci i wló¬ kien na swiecie powoduja koniecznosc podwyzsze¬ nia wydajnosci powyzszych upraw. Jednym ze spo¬ sobów podwyzszenia tej wydajnosci jest zapobie¬ ganie lub zmniejszenie do minimum strat czesci i wartosciowych upraw przez niszczenie lub hamo¬ wanie wzrostu niepozadanej roslinnosci.Dostepne-sa. bardzo róznorodne substancje, sku¬ teczne przy niszczeniu lub hamowaniu (regulowa¬ niu) wzrostu niepozadanej roslinnosci; substancje takie, powszechnie okresla sie jako srodki chwa¬ stobójcze. Niektóre chwasty, takie jak cibora, sa bardzo trudne do zwalczania. Wiele srodków chwastobójczych stosowanych do zwalczania cibory jest tak malo selektywnych, ze powoduja równiez szkody w samych roslinach uprawnych. Istnieje wiec zapotrzebowanie na opracowanie srodków chwastobójczych, powodujacych jednoczesnie mini¬ malne szkody w roslinach uprawnych.Srodki chwastobójcze wedlug wynalazku zawie¬ raja zwiazki o wzorze 8, w których symbole maja znaczenie podane ponizej lub ich dopuszczalne w rolnictwie sole.Srodki te znajduja zastosowanie jako srodki chwastobójcze o dzialaniu selektywnym lub ogól¬ nym. Wykazuja one aktywnosc zarówno przed- wschodowa jak i powschodowa.W zwiazkach o wzorze 8 R oznacza grupe o wzorze 9 lub 10, Ri oznacza grupe o wzorze 11 lub 12, R2 oznacza atom wodoru, grupe CHs, OCHs, atom fluoru, chloru, bromu, grupe NO2, CFs, CORs, S(0)mRio, SO2NR10R11, SO2OCH2CF3, SO2OCH2CCI3 lub S02N(OCHs)CH3; Ra oznacza atom wodoru, fluoru, chloru, bromu, grupe alkilowa o 1—4 ato¬ mach wegla lub grupe CHsO; R4 oznacza atom wodoru, chloru, bromu, fluoru, grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla, alkoksylowa o 1—4 atomach wegla, grupe NO2, CO2R6 lub R13—S—, z tym ze R4 ograniczone jest do pozycji 2- lub 4- w pierscie¬ niu pirydynowym; R5 oznacza grupe alkoksylowa o 1—6 atomach wegla, alkenoksylowa o 3—6 ato¬ mach wegla, chlorowcoalkoksylowa o 2—6 atomach wegla i 1—3 atomach chlorowca takich jak chlor, fluor lub brom, grupe cykloalkoksylowa o 5—6 atomach wegla, grupe 0(CH2CH20)nR7; OCH2CH2CH2OR7; NRsRd; N(OCH3)CHs lub grupe alkilotio o 1—4 atomach wegla; Re oznacza grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla; R7 oznacza grupe • alkilowa o 1—2 atomach wegla; Rs i Rq oznaczaja niezaleznie od siebie atom wodoru lub grupe alki¬ lowa o 1—4 atomach wegla lub Rs i R9 moga oznaczac razem grupy (CH2)4, (CH25 lub 0(CH2CH2)2; Rio i Rn oznaczaja niezaleznie od siebie grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla lub grupe alkenylowa o 3—4 atomach wegla lub Rio i Rn moga oznaczac razem grupe (CH2)4, (CH2)s lub 0(CH2CH2)2; R13 oznacza grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla; X oznacza atom wodoru, gru¬ pe CHs, CHsO, atom chloru lub grupe OCH2CHS; , Y oznacza grupe CH2 lub atom tlenu; m oznacza liczbe 0, 1 lub 2; n oznacza liczbe 1 lub 2; W oznacza atom tlenu lub siarki; pod warunkiem, ze: gdy Ri oznacza grupe o wzorze 12, to R2 ozna¬ cza grupe o wzorze CORs, SO3NR10R11, lub 4 S02N(CH8)(OCHs), zas R4 jest inne niz wodór oraz gdy Ri oznacza grupe o wzorze 13, to X oznacza grupe CHs lub OCHs.Zwiazki te moga byc w postaci odpowiednich do stosowania w rolnictwie soli.Najkorzystniejsze pod wzgledem aktywnosci bio¬ logicznej albo latwosci syntezy lub z obu tych wzgledów sa nastepujace grupy zwiazków. Grupy te wymieniono w kolejnosci wzrastajacych korzyst¬ nych wlasciwosci. 1) Zwiazki o wzorze 8, w którym W oznacza tlen; 2) Zwiazki wymienione w punkcie 1, w których R oznacza grupe o wzorze 14; 3) Zwiazki wymienione w punkcie 2, w których Ri oznacza grupe o wzorze 11; 4) Zwiazki wymienione w punkcie 3, w których X oznacza atom wodoru, grupe CH3 lub OCHs; 5) Zwiazki wymienione w punkcie 4, w których R2 oznacza grupe NO2, COR5, SO2NR10R11, SO2R10 lub S02N(OCH8)(CHs); 6) Zwiazki wymienione w punkcie 5, w których Rs oznacza atom wodoru oraz 7) Zwiazki wymienione w punkcie 6, w których R2 oznacza grupe NO2, CORs, gdzie Rs oznacza grupe alkoksylowa o 1—3 atomach wegla lub gru¬ pe alliloksylowa, grupe S02N(CH3)2; S02N(CH2CHs)2 lub SOsN(OCH3)(CHs).Najkorzystniejsze z powodu swej wyjatkowej aktywnosci chwastobójczej lub ze wzgledów ekono¬ micznych, lub z obu powodów sa nastepujace zwiazki: N^[(6,7-Dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklopentapirymi- dinylo - 2 -) - aminokarbonylo] - 2 -nitrobenzenosulfon- amid, ester metylowy kwasu 2-{[(6,7-dwuwodoro-4-mety- lo -5H -cyklopentapirymidinylo -2)-aminokarbonylo] aminosulfonylo} benzoesowego, N-[(6,7-dwuwodoro-4-metoksy-5H-cyklopentapirymi- dinylo -2) -aminokarbonylo ] - 2 -nitrobenzenosulfon - amid, 2-Chloro-N-{(5,6-dwuwodoro-4-metylofuro [2,3- d] pi- rymidinylo-2)-aminokarbonylo}benzenosulfonamid, ester etylowy kwasu 2-{[(6,7-dwuwodoro-4-metylo- 5H -cyklopentapirymidinylo - 2)aminokarbonylo] ami¬ nosulfonylo)benzoesowego, ester etylowy kwasu 2-{[(5,6-dwuwodoro-4-metylo- furo/2,3-d/-pirymidinylo -2) -aminokarbonylo] amino¬ sulfonylo}-benzoesowego, oraz ester cykloheksylowy kwasu 2-{[(5,6-dwuwodoro-4- metylofuro/2,3 - d/pirymidinylo -2)- aminokarbonylo] aminosulfonylo}-benzoesowego, N-[(5,6-dwuwodoro-4-metylofurQ/2,3-d/pirymidinylo- 2)-aminokarbonylo]-2-nitrobenzenosulfonamid, ester metylowy kwasu 2-{[(5,6-dwuwodoro-4-mety- lofuro-/2,3-d/pirymidinylo-2)-aminokarbonylo]amino- sulfonylo}-benzoesowego, oraz N'-[(5,6-dwuwodoro-4-metylofuro/2,3 -d/pirymidiny- lo-2)-aminokarbonylo]-N,N-dwumetylo-l ,2-benzeno- sulfonamid.Zwiazki o wzorze 8 wytwarza sie sposobem przedstawionym na schemacie 1. Sposób ten po¬ lega na reakcji odpowiedniej 2-aminopirymidyny o wzorze 16 z odpowiednio podstawionym sulfony- loizocyjanianem lub sulfonyloizotiocyjanianem o126 864 6 wzorze 15; R, X, Y i W w schemacie 1 maja zna¬ czenie wyzej podane, a q oznacza liczbe 1 lub 2.Otrzymany produkt o wzorze 17 odpowiada ogólne¬ mu wzorowi 8.Reakcje korzystnie prowadzi sie w obojetnych aprotonowych rozpuszczalnikach organicznych, ta¬ kich jak chlorek metylenu, czterowodorofuran lub acetonitryl, w temperaturze i cisnieniu otoczenia.Sposób dodawania nie jest krytyczny. Jednakze, czesto wygodnie jest dodawac sulfonyloizocyjanian do mieszanej zawiesiny aminopirymidyny. Ponie¬ waz izocyjaniany takze wystepuja zwykle w stanie cieklym, regulowanie ich dodawania nie sprawia trudnosci.Reakcja jest zazwyczaj egzotermiczna. W pew¬ nych przypadkach pozadany produkt jest nieroz¬ puszczalny w cieplym srodowisku reakcyjnym i krystalizuje z niego w czystej postaci. Produkty rozpuszczalne w srodowisku reakcyjnym oddziela sie przez odparowanie rozpuszczalnika, rozcieranie stalej pozostalosci rozpuszczalnikami takimi jak 1-chlorobutan lub eter etylowy i nastepnie sacze¬ nie.Sulfonylotiomocznik o wzorze 20 (wzór 8, w któ¬ rym W = S) mozna wytwarzac zgodnie ze schema¬ tem 2, przez reakcje odpowiednio podstawionego sulfonyloizotiocyjanianu o wzorze 18 z odpowied¬ nim zwiazkiem 2-aminoheterocyklicznym o wzorze 19. R, X, Y i q w schemacie 2 maja wyzej podane znaczenie.Reakcje korzystnie prowadzi sie w obojetnych aprotonowych rozpuszczalnikach organicznych ta¬ kich jak chlorek metylenu, czterowodorofuran lub acetonitryl, w temperaturze i cisnieniu otoczenia.Sposób dodawania reagentów nie jest krytyczny; jednakze czesto wygodnie jest dodawac izotiocyja- nian do mieszanej zawiesiny zwiazku aminohetero- cyklicznego. Poniewaz izotiocyjaniany na ogól wy¬ stepuja w stanie cieklym, regulowanie ich dodawa¬ nia nie sprawia trudnosci. Mozna tez stosowac katalizatory takie jak 1,4-diazabicyklo[2.2.2]-okten lub dwulaurynian dwubutylocyny.Zwiazki posrednie, mianowicie sulfonyloizocyja- niany arylu o wzorze 15, w którym W oznacza atom tlenu mozna wytwarzac poddajac reakcji od¬ powiedni sulfonamid arylowy z fosgenem w obec¬ nosci izocyjanianu n-butylu pod chlodnica zwrotna, w rozpuszczalniku takim jak chlorobenzen, zgodnie ze sposobem opisanym przez H. Ulrich i A.A.Y.Sayigh, Newer Methods of Preparative Organie Chemistry, t. VI str. 223—241, Academic Press, New York i London, W. Foerst Ed. Zwiazki po¬ srednie, mianowicie sulfonyloizocyjaniany pirydylu o wzorze 15, w którym W oznacza atom tlenu, mozna wytwarzac przez reakcje N-(alkiloamino- karbonylo)-pirydynosulfonamidu z fosgenem. N-(al- kiloaminokarbonylo)-pirydynosulfonamid mozna wytwarzac przez reakcje pirydynosulfonamidu, izo¬ cyjanianu alkilu i bezwodnej zasady w bezwod¬ nym rozpuszczalniku.Wytwarzanie sulfonamidów z wodorotlenkiem amonu i sulfochlorku jest szeroko opisane w lite¬ raturze np. Crossley i in. J. Am. Chem. Soc, 60, 2223 (1938). Wytwarzanie pirydylosulfonamidu opi¬ sane jest przez G. Machek. Monatsch 2, 84, (1939) i L. Thunus i C. L. Lapiere, Ann. Farm. 33, 663 (1975).Niektóre sulfochlorki najdogodniej wytwarza sie 5 przez chlorosulfonowanie podstawionego benzenu w czterochlorku wegla, zgodnie z publikacja H. T.Ciarke i in., Org. Synth. Coli. t. 1, 2 wyd., 1941, str. 85.Inne benzenosulfochlorki wytwarza sie najdo- 10 godniej przez dwuazowanie odpowiedniej aniliny azotynem sodu w HC1, i nastepna reakcje soli dwuazoniowej z dwutlenkiem siarki i chlorkiem miedziawym w kwasie octowym, wedlug H. L.Yale i F. Sowinski, J. Org. Chem. 25, 1824 (1960). 15 Wytwarzanie pirydylosulfochlorków opisano w Chem. Abs. 88, 190603 m (1978).Sulfonyloizotiocyjaniany o wzorze 15, w którym W oznacza atom siarki mozna wytwarzac traktujac sulfonamidy dwusiarczkiem wegla i wodorotlen- 20 kiem potasu, a nastepnie poddajac reakcji sól dwupotasowa z fosgenem, wedlug K. Hartke, Arch.Pharm., 229, 174, (1966).Sulfonyloizocyjaniany pirydylu mozna wytwarzac wedlug opisu patentowego St. Zjedn. Am. nr 25 3 346 590, K. Dickere i E. Kuhle. Odpowiedni piry- dynosulfonyloiminodwutioweglan poddaje sie reak¬ cji z fosgenem w obecnosci rozpuszczalnika takiego jak toluen lub ksylen.Inny sposób stosuje sie do wytwarzania zwiazku 30 posredniego, sulfonyloizocyjanianu o wzorze 15, w którym W oznacza atom tlenu, w przypadku, gdy zwiazek ten stanowi o-sulfomylobenzenosulfonylo- izocyjanian. Sposób ten ilustrowany jest schema¬ tem 3, w którym Rs, Rio i Rn maja wyzej podane 35 znaczenie. Schemat ten obejmuje etapy (3a) do (3e).W etapie (3a) nitrobenzenosulfochlorki o wzorze a, które sa znane, traktuje sie amina o wzorze RioRuNH, w obojetnym organicznym rozpuszczalni¬ ku takim jak chlorek metylenu, eter etylowy lub czterowodorofuran w temperaturze 0—50°C. Amine mozna stosowac w nadmiarze; dziala ona wtedy w charakterze akceptora kwasów; albo tez mozna stosowac w tym charakterze trzeciorzedowa amine taka jak trójetyloamina lub pirydyna. Produkt uboczny, chlorowodorek aminy odsacza sie lub wymywa z rozpuszczalnika woda, produkt zas wy¬ odrebnia sie przez odparowanie rozpuszczalnika. 50 Redukcje opisana w etapie (3b) prowadzi sie traktujac roztwór zwiazków o wzorze b, w roz¬ puszczalniku takim jak etanol, octan etylu lub dwumetyloformamid w autoklawie pod cisnieniem wodoru 7—70 atm, w temperaturze 80—150°C w 55 obecnosci katalizatora uwodorniania, takiego jak 5—10% palladu absorbowanego na weglu. Po za¬ absorbowaniu teoretycznej ilosci wodoru, roztwór ochladza sie, a katalizator odsacza sie. Produkt nastepnie wyodrebnia sie przez odparowanie roz- puszczalnika.Dwuazowanie i sprzeganie w dwutlenku siarki w etapie (3c), prowadzi sie w nastepujacy sposób.Roztwór o-sulfonyloaniliny o wzorze c w miesza¬ ninie stezonego kwasu solnego i lodowatego kwasu 65 octowego traktuje sie roztworem azotynu sodu w 40126 864 8 wodzie w temperaturze od —5°C do 0°C. Po mie¬ szaniu w ciagu 10—15 min. w temperaturze 0°C w celu zapewnienia calkowitego zakonczenia dwu- azowania, roztwór ten dodaje sie do mieszaniny nadmiaru dwutlenku siarki i katalitycznej ilosci 5 dtilorku miedziawego w lodowatym kwasie octo¬ wym w temperaturze 0—5°C. Temperature utrzy¬ muje sie na poziomie 0—5°C w ciagu 1/4—1 godz. po,, czym podnosi sie ja do 20—25°C i utrzymuje w ciagu 2—4 godz. Roztwór wlewa sie nastepnie 10 do duzego nadmjaru wody z lodem. Otrzymane sul- fochlor^i o wzorze d mozna wyodrebniac przez odsaczanie lub przez ekstrakcje rozpuszczalnikiem tajum jak eter etylowy lub chlorek metylenu i nastepnie odparowanie rozpuszczalnika. 15 Aminowanie etapu (3d) korzystnie prowadzi sie traktujac roztwór sulfochlorku o wzorze d nad¬ miarem bezwodnego amoniaku w rozpuszczalniku takim, jak eter etylowy lub chlorek metylenu w temperaturze 0—'25°C. Jezeli otrzymany sulfonamid 2o jest nierozpuszczalny, mozna go wyodrebnic przez odsaczenie i nastepnie wymycie soli woda. Jezeli zas sulfonamid rozpuszcza sie w mieszaninie reak¬ cyjnej, mozna wyodrebnic go przez odsaczenie wy¬ traconego chlorku amonu i odparowanie rozpusz- 25 czalnika.Sulfonyloizocyjaniany o wzorze 15, w których R2 oznacza grupe SO2OCH2CCI5, SO2OCH2CFS lub S02N(CHs)OCH3 moga byc wytwarzane przez sek¬ wencje reakcji analogiczna jak na schemacie 3. 3(J Synteza pochodnych heterocyklicznych amin ta¬ kich jak zwiazek o wzorze 16 opisana jest w „The Chemistry of Heterocyclic Compounds" serii opublikowanej przez Interscience Publ., New York i London. Aminopirydyny opisal D. J. Brown w 35 „The Pirimidines", t. XVI powyzszej serii.Wytwarzanie zwiazków o wzorze 16 zmienia sie w zaleznosci od znaczenia X, Y i q.Braker, Shechan- Spitzmiller i Lott, J. Am.Chem. Soc, 69, 3072 (1947) opisali wytwarzanie 40 6,7-dwuwodoro-4- metoksy - 5H- cyklopentapirimidy- no-2-aminy za pomoca sekwencji reakcji przedsta¬ wionych na schemacie 4.Analogiczny szereg reakcji, przedstawionych na schemacie 5, mozna stosowac do wytwarzania 45 5,6,7,8-czterowodoro-4-metoksy-2-chinazolinoaminy.Mitter i Ehattacharya opisali w Quart. J. Indian Chem. Soc. 4, 152, (1927) wytwarzanie 5,6,7,8-czte- rowodoro-4-metylo-2-chinazolinoaminy. Sposób ten przedstawiono na schemacie 6. Podobnie mozna 50 wytwarzac 6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklopenta- pirymidyno-2-amine przez kondensacje 2-acetylo- cyklopentanonu z weglanem guanidyny, korzystnie ogrzewajac dwumetylosulfotlenek w 135°C w ciagu kilku godzin. Reakcje te ilustruje schemat 7.Shrage i Hitchings opisali w J. Org. Chem. 16, 1153 (1951) wytwarzanie 5,6-dwuwodoro-4-metylo- furo[2,3-d]-pirymidyno-2-aminy. Sposób ten ilu¬ struje schemat 8.Analogiczna reakcje mozna stosowac do wytwa¬ rzania 6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-pirano[2,3-d]pi- rymidyno-2-aminy wychodzac z 2-acetylo-8-walero- laktonu, [Korte i Wusten, Tetrahedron, 19, 1423 (1963)]. Ilustruje to schemat 9. 55 60 5,6-dwuwodoro-4-hydroksyfuro[2,3-d]pirymidyno- 2-amine [Svab, Budesinski i Vavvina, Collection Czech. Chem. Commun. 32, 1582, (1967)] mozna przeprowadzic w 2-amino-5-92-chloroetylo/-4,6- dwuchloropirymidyne ogrzewajac ja z tlenochlor¬ kiem fosforu. Produkt nastepnie cyklizuje sie przez traktowanie dwoma równowaznikami wodnego wo¬ dorotlenku sodu, otrzymujac 4-chloro-5,6-dwuwodo- rofuro[2,3-d]-pirymidyno-2-amine, która nastepnie przeprowadza sie w 5,6-dwuwodoro-4-metoksyfuro [2,3-d]pirymidyno-2-amine przez ogrzewanie z nad¬ miarem metanolami sodu w metanolu. Reakcje powyzsza przedstawiono na schemacie 10. 6,7-dwuwodoro-4-hydroksy-5H-pirano[2,3-d]piry- midyno-2-amine mozna wytwarzac z 3-chloropro- pylomalonianu etylu, weglanu guanidyny i etano- lanu sodu w etanolu. Traktowanie produktu tleno¬ chlorkiem fosforu daje 4-chloro-6,7-dwuwodoro- 5H-pirano[2,3-d]pirymidyno-2-amine, a nastepna reakcja z metanolanem sodu w metanolu pod chlodnica zwrotna prowadzi do 6,7-dwuwodoro-4- metoksy-5H-pirano[2,3-d]pirymidyno-2-aminy. Re¬ akcje te ilustruje schemat 11.Zwiazki o wzorze 8, w którym X oznacza grupe etoksylowa mozna wytwarzac sposobem analogicz¬ nym, jak dla pochodnych metoksylowych.Caldwell, Kornfeld i Donnell opisali w J. Am.Chem. Soc. 63, 2188 (1941) wytwarzanie 6,7-dwuwo- doro-5H-cyklopentapirymidyno-2-amine w sekwen¬ cji reakcji przedstawionej na schemacie 12.Wytwarzanie 2-amino-4-hydroksy-5-(2-hydroksy- etylo)-pirymidyny, która mozna przeksztalcic w 5,6-dwuwodorofuro[2,3-d]pirymidyno-2-amine przez odwodnienie, ilustrowane schematem 13, opisali Fissekis, Myles i Brown, J. Org. Chem. 29, 2670 (1964).Sole zwiazków o wzorze 8, dopuszczalne w rol¬ nictwie znajduja równiez zastosowanie jako srodki chwastobójcze. Sole te wytwarza sie znanymi spo¬ sobami. Tak np. sole metali mozna wytwarzac traktujac zwiazki o wzorze 8 roztworem soli me¬ talu alkalicznego lub ziem alkalicznych, posiada¬ jacej wystarczajaco zasadowy anion (np. wodoro¬ tlenek, alkoholan, weglan lub wodorek). Czwarto¬ rzedowe sole aminowe mozna wytwarzac podobny¬ mi sposobami.Sole zwiazków o wzorze 8 mozna wytwarzac równiez na drodze wymiany kationów, np. za po¬ moca bezposredniego traktowania wodnego roztwo¬ ru soli zwiazku o wzorze 8 (np. soli metalu alka¬ licznego lub czwartorzedowej soli amoniowej) roz¬ tworem zawierajacym kation przeznaczony do wy¬ miany. Sposób ten jest najskuteczniejszy, gdy po¬ zadana sól, zawierajaca wymieniony kation jest nierozpuszczalna w wodzie (np. sól miedzi), sól taka mozna oddzielic przez saczenie. Wymiany mozna równiez dokonywac przepuszczajac wodny roztwór soli zwiazku o wzorze 8 (np. soli metalu alkalicznego lub czwartorzedowej soli amoniowej), przez kolumne wypelniona zywica kationowymien- na, zawierajaca kation przeznaczony do wymiany.W sposobie tym kation zawarty w zywicy zastepu¬ je kation w soli wyjsciowej i zadany produkt eluuje sie z kolumny. Sposób ten zwlaszcza nadaje126 864 1% sie do wytwarzania soli rozpuszczalnych w wodzie, np. soli potasowych, sodowych lub wapniowych.Sole addycyjne z kwasami, znajdujace zastoso¬ wanie w niniejszym wynalazku, mozna otrzymywac poddajac reakcji zwiazek o wzorze 8 1 odpowied¬ nim kwasem, np. z kwasem p-toluenosulfonowym, trójfluorooctowym itp.Wynalazek ilustruja, nie ograniczajac jego za¬ kresu, nastepujace przyklady, w których tempera¬ tury podane sa w stopniach Celsjusza.Przyklad I. Wytwarzanie 2-amino-5r(2-chlo- roetylo)-4,6-dwuchloropirymidyny.Mieszanine 10 g 5.6-dwuwodoro-4-hydroksyfuro- [2,3-d]-pirymidyno-2-aminy, 100 ml tlenochlorku fosforu i 0,5 ml N,N-dwumetyloaniliny ogrzewa¬ no w 100—110° w ciagu 2 godz. Nadmiar tleno¬ chlorku fosfory usunieto pod zmniejszonym cis¬ nieniem, zas pozostalosc zmieszano z 500 g lodu, nastepnie zobpjetniono do wartcsei pfi = 7 roz¬ tworem wodorotlenku amonu. Staly produkj ze¬ brano przez odsaczenie, przemyto woda i wysuszo¬ no, otrzymujac 12 g 2-amino-5-(2-chloroet;ylo)-4,6- dwuchloropirymidyny o temperaturze topnienia 210—213°C. Widmo masowe wykazalo jon macie¬ rzysty przy m/e 225, 227, 229 a widmo NMR wy¬ kazalo dwa triplety przy 3,40 i 3,88 (60 MHz), co wskazuje na zwiazek tytulowy.Przyklad II. Wytwarzanie 4-chJoro-5,6-dwu- wodorofuro[2,3-d]pirymidyno-2-aminy.Zawiesine 6,0 g 2-amino-5-(2-chloroetylo)-4,6- dwuchloropirymidyny, 29 ml 2N wodnego roztworu wodorotlenku sodu, 35 ml wody i 75 ml III-rzed. butanolu ogrzewano pod chlodnica zwrotna (60°) w ciagu 24 godz., a nastepnie ochlodzono. Staly produkt odsaczono, przemyto woda i wysuszono otrzymujac 2,4 g 4-chloro-5,6-dwuwodorofuro[2,3-d]- pirymidyno-2-aminy o temperaturze topnienia 258— 263°C. Widmo NMR wykazywalo charakterystyczne pasma absorpcyjne tripletu przy 3,40 i 5,10 ppm (60 MHz), co wskazuje na zwiazek tytulowy.Przyklad III. Wytwarzanie 5,6-dwuwodoro- 4-metoksyfuro[2,3-d]pirymidyno-2-aminy.Do zawiesiny 27 g 4-chloro-5,6-dwuwodorofuro- [2,3-d]pirymidyno-2-aminy w 500 ml bezwodnego metanolu dodano 22 g metanolanu sodu, po czym mieszanine ogrzewano pod chlodnica zwrotna w temperaturze 66° w ciagu 5,5 godz. Rozpuszczal¬ nik nastepnie usunieto pod zmniejszonym cisnie¬ niem, a pozostalosc rozcierano z woda (500 ml), nastepnie odsaczono i przemyto dobrze woda. Sta¬ ly produkt wysuszono na powietrzu otrzymujac 20 g 5,6-dwuwodoro-4-metoksyfuro{2,3-d]pirymidy- no-2-aminy o temperaturze topnienia 172—177°.Widmo NMR wykazywalo dwa pasma absorpcyjne tripletów przy 3,42 i 5,02 ppm oraz pasmo ab¬ sorpcyjne singletu przy 4,21 ppm (60 MHz), co wskazywaloby na zwiazek tytulowy.Przyklad IV. Wytwarzanie estru cyklopen- tylowego kwasu 2-{[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H- cyklopentapirymidynylo -2) -aminokarbonylo]amino- sulfonylo}benzoesowego.Do 20 ml suchego toluenu dodano 2,4 ml 2N trójmetyloglinu w toluenie, w atmosferze azotu.Nastepnie dodano za pomoca strzykawki 0,82 g cyklopentanolu w 1 ml toluenu, po czym miesza¬ nine mieszano w temperaturze otoczenia 15 min.Po dodaniu 1,56 g 2-{[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H- cyklopentapirymidynylo-2) -aminokarbonylo]amino- sulfonylo}benzoesanu metylu do mieszaniny, ogrze- 5 wano calosc do 80° w ciagu 3,5 godz. Nastepnie mieszanine ochlodzono w lodzie, dodajac jedno¬ czesnie 40 ml 5% kwasu solnego. Nastepnie do¬ dano octan etylu. Po wytrzasaniu dwufazowej mie¬ szaniny krystalizowal produkt, który zebrano i wy- io suszono otrzymujac 1,5 g estru cyklopentylowego kwasu 2-{[(6,7-dwuwodorp-4-metylo-5H-cyklopen- tapirymidynylo-2)aminokarbonylo] aminosulfonylo}- benzoesowego o temperaturze topnienia 183—184°.Produkt wykazywal charakterystyczne absorpcje 15 przy 3120, 1725, 1720 cm—i w widmie podczerwieni oraz przy 1,7—2,35, 2,50, 2,95, 5,4, 7,6, 8,4, 8,5 i 1,0 ppm w widmie NMR (60 MHz), co wskazywalo na zwiazek tytulowy. t Przyklad V. Wytwarzanie N-[(6,7-dwuwodo- 20 ro-4^metylo- 5H - cyklopentapirymidynylo- 2) - amino¬ karbonylo]-2-nitrobenzenosulfonamidu.Do suchego, mieszanego roztworu 10 g 6,7-dwu- wodoro-4-metylo-5H-cyklopentapirymidyno-2-aminy w 80 ml chlorku metylenu w temperaturze i cis- 25 nieniu otoczenia dodano 14,9 g 2-nitrobenzenosulfo- nyloizocyjanianu. Otrzymana mieszanine mieszano pod chlodnica zwrotna (42°) w ciagu 2 godz., po czym chlorek metylenu usunieto pod zmniejszonym cisnieniem. Otrzymany staly produkt rozcierano z 30 metanolem lub 1-chlorobutanem i odsaczono, otrzy¬ mujac 15 g N-*[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklo¬ pentapirymidynylo - 2) - aminokarbonylo] 2 -nitroben- zenosulfonamidu o temperaturze topnienia 202— 205°. Produkt wykazywal charakterystyczne pasma 35 absorpcji przy 1675 cm—1 w widmie podczerwieni i przy 1,7, 3,2 oraz 7,7—8,5 ppm w widmie NMR (60 MHz) co wskazywalo na zwiazek tytulowy.Przyklad VI. Wytwarzanie 2-chloro-N-[(5,6- dwuwodoro-4-metylofuro/2,3-d/pirymidynylo-2-ami- 49 notiqoksametylo]benzenosulfonamidu.Do suchej mieszanej mieszaniny 4,9 g 5,6-dwu- wodoro-4-metylofuro[2,3-d]pirymidyny-2-aminy i 125 ml acetonitrylu w temperaturze otoczenia do¬ dano 7,6 g 2-chlorofenyloizotiocyjanianu. Otrzyma¬ na mieszanine mieszano pod chlodnica zwrotna (84°) w ciagu 24 godz. Po ochlodzeniu calosci od¬ saczono bialy staly produkt, który przemyto aceto- nitrylem otrzymujac 10,8 g produktu o tempera¬ turze topnienia 190—191° z rozkladem. Analizy ele¬ mentarne, widmo w podczerwieni i NMR wskazy¬ waly na zwiazek tytulowy.Przyklad VII. Wytwarzanie 2-{[(6,7-dwuwo- doro-4-metoksy-5H-cyklopentapirymidynylo-2)-ami- M notiooksometylo]-aminosulfonylo}benzoesanu me¬ tylu.Mieszanine 4,3 g 2-(aminosulfonylo)-benzoesanu metylu, 4,2 g 6,7-dwuwodoro-2-izotiocyjaniano-4- metoksy-5H-cyklopentapirymidyny i 2,2 g bezwod- eo nego weglanu potasu w 70 ml acetonu ogrzewano do 40°, mieszajac. Po 2 godz. wytwarzal sie gesty osad, po czym mieszanie kontynuowano jeszcze 3 godz. w temperaturze otoczenia. Osad odsaczono, zawieszono w 150 ml wody, mieszano i nastawiano 65 pH na 2 dodatkiem kwasu solnego. Bialy staly 45 50126 864 11 osad odsaczono, przemyto zimna woda i wysuszono otrzymujac 4,2 g produktu.Stosujac jeden lub wiecej sposobów z przykla¬ dów I—VII i/lub powyzej opisane sposoby oraz odpowiednie reagenty, otrzymano zwiazki o wzorze 8, których znaczenia symboli zestawiono w ta¬ blicy I.Tablica I-A Zwiazek o wzorze 21 12 Tablica I-B Zwiazek o wzorze 29 R2 Rt —Cl —SO2CH8 —NO2 —COiCHs —COtCH2CHs C02CH(CH3)2 C02CH2CH=CH2 C02(CH2)«CHs C02CH(CHs)CH=CH2 wzór 22 wzór 23 CON(CH3)2 Cl NO2 wzór 24 wzór 25 wzór 26 H —Cl —Br —NO2 —CO2CH3 —CO2CH2CH3 C02CH(CH3)2 C02CH2CH=CH2 C02(CH2)3CH3 C02CH(CH3)CH=CH2 wzór 22 wzór 23 CON(CH3)2 S02N(CH3)CH(CH3)2 S02N(CH3)CH(CH3)2 SO2CH3CH2CH3 wzór 27 CHs wzór 28 SCten—CsH? wzór 24 Cl Cl H H H H H H H H H H H H 5—Cl 6—Cl H H H H H H H H H H H H H H H H H H H H H H H H H H W temperatura topnienia °C O 0 0 O 0 O 0 O O 0 O O O O I CHi CHi CHi CHi CHt CHi CHt CHi CHt CHi CHi CHt CHi CHi CHi CHt CH2 O O O O O O O O O O O O O 0 0 0 0 0 0 0 0 s s CHi 0 j CHi CHt O CHi CHi O CHi O 190—192 183—187 (rozklad) 202—205 193—194 153—154 207—210 167—172 160—161 190—191 183—184 193—195 170—172 201—203 200—202 (rozklad) 207—208 (rozklad) 178—180 (rozklad) 175—177 193—194 (rozklad) 202—205 209—211 180—187 194,5—197 187—188 196—199 205—206 163—165 192—194 169—171 (rozklad) 178—179 189—191 (rozklad) 179—180 (rozklad) 170—175 (rozklad) 189—194 (rozklad) 189—190 (rozklad) 170—173 (rozklad) 192—193 189—194 188—193 190—191 190—191 10 15 20 35 55 60 65 Ra ^ [Cl i C1 NO2 CO2CH3 C02CH(CHs)2 —SO2CH3 —CO2CH2CH3 C02CH2CH=CH2 C02CH(CHs)2 C02(CH2)3CH3 C02CH(CHs)CH=CH2 wzór 27 wzór 28 wzór 22 wzói 23 CON(CHs)2 CON(C2H5)2 SO2CH2CH2CH3 NO2 wzór 25 Cl CO2CH3 C02CH(CH3)2 wzór 27 wzór 28 S02N(CH3)CH(CH3)2 —CO2CH2CH3 C02CH2CH=CH2 C02(CH2)sCHs C02CH(CH3)CH=CH2 wzór 22 j wzór 23 CON(CH3)2 CON(C2H5)2 1 wzór 25 ! Cl R« ~~2 I H 5—Cl H H H H H H H H H H H H H H H H 6—Cl H H H H H H H H H H H H H H H ZH H W 1 3 1 ° ° 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 s 1 Y * CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi CHi O O O O O O O O O O O 0 0 0 0 CH2 temperatura topnienia °c 1 5 22l 231,5—232 211—212 169—184 207—209 183—187 (rozklad) 178—179 137—140 207—209 149—151 176—177 193—194 (rozklad) 194—195 ! (rozklad) 174—175 | 171—172 177—178 207—208 207—212 (rozklad) 197—198 170—171 (rozklad) i 219—223 203—206 222—224 i 190—191 (rozklad) 196—196,5 (rozklad) 1 214—217 j 211—214 193—195 168—171 182—185 (rozklad) 195—197 ! (rozklad) 171—173 184—186 188—191 181—182 (rozklad) 198—199126 864 13 Tablica I-C Zwiazek o wzorze 30 14 R* Cl NO2 CO2CHS wzór 28 F R3 H H H H H W 0 0 0 0 S Y CHi CHi CH» CHi O temperatura topnienia °C 193—195 179—184 (rozklad) 208—209 190—191 (rozklad) 104—108 (rozklad) | Tablica I-D Zwiazek o wzorze 31 R2 CO2CH3 CO2CH3 CO2C2H5 CO2CH2CH2CH2CH3 C02CH(CHs)2 C02CH2CH=CH2 Rs H H H H H H W O 0 0 0 0 0 Y CH2 O O O O O temperatura topnienia °C 190,5—192 179—183 179—182 1 128—131 169—171 156—159 (rozklad) | Tablica I-E Zwiazek o wzorze 32 R2 C02CH3 C02CH3 N02 CHs C02CH(CHs)2 ! CO2CH2—CH=CH2 wzór 25 Rs H H H H H H H W O n O O O 0 0 Y CH2 O O 0 0 0 0 temperatura topnienia °C 217—218 (rozklad) 206—210 203—206 226—228 214—216 155—157 181—182 (rozklad) Zwiazki wymienione w tablicy II wytworzono na drodze reakcji pirydynosulfonyloizocyjanianów lub pirydynosulfonyloizocyjanianów z odpowiednia 2-aminopirymidyna. Reakcje te ilustruja przykla¬ dy VIII—IX.Przyklad VIII. Wytwarzanie 2-chloro-3-piry- dynosulfonyloizocyjanianu.Do 125 ml suchego ksylenu dodano, mieszajac, 20,7 g 2-chloro-N-(butylokarbamylo)-3-pirydynosul- fonamidu. Roztwór ogrzewano pod chlodnica zwrot¬ na, po czym dodawano fosgen do momentu, gdy zaobserwowano zakonczenie absorpcji gazu. Calosc ochlodzono, odsaczono i rozpuszczalnik odparowano pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac 2-chloro- 3-pirydynosulfonyloizocyjanianu w postaci oleju o temperaturze wrzenia 108—110° (93,3 Pa). Produkt wykazywal ostry pik absorpcji w podczerwieni przy 2220 em-i. 10 Przyklad IX. Wytwarzanie 2-chloro-N-[(6,7- dwuwodoro-4-metylo-5 - cyklopentapirymidynylo -2)- aminokarbonylo]-pirydyno-3-sulfonamidu.Do suchego, mieszanego roztworu 7,5 g 6,7-dwu- wodoro-4-metylo-5H-cyklopentapirymidyno-2-aminy w 200 ml chlorku metylenu w temperaturze i cis¬ nieniu otoczenia dodano 13 g 2-chloropirymidyno-3- sulfonyloizocyjanianu. Calosc mieszano pod chlod¬ nica zwrotna w ciagu 2 godz., po czym zatezono pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostalosc rozciera¬ no z 1-chlorobutanem i odsaczono otrzymujac za¬ dany staly produkt.Tablica II 20 35 40 50 55 60 65 R4 2—Cl 2—Cl 2—Cl | 2—Cl W zwiazek 0 wzorze 33 O zwiazek 0 wzorze 34 O zwiazek 0 wzorze 35 O zwiazek 0 wzorze 36 O Y CH2 CH2 CH2 CH2 temperatura topnienia °C 140—145 199—200 130—135 211—215 Przyklad X. Wytwarzanie 2-izopropyloami- nokarbonylo-N-[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklo- pentapirymidynylo-)aminokarbonylo]benzenosulfon- amidu.Do 21,2 ml 25% trójmetyloglinu w heksanie (2,36 molowy) w atmosferze azotu dodano 2,9 g izo- propyloaminy w 100 ml suchego chlorku metylenu.Calosc mieszano w temperaturze otoczenia do mo¬ mentu ustania wydzielania sie gazowego metanu, po czym dodano 19,5 g 2-[(6,7-dwuwodoro-4-mety- lo - 5 H - cyklopentapirymidynylo-2)aminokarbonylo ] aminosulfonylobenzoesanu metylu i 200 ml suchego toluenu. Otrzymana mieszanine ogrzewano w celu oddestylowania chlorku metylenu i heksanu, po czym kontynuowano ogrzewanie pod chlodnica zwrotna w toluenie. Po 2 godz. toluen usunieto pod zmniejszonym cisnieniem i dodano 200 ml chlorku metylenu oraz 100 ml 10% kwasu chloro¬ wodorowego. Fazy rozdzielano, faze chlorku mety¬ lenu przemywano raz woda, suszono nad siarcza¬ nem magnezu i odsaczono, po czym oddestylowano chlorek metylenu otrzymujac zadany produkt. Sto¬ sujac sposób z przykladu X równowazna ilosc od¬ powiednio podstawionego estru kwasu benzoesowe¬ go oraz alkiloaminodwualkiloglinu otrzymano zwiazki zestawione w tablicy III.Stosujac sposoby opisane powyzej i odpowiednie reagenty oraz 4-chloro- lub 4-etoksy-5,6-dwuwodo- rofuro[2,3-d-]-pirymidyno-2-amine lub 4-chloro- lub 4-etoksy-6,7-dwuwodoro-5H-cyklopentapirymi- dyno-2-amine, wytworzono zwiazki zestawione w tablicy IV-A. Analogicznie, zwiazki zestawione w tablicy IV-B mozna otrzymywac stosujac odpo¬ wiednie reagenty i wychodzac z 6,7-dwuwodoro-5H- pirano[2,3-]pirymidyno-2-aminy podstawionej w pozycji 4 wodorem, chlorem lub grupa etoksylowa.1$ 126 864 Tablica III Zwiazek o wzorze 37 U R, l ¦¦'H-- H H H H H H ii H H H Rt / 2 ¦¦ - C2H5 CH2CH2OCH2CH2 —CH2CH2O —CH2CH2O —CH2CH2O —CHtCHtCHtCHt— CH2CH2CH2CHt— CHs CHs CHs CHs C2H5 Rt 3 CtHs CHtCHt CH2CH2 CH2CH2— CHt CHs CHs CHt ' C2H1 W 4 0 O 6 0 0 0 0 0 0 0 0 X 5 CHt CHt CHt OCHs OCHs OCHs CHs CHt OCH* CHt OCHt OCHt Y 1 ' * CHt OCHt CHt CHi O CHt O CHt CHt O O 0 Temperatura topnienia °C 7 166—169 193—194 (d) 189—190 (rozklad) 193—194 (rozklad) 190—191 (rozklad) 194—195 (rozklad)l 192—193 170—172 177—178 189—191 184—186 188—191 | Tablica 1V-A Zwiazek o wzorze 38, w którym R oznacza grupe o wzorze 9 lub 10 R2 Cl COtCHs NOt R3 H H H R* — — ^~ W O 0 © X 1 cl ; Cl Cl Y CHt O CHt temperatura topnienia °C 167—177 215—219 196—203 (rozklad) Tablica IV-B Zwiazek o wzorze 39, w którym R oznacza grupe o wzorze 9 lub 10 R* COtCH(CHs)2 R, H R4 2—Cl W O O X H H temperatura topnienia •c 158—159 137—145 Srodki chwastobójcze wedlug wynalazku, zawie¬ rajace zwiazki o wzorze 8 mozna sporzadzac w konwencjonalny sposób. Maja one miec postac py¬ lów, granulek, tabletek, zawiesin, emulsji, prosz¬ ków zawiesinowych, emulgujacych sie koncentra¬ tów itp. Wiele z nich nadaje sie do bezposredniego stosowania. Srodki nadajace sie do spryskiwania mozna rozcienczac w odpowiednich srodowiskach i stosowac w spryskiwaniu ciecza o objetosci od paru litrów do kilkuset litrów na hektar. Srodki wedlug wynalazku zawieraja 0,1—99% wagowych jednej lub wiecej substancji czynnych oraz co naj¬ mniej jeden z takich dodatków jak a) okolo 0,1— 20% srodka powierzchniowo-czynnego oraz b) oko¬ lo 1—99,9% stalego lub cieklego jednego lub wie¬ cej rozcienczalnika. 25 40 50 55 so Scisle, srodki wedlug wynalazku zawieraja po¬ wyzej wymienione substancje w proporcjach zesta¬ wionych w tablicy V.Tablica V Proszki zawiesinowe 1 Proszki zawiesinowe Zawiesiny olejowe, roztwory, emulsje (w tym emulgujace sie koncentraty) Wodne zawiesiny Pyly Granulki i tabletki 1 % wagowy Sub¬ stancja czynna 20 —90 3 —50 10 —50 1 —25 Rozcien- czalnik(i) 0—74 40—95 40—84 70—99 0,1—95 | 5—99,9 * 1 Srodki [powierz¬ chniowo czynny 1—10 | 0—15 1—20 0— 5 0—15 *) Substancja czynna plus co najmniej jedna z substancji takich jak srodek powierzchniowo-czyn- ny lub rozcienczalnik stanowi 100% wagowych.Srodki wedlug wynalazku zawieraja oczywiscie, mniejsze lub wieksze ilosci substancji czynnej, przy czym ilosc te ustala sie w zaleznosci od za¬ mierzonego celu stosowania srodka i fizycznych wlasciwosci zwiazku. Czasem korzystne sa wyzsze stosunki ilosci srodka powierzchniowo-czynnego do ilosci substancji czynnej^ osiaga sie je wprowa¬ dzajac odpowiednie ilosci srodka powierzchniowo- czynnego do preparatu albo tez stosujac mieszanie w zbiorniku.Pewne typowe stale rozcienczalniki opisane sa w publikacji Watkius i in. „Handbook of Insecti- cide Dust Diluents and Carriers", 2 wydanie, Dorland Books, Caldwell, New Jersey; mozna jed¬ nak stosowac inne substancje stale, kopalne lub wytwarzane. Rozcienczalniki o wiekszej zdolnosci absorpcji, korzystniejsze sa dla proszków zawie¬ sinowych, zas wiekszej gestosci dla pylów.Typowe ciekle rozcienczalniki wymienione sa w publikacji Marsden, „Solvents Guide', 2 wydanie,126 864 17 18 Tnterscience, New York, 1950. Rozpuszczalnosc po¬ nizej 0,1% korzystniejsza jest dla koncentratów zawiesinowych; koncentraty roztworów korzystne sa takie, które wykazuja stabilnosc pod wzgledem rozdzielania sie faz w 0°C. W publikacjach „Mc- 5 Cutcheon's Detergents and Emulsifiers Annual", MC Publishing Corp., Ridgewood, New Jersey oraz Sisely and Wood, „Encyclopedia of Surface Active Agents", Chemical Publishing Co., Inc., New York, 1964, zestawiono srodki powierzchniowo-czynne 10 oraz wskazanie ich zastosowania. Wszystkie srodki wedlug wynalazku moga zawierac male ilosci do¬ datków przeciw pienieniu sie, zbrylaniu, korozji, wzrostowi drobnoustrojów itp.Sposoby wytwarzania takich srodków sa dobrze 15 znane. Roztwory sporzadza sie przez proste mie¬ szanie skladników. Drobnoziarniste stale preparaty wytwarza sie za pomoca mieszania oraz zwykle mielenia, np. w mlynach mlotkowych lub flui¬ dalnych. 20 Zawiesiny sporzadza sie przez mielenie na mo¬ kro (patrz np. Littler, opis patentowy St. Zjedn.Am. nr 3 060 084). Granulki i tabletki mozna spo¬ rzadzac natryskujac substancje czynna na wstep¬ nie przygotowane granulowane nosniki lub tech- 25 nikami aglomeracyjnymi (patrz np. J. E. Brow¬ ning, „Agglomeration", Chemical Engineering, 4 grudnia 1967, s. 147 oraz „Perry's Chemical En- gineer's Handbook", 4 wyd. Mc Graw-Hill, New York, 1963, s.8—59). 30 Dalsze informacje na temat sporzadzania pre¬ paratów mozna znalezc np. w nastepujacych pozy¬ cjach: H. M. Loux, opis patentowy St. Zjedn. Am. nr 3 235 361, kol. 6 w 16 — kol. 7 w. 19 oraz przy- 35 klady 10—41; R. W. Luckenbaugh, opis patentowy St. Zjedn.Am. nr 3 309 192, kol. 5 w. 43—kol. 7 w. 62 oraz przyklady 8, 12, 15, 39, 41, 52, 53, 58, 132, 138—140, 162—164, 166, 167, 169—182; 40 H. Gysin E. Knusli, opis patentowy St. Zjedn.Am. nr 2 891855, kol. 3 w. 66—kol. 5 w. 17 i przyklady 1—4; G. C. Klingman, „Weed Control as a Science", John Wiley & Sons, Inc. New York, 1961, s. 81— 45 96; J. D. Freyer, S. A. Evans, „Weed Control Hand¬ book", 5 wyd. „Blackwell Scientific Publications, Oxford, 1968, s. 101—103.W nastepujacych przykladach, ilustrujacych wy- 50 nalazek, wszystkie czesci oznaczaja czesci wagowe o ile nie zaznaczono inaczej.Przyklad XI. Proszek zawiesinowy.N-[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5-H-cyklo- pentapirymidynylo-2)aminokarbonylo]- 55 2-nitrobenzenosulfonamid — 40% Sulfobursztynian dwuoktylosodowy — 1,5% Ligninosulfonian sodu — 3% Metyloceluloza o niskiej lepkosci — 1,5% Attapulgit — 54% 60 Skladniki miesza sie dokladnie, przepuszcza przez mlyn pneumatyczny, do otrzymania wielkosci cza¬ stek ponizej 15 mikrometra, miesza ponownie i przesiewa przez sito U.S.S. nr 50 (otwór 0,3 mm) przed zapakowaniem. m Przyklad XII. Granulki.Proszek zawiesinowy z przykladu XI — 10 % Granulki attapulgitu (U.S.S. nr 20—40; 0,84—0,42mm) — 90% Szlam proszku zawiesinowego o zawartosci 25% czesci stalych natryskuje sie na powierzchnie gra¬ nulek attapulgitu w mieszarce dwustozkowej* Granulki suszy sie i pakuje.Przyklad XIII. Proszek zawiesinowy.N- [(6,7-dwuwodoro-4-metoksy-5H-cyklo- pentapirymidinylo-2-)-aminokarbonylo]- 2-nitrobenzenosulfonamid — 80% alkilonaftalenosulfonian sodu — 2% ligninosulfonian sodu — 2% syntetyczna bezpostaciowa krzemionka — 3% kaolinit — 13% Skladniki miesza sie i miele w mlynie mlotko¬ wym do otrzymania sredniej wielkosci czastek po¬ nizej 100 mikrometrów. Miesza sie ponownie, prze¬ siewa przez sito U.S.S. nr 50 i pakuje.Przyklad XIV. Granulki, proszek zawiesinowy z przykladu XIII — 15% gips * ' — 69% siarczanpotasu — 16% Skladniki miesza sie w mieszarce obrotowej i natryskuje woda w celu zgranulowania. Gdy wiek¬ szosc materialu osiaga zadana postac 1,0—0,42 mm (U.S.S. nr 18—40 sita), granulki usuwa sie, suszy i przesiewa. Material zbyt gruboziarnisty kruszy sie, przez co otrzymuje sie zadana wielkosc. Gra¬ nulki te zawieraja 12% substancji czynnej.Przyklad XV. Proszek zawiesinowy.N- [-(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklo- pentapirymidinylo-2)-aminokarbonylo]- 2-(metoksykarbonylo)-benzenosulfonamid — 65% eter dodecylofenylowy glikolu polietyleno¬ wego — 2% ligninosulfoniansodu — 4% glinokrzemian sodu — 6% montmoryllonit (prazony) — 23% Skladniki miesza sie dokladnie. Dodaje sie ciekly srodek powierzchniowo-czynny natryskujac go na stale skladniki w mieszarce. Po zmieleniu w mly¬ nie mlotkowym do otrzymania czastek zasadniczo ponizej 100 mikrometrów, miesza sie ponownie, przesiewa przez sito U.S.S. nr 50 (0,3 mm otwór) i pakuje.Przyklad XVI. Stezony koncentrat.N-[(6,7-dwuwodoro-4-metoksy-5H-cyklo- pentapirymidinylo-2)-aminokarbonylo]- 2-nitrobenzenosulfonamid — 98,5% aerozel krzemionkowy — 0,5% drobnoziarnista syntetyczna bezposta¬ ciowa krzemionka — 1,0% Skladniki miesza sie i miele w mlynie do otrzy¬ mania stezonego koncentratu, zasadniczo przecho¬ dzacego przez sito U.S.S. nr 50 (0,3 mm otwór).Preparat ten mozna formulowac w rozmaity spo¬ sób.Przyklad XVII. Zawiesina wodna.N-[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklo- pentapirymidinylo-2)-aminokarbonylo]- 2-(metoksykarbonylo)benzenosulfonamid — 25% attapulgit uwodniony — 3% surowy ligninosulfonian wapnia — 10%126 864 19 20 dwuwodorofosforan sodowy — 0,5% woda — 61'5% Skladniki miesza sie w mlynie kulowym lub do osiagniecia srednicy czastek ponizej 10 mikrome¬ trów.Przyklad XVIII. Zawiesina olejowa.N-[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklo- pentapirymidinylo-2)-aminokarbonylo]- 2-nitrobenzenosulfonamid — 25% szesciooleinian polioksyetylenosorbitolu — 5% olej o duzej zawartosci weglowodorów alifatycznych — 70% Skladniki miele sie razem w mlynie piaskowym do osiagniecia wielkosci czastek ponizej okolo 5 mikrometrów. Otrzymana zawiesine mozna stoso¬ wac bezposrednio, ale korzystnie stosuje sie ja rozcienczona olejami lub zemulgowana woda.Przyklad XIX. Wytlaczane tabletki.N-[(6,7-dwuwodoro-4-metylo-5H-cyklo- pentapirymidynylo-2)-aminokarbonylo]- 2-(metoksykarbonylo)benzenosulfonamid — 25% bezwodny siarczan sodu — 10% surowy ligninosulfonian wapnia — 5% alkilonaftalenosulfonian sodu — 1% bentonit wapniowo-magnezowy — 59% Skladniki miesza sie, miele w mlynie, nastepnie zwilza 12% wody. Mieszanine wytlacza sie w po¬ staci cylindrów okolo 3 mm srednicy, które kroi sie na tabletki o dlugosci 3 mm. Mozna je stoso¬ wac bezposrednio po wysuszeniu, lecz tez wysuszo¬ ne tabletki mozna kruszyc tak, aby przeszly przez sito U.S.S. nr 20 (0,84 mm otwór). Granulki za¬ trzymane na sicie U.S.S. nr 40 (0,42 mm otwór) mozna paczkowac, zas czesci drobniejsze zawracac do powtórnego obiegu.Srodki wedlug wynalazku znajduja zastosowanie jako bardzo silne srodki chwastobójcze. Znajduja zastosowanie w szerokim zakresie niszczenia chwa¬ stów przed- i/lub powschodowo, na obszarach gdzie pozadane jest zwalczanie wszelkiej roslinnosci, ta¬ kich jak obszary dookola zbiorników paliwa, skla¬ dów amunicji, magazynów przemyslowych, np. par¬ kingach, w kinach z wjazdem samochodem, wokól tablic ogloszen, konstrukcji autostradowych i ko¬ lejowych. Srodki te znajduja równiez zastosowanie w selektywnym przed- lub powschodowym niszcze¬ niu chwastów na obszarach upraw roslinnych, ta¬ kich jak pszenica i soja.Ilosc stosowanych zwiazków o wzorze 8 zalezy od szeregu czynników, takich jak cel ich zastoso¬ wania, mianowicie jako srodki ogólne czy selek¬ tywnie dzialajace, od rodzaju upraw, od typu chwastów, od pogody, klimatu, rodzaju preparatu, sposobu stosowania, ilosci lisci itp.Ogólnie mozna stwierdzic, ze zwiazki te powinny byc stosowane w ilosci okolo 0,02—10 kg/ha; nizsze ilosci poleca sie do lzejszych gleb i/lub do gleb o malej zawartosci substancji organicznych, do se¬ lektywnego zwalczania chwastów lub w sytuacjach, gdy potrzebne jest dzialanie krótkotrwale.Zwiazki o wzorze 8 mozna stosowac w polacze¬ niu z wszelkimi innymi srodkami chwastobójczy¬ mi, np. zwiazkami typu triazyny, triazolu, uracylu, mocznika, amidu, eteru dwufenylowego, karbami- nianu i bipirydylu. 10 15 20 25 30 3S 45 50 55 Dzialanie srodków wedlug wynalazku badano w próbach prowadzonych w cieplarniach. Sposób prowadzenia badan i wyniki podano ponizej.Test A. W podlozu umozliwiajacym wzrost umieszczono nasiona palusznika krwawego (Digi- taria sp.), chwastnicy jednostronnej (Echinochloa crusgalli), owsa gluchego (Avena fatua), kasji (Cassia bora), powoju (Ipomoea sp.), rzepienia (Xanthium sp.), sorgo, kukurydzy, soji, ryzu, psze¬ nicy i bulwy cibory, po czym traktowano badany¬ mi zwiazkami rozpuszczonymi w nietoksycznym dla roslin rozpuszczalniku. Równoczesnie badane roz¬ twory rozpylano na rosliny bawelny o 5 lisciach (lacznie z liscieniami), rosliny fasoli krzaczastej w stadium trzeciego liscia, palusznika krwawego o 2 lisciach, chwastnicy jednostronnej o 2 lisciach, owsa gluchego o 2 lisciach, kasji o 3 lisciach (lacznie z liscieniami), powoju o 4 lisciach (lacznie z lis¬ cieniami), rzepienia o 4 lisciach (lacznie z liscie¬ niami), sorgo o 4 lisciach, kukurydzy o 4 lisciach, soi o 2 liscieniach, ryzu o 3 lisciach, pszenicy o 1 lisciu i cibory o 3—5 lisciach. Potraktowane rosliny stosowane w próbach porównawczych utrzy¬ mywano w cieplarni w ciagu 16 dni, po czym ba¬ dane rosliny porównywano z roslinami z prób kontrolnych i wizualnie oceniano ich reakcje na traktowanie badanymi zwiazkami.Badane zwiazki, sposób ich stosowania i ilosci oraz uzyskane wyniki podano w tablicy VI. Wy¬ niki podano w tablicach symbolami, których ozna¬ czenie jest nastepujace: 0 — brak dzialania 10 — najsilniejsze dzialanie — kompletne znisz¬ czenie G — opózniony wzrost C — chloroza lub nekroza D — utrata lisci S — albinizm 6Y — opadanie paków lub kwiatów U — niezwykle zabarwienie E — zahamowanie wschodzenia roslin H — dzialanie na strefy wzrostu.Jak widac, niektóre z badanych zwiazków sa skuteczne do selektywnego przedwschodowego zwalczania chwastów w pszenicy i soi. 65 Tablica VI Roslina kg/ha powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz | sorgo wzór 40 0,4 9C 9G, 6C 10C 9C 9C 10C 9C 10C 9G, 5C 8G, 2C j*H, 5U 9C 9C 9H, 2U wzór 41 i 0,4 9C 10C 10C 9C 9C 2C, 8G 5C, 8G 9C 9G 9C 9C 9C 6C, 9G 9C126 864 21 Tablica VI c.d.Roslina kg/ha 1 przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo wzór 40 0,4 9G eG 9G 10E 9G, 5C 9G 9G, 2C 9H 9H 9H 10E 9G, IC wzór 41 0,4 9G *JG 9G 10E 10E 10H 50, 9H dH iOH 9H 10E 9H Tablica VI c.d.Roslina kg/ha powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza 1 soja ryz sorgo wzór 42 1 2 90 90 10C 90 90 80 90 90 90 80 9U, 9G 9C 50, 8G 5U, 9G 9G 9G 9G 10E 10, 9G 9H 10, 8G 9H 9G 9H 10E 5C, 9H 0,4 | 90 60, 9G 80 90 90 5C, 9G 90 60, 9G 30, 7G 3C, 8G 9C 60, 9G 50, 9G 9G 9G 9G 9G 10E AC, 9G 50, 9H 10, 9G 9H 10, 9G 9H 10E i 10, 9G | Tablica VI c.d.| Roslina i kg/ha i powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. owies gluchy wzór 43 . 9D, 30, 30, 50, 30 4G 20, 20 2 9G 5G 9G 9G 6G 0,4 5C,7G,6Y 10, 2G 10, 8G 20, 7G IH 20 20 20 wzór 44 | 0,4 6C,8G,6Y 30, 5G 10C 90 10, 8G 5C, 9G 30. 8G 30, 8H | 15 20 30 40 45 50 55 60 65 22 Tablica VI c.d.Roslina kg/ha 1 pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz 1 sorgo wzór 43 2 10 2C 10, 5H 6H 8G 9G 9G 8G 9G 3G 9H 2G 5G 20, 8G ' 3H 9H 8H f 0,4 0 0 6H 8H 5G 9G 9G 10, 7G 8G 2G 7G 0 0 10, 6G 2H 9H 10, 8H wzór 44 0,4 20 10, 6G 20, 9H 3H, 9G 50, 9G 9G 9G 7G 9G 4G 9H 6G 8G 20, 9G 5H 9H 20, 9G Tablica VI c.d. i Roslina kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy 1 chwastnica jednostronna owies gluchy I pszenica kukurydza soja , ryz | sorgo WZÓI 2 90 30, 9G 10C 10C 5C, 8G 90 90 10C 50, 8G 5U, 8G 90 90 90 90 90 9G 9G 10E 9H IOH 20, 8G IOH 10E 10E 10E IOH * 45 0,4 90 90, 9G 10C 10C 50, 8G 10C 90 10C 50, 9G 5U, 8G 10C 90 90 90 90 9G 9G 10E 9H IOH 20, 9G 10E 10E 1 9H 10E | IOH wzór 46 1 2 | 10 0 10 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 9G 9G 2H 0 0 0 0 0 0 0 3G 1 2G 0,4 0 0 2C 0 0 0 0 0 o 1 o 0 0 0 0 5G 4G 0 0 0 0 ' ° 0 0 0 0 °126 864 23 24 Tabl 1 Roslina | kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz i sorgo i c a VI (:.d. 1 wzór 47 1 2 5C, 9G 2C,2H,4C 10C 2C, 9G 5C, 7G 0 3C, 7G 9C 2C, 6G IC, 6G 2C, 9H IC, 9H 5C, 9G 3H, 9G 9G 9G 10E 9G 2C, 9G 9H 2C, 8H 9G 2C, 9G 9H 10E 9H | 0,4 5C, 2C, 5C, IC 5C, 0 2C, 3C, 3G 2G IC, 6H 5C, ic, 9G 8G 9G 6G 7G 9H 8G 8G 2C, 8H 9H 9G 9G 2H 9G 9G 7G 7H 4H 9G 6G 9G I ¦1 wzór 48 2 9D, 5C, 5C, IC 4H 2C, ic, 2C, 2C, 9H 9H 5H, 4C, 2C, 9G 9G 7G 9G 4G 9H 7G 9G 9G 4H 10E 9H 9G 6G 7G 7G 5G 9H 7G 9G 9G | 9G i 1 Tab 1 Roslina j kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. i owies gluchy | pszenica kukurydza 1 soja | ryz j sorgo | Lica VI wzór 51 0,4 9C • 2C, 6G 9C IC, 3H 2C, 7G 2G 2C, 7G 5C, 9H IC, 8G 2C, 7G 2C, 9G 5C, 9G 3C, 8G 2C, 9G 9G 9G 9G 9G 3C, 8G 9H 2C, 8G 9H 2C, 9G 1 8H 10E 10C c.d. wzór 52 | 0,4 3C,5G,6Y IC 3G IC — 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3G 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 IC | wzór 53 | 0,4 8C 2C 5C, 8G 2C IC 2G 0 3C, 5G IC 0 IC, 3G IC IC, 3G 1 2C, 7G 8G 8G 0 0 1 IC 2C, 8H 2G 2G IC, 3G 0 IC, 7G i IC, 8G Tabl Roslina | kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój 1 rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostr. owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo ica VI c.d. 1 wzór 49 2 2C IC IC 0 IC 0 0 2H 0 0 6H 6H 5G 5G 4G 2G 6G 5G 0 2C, 5G IC IC 3G 0 8H 2G | 0,4 IC, 1H 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 9G 8G 5G 0 3G 5G 0 0 3G 0 7G 4G | | wzór 50 1 0,4 9C 2C, 6G 5C, 9G 2C 3C 2G IC | 2C, 7G 1 IC IC IC, 6G 1 3C, 8G 7G IC, 6G 8G 8G 2G 8G 0 IC, 9G I IG IG IC, 5G 1H 8H 2C, 8G | Tablica VI c,d. 40 45 55 Roslina kg/ha powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo wzór 54 1/10 9D, 9G, 6Y 5C, 9G 9C 3C, 9G 3C, 9G IC, 7G 9C 10C 9C IC, 7G 9C 9C 9C 10C 9G 9G IC, 9G 10E IC, 9G 2C, 9H 2C, 9G 9G IC, 9G 9H 10E 9H25 Tablica VI c.d. 126 864 1 Roslina kg/ha 1 powschodowo 1 fasola krzaczasta bawelna 1 powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo wzór 55 1 2 1 | 0,4 1 5C,9G,6Y6C,9G,6Y 1 3C, 9G 10C I IC, 8G 1 2C, 5G IC, 9G IC, 7G 9C IC, 7G 4C, 8G 5C, 9G 3C, 9G 3C, 9G 2C, 9G 9G 9G IC, 9G 10E 4G 2C, 9H 2C, 9G 9G 3U, 9G 9H 10E 10H 1 '2C,2H,8G 2C, 5G 2C 3C 7G 2G 3C, 9H 3C, 5G 2C, 4G 2C, 7H 2C, 8G 5C, 9G 9G 9G — 8G 9G 0 2C, 9H 8G 5G ' IC, 9G 2C, 8H 10E 2C, 9H , 1 wzór 56 | 1 2 1 2H,6F 1H 2H IC 0 0 0 0 0 0 0 4H — 0 7G 8G 5H 0 0 2C 0 0 2C 1C,5H 2G 0 1 °'4 i 0 a 1H 0 0 0 0 0 0 0 0 2H 0 0 5G | 5G 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Tablica VI c.d. 1 Roslina kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój 1 rzepien kasja cibora 1 palusznik krwawy 1 chwastnica jednostr. owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy i chwastnica jednostr. wzór 57 0,4 | 7C, 9G 6C, 9G 5C, 9G 9C 5C, 7G IC, 8G 9C 9C 9C 9C 3U, 9G 10C 9C 9C 9G 9G 9G 10E IC, 9G 5C, 9H I wzór 58 1 1 2 CC,9G6Y 9C 10C 10C 9C IC, 9G 1 9C 9C IC, 3G 2C, 7G 2C, 9G 6C, 9G 7G 2C, 9G 9G 9H 9G 10E IC, 8G 9H 1 °»4 1 6C,8G,6Y 5C, 9G 10C 9C 3C, 6G 3G 2C, 8G 9C 0 IC, 5G 2C, 7H | 3C, 8G 1 2C, 7G IC, 7H 1 9G 9H 7G 9G 2G IC, 9H | 10 15 25 30 50 55 1 Roslina | kg/ha owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo wzór 57 0,4 4C, 9H 2C, 9H 9G 9H 10E 9H wzór 58 1 2 | 0,4 ' \ 6G 8H IC, 9G 9H 10E IC, 9G 5G 1 6G IC, 9G 2G, 7H 9H 9G 1 Tablica VI c.d. 1 Roslina kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien I kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo | wzór 59 0,4 9D, 9G, 6Y 9C 10C 3C, 9G 5C, 9G IC, 8G 3C, 6G 5C, 9H 2C, 8H 3C, 7G 8U, 9G 3C, 9G 6C, 9G 3C, 9G 9G 9H 9G 10E 2C, 9G 3C, 9H 2C, 9H IC, 9G 9G 8H 10E 3C | wzór 60 1 0,4 7C, 9G 9C 10C 9C SIC 4C, 9G 4C, 9G 10C 5C, 9G 4C, 9G 9C 9C 5C, 9G 10C 9G 9H 9G 10E 5C, 9G 9H 9H 10E 10E 9H 10E 10E | Tablica VI c.d. 1 Roslina kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica | kukurydza soja ryz sorgo wzór 61 0,4 3C, 9G, 6Y 4C, 9G 10C 3C, 9G 3C, 5G 2G 2G 3C, 9H 8G 6G, 5X 2C, 9H 3C, 9G 5C, 9G 5C, 9G wzór 62 1 0.4 6C, 9G, 6Y 3C, 3H, 9G 10C IC, 4G 2C, 6G 5G 5C, 9G 5C, 9H IC, 5G IC, 5G 4C, 9G 1 2C, 8G, 5X| 7C 2C, 9G27 Tablica VI c.d. 126 864 1 Roslina kg/ha 1 przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo wzór 61 0,4 9G 9H IC, 8G 7G IC, 6G 9H — IC, 8G IC, 9G IC, 4H 9H 4C wzór 62 1 0,4 9G 9H 2C, 9G IC, 9G IC, 5G 9H IC, 7G 9G 2U, 9G IC, 4H 9H IC, 9G Tablica VI c.d.Roslina kg/ha wzór 63 0,4 wzór 64 0,4 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna1 owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna! owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo 5C, 9G 5C, 9G 9C 5C, 9G 3C 0 IC, 5G 3C, 9H 4G 0 8H 2C, 9G 9C 9H 9G 9G 9G 9G 2G 2C, 9H IC, 6G 3G 9H IH, 3G 9H 9H 3S, 9G, 6Y 2C, 7G 2C, 9G IC, 6G 2C, 5G 0 2G 2C, 5H 0 0 IC, 8G IC, 6G IC, 3G IC, 7H 9G 8G 9G 5G IC, 5G 2C, 9H 5G 0 IC, 6G 2C IC, 8H IC, 9G Tablica VI c.d. 1 Roslina | kg/ha powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy wzór 65 0,4 3S, 9G, 6Y 2C, 2H, 8G 3C, 9H 3C, 9G 3C, 4H IC, 4G 0 4H 0 wzór 66 0,4 4S, 7G, 6Y 3C, 5G 9C IC, 3H IC 0 0 IC, 5H 0 20 25 30 35 45 1 Roslina kg/ha 1 pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo | wzór 65 0,4 0 2C, 9H 2H, 8G IC 2C, 9H 9G 9H 8G 7G IC IC, 5G 3G 0 IC, 6G 3G IC, 6G IC, 8G wzór 66 0,4 0 2C, 7G 2C, 8G IC, 7G 2C, 9G 10E 8G 8G 1 3G 0 2C, 8G 2G 1 2G 2C, 7G IC, 2H 9H IC, 9G Tablica VI c.d.Roslina 1 kg/ha 1 powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz | sorgo wzór 67 0,4 2C, 6G IC, 3G IC IC 0 0 IC, 3G IC, 4G 0 0 IC, 3H 4H 2C, 7G 2C, 7G 10E 9G 5G 4G 0 1 2C, 5G 0 3G IC, 7G 1 2C 9H IC, 9G wzór 68 0,4 5C, 8G, 6Y 3C, 2H 10C 2C, 9H 2C, 9G 2G 2C, 4G 2C, 8H IC, 2G IC, 6G 2C, 9H 3C} 6G IC, 9G 2C, 9H 9G 9H 8G 4G 3G IC, 9H IC, 7G IC, 8G 1U, 9G IC, IH 9H i 9H126 864 29 Tablica VI c.d. 1 Roslina | kg/ha i powschodowo fasola krzaczasta bawelna powój rzepien kasja cibora palusznik krwawy chwastnica jednostronna i owies gluchy pszenica kukurydza soja ryz sorgo przedwschodowo i powój 1 rzepien i kasja 1 cibora i palusznik krwawy j chwastnica jednostronna owies gluchy i pszenica kukurydza soja i ryz | sorgo wzór 69 0,4 9D, 9G, 6Y 3C, 3H, 9G 10C 3C, 8G 1C, 5G 1C, 5G 2C 2C, 9H 0 4G 2C, 9H 2C, 7G, 5X 2C, 9G 2C, 9G 8G 8H 7G 6G 2G 1C, 6G 3G 3G 1C, 8G 1H 10E 9H wzór 70 0,4 3C, 7G, 6Y 3B 1C, 9G 2H 1C, 4G 0 3G 1C, 3H 0 0 6G 2H, 6G 5G 3G 8G 9H 5G 0 0 4G 0 0 1C, 3G 2G ' 9H 1C, 9G Test B. Dwie miski z tworzywa sztucznego wy¬ pelniono nawozona i wapnowana ziemia pylowo- piaszczysta Fallsingtona. W jednej misce zasiano kukurydze, sorgo, wiechline lakowa i szereg chwa¬ stów trawiastych. W drugiej zasiano pszenice, soje, cibore (Cyperus rotundus) i szereg chwastów sze- rokolistnych. Zasiano nastepujace chwasty trawia¬ ste i szerokolistne: palusznik krwawy (Digitaria sanguinalis), chwastnice jednostronna (Echinochloa crusgalli), owies gluchy (Avena fatua), sorgo alep- skie (Sorghum halepense), Paspalum dilatatum, wlosnice (Setaria faberii), stoklose (Bromus seca- linus), gorczyce (Brassica arvensis), rzepien (Xan- thium pennsylvanicum), komose (Ameranthus re- troflexus), powój (Ipomoea hederacea), kasje (Cassia tora), chwast herbaciany (Sida spinosa), zaslaz (Abutilon theoprasti) oraz bielun dziedzie- rzawe (Datura stramonium).Doniczke z tworzywa o srednicy 12,5 cm napel¬ niono tez preparowana ziemia i zasiano ryz i psze¬ nice. W innej doniczce o srednicy 12,5 cm zasiano buraki cukrowe. Powyzsze cztery pojemniki trak¬ towano przedwschodowo szeregiem badanych srod¬ ków wedlug wynalazku.Po uplywie 28 dni rosliny oceniano wizualnie wedlug skali ocen podanej dla tablicy VI. Dane zestawiono w tablicy VII. Nalezy zauwazyc, ze pewne zwiazki sa skuteczne w traktowaniu przed- wschodowym do zwalczania chwastów w soi i pszenicy. 10 15 25 30 45 50 55 60 30 Tablica VII Dzialanie przedwschodowe na ziemi pylowo-piasz- czystej Fallsingtona 1 Roslina 1 Dawka kg/ha 1 palusznik krwawy chwastnica jednostr. sorgo owies gluchy sorgo alepskie Paspalum dilatatum wlosnica wiechlina lakowa stoklosa buraki cukrowe kukurydza gorczyca rzepien komosa cibora bawelna 1 powój kasja chwast herbaciany zaslaz bielun dziedzierzawa soja ryz pszenica wzór 45 0,007 0 5G 6G, 3H 2G 4G 5G 3G 5G 7G 4G 5G, 3H 7G 3G 3G 6G 3G 0 0 0 0 0 3G 7G, 7C 3G 0,03 0 6G, 9G, 3G 6G, 5G 4G, 8G, 8G, 7G, 7G, 7G, 7G 10E 8G 5G, 7G 8G, 10C 4G 3G 0 10E 5G 3C 5H 5H 2C 4C 8C 4C 7H 3C 3H 8C 0,06 0 8G, 5H 10E 3G 7G,5H 1 6G 1 8G, 7C 8G, 8C 8G, 9C 8G, 8C 8G, 8H 7G, 5C t 7G 10E 9G 6G, 3H 8G 8G, 8C 10C 6G, 2C 3G 6G, 5H 10E 6G, 3C | Tablica VII c.d. f Roslina 1 Dawka kg/ha 1 palusznik | krwawy chwastnica i jednostronna 1 sorgo owies gluchy sorgo alepskie j Paspalum dilatatum wlosnica wiechlina lakowa stoklosa ! buraki cukrowe kukurydza ! gorczyca 1 rzepien komosa cibora bawelna powój 1 kasja chwast herbaciany zaslaz | bielun | dziedzierzawa ¦ soja | ryz 1 pszenica wzór 47 0,06 0 0 0 0 0 0 0 4G 5G 7G,5C 0 6G 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2G 3G 0 0,25 4G 4G 4G 0 3G 5G 3G 8G 8G, 5H 7G, 8C 0 7G 3G 3G 0 0 5G 0 0 0 0 7G, 5H 6G, 3H 3G wzór 42 1 0,06 5G 5G 4G 0 5G 8G 6G 8G,5C 10E — 5G 8G 0 — 8G 4G 0 6G 10C 2G 0 6G,3H 7G,5C 5G 0,25 9G, 8C 7G, 5C 8G, 3H 0 7G 9G, 8C 8G, 5H 10C 10E — 7G, 5H 10C 7G — 10E 7G 6G 7G t 10C 5G, 3H 5G 7G, 5H 10E 7G, 4C126 864 31 Tablica VII c.d. 32 Tablica VII c.d.Roslina wzór 57 Dawka kg/ha | 0,03 | 0,125 palusznik krwawy chwastnica jednostronna sorgo owies gluchy sorgo alepskie Paspalum dilatatum wlosnica wiechlina lakowa stoklosa buraki cukrowe kukurydza gorczyca rzepien komosa cibora bawelna powój kasja chwast herbaciany zaslaz bielun dziedzierzawa soja ryz pszenica 6 4G 7G,5H 0 7G 5G 5G 6G,3C 3C 3G § 6G 0 5G 0 0 0 3G 0 0 0 6G,6C 2G 6G, 2C 8G, 5C 9G, 9C 4G 8G, 4C 7G 8G 8G, 7C 9G, 9C 7G, 6C 0 8G, 3C 0 9G 7G 'ta 6G, 4C 5G, 5C 0 4G 2H 10C 5G wzór 59 0,03 0 6G,3H 0 5G,5H 3G 3G 7G,3C &G,8C 5G,3C 0,125 9G, 8C 9G, 8C 10C 6G, 4C 8G, 5H 8G, 5H 9G, 9C 7G, 5C 10E 7G, 7C 5G,3Hi 8G, 5H 7G 7G,5H 7G 5G 0 6G 5G 0 4G 0 6G,3H 3G 8G, 5C 8G, 8H 9G 7G 7G, 3C 5G 7G, 8C 5G 3G 10E 4G Ta 1 Roslina Dawka kg/ha palusznik krwawy chwastnica jednostronna sorgo owies gluchy sorgo alepskie Paspalum dilatatum wlosnica wiechlina lakowa stoklosa buraki cukrowe kukurydza gorczyca rzepien komosa cibora bawelna powój i kasja chwast herbaciany zaslaz bielun dziedzierzawa soja ryz pszenica | blica ^VII c.d. wzór 60 0,03 5G - 8G, 5C 10C 6G, 5C 8G, 3C 8G, 4C 7G, 3C 7G, 7C 10E 7G, 7C 7G, 3H 8G, 3C 7G, 5H — 10E 6G 3G i 6G 5G 0 3G 0 10E 7G | 0,125 7G, 2C 9G, 9C 10C 7G, 6C 9G, 9C 9G, 9C 10C 8G, 9C 10E 7G, 7C 10C 9G, 5C 8G, 8H — 10E 8G 8G i 7G, 3C 7G 6G, 5C 7G, 5C 3G 10E 8G, 7C | wzór 58 | 0,06 0 0 9 0 0 0 0 0 0 0 0 5G 0 — 0 0 0 i 0 — 3G 0 0 0 0 | 0,25 o 1 3G 3G 0 0 4G 5G 5G 4G 3G,4C 0 6G — 1 — | 5G 0 0 0 4G 3G,3H 0 2G 0 0 I 10 15 25 30 40 45 55 1 Roslina 1 Dawka kg/ha 1 palusznik krwawy chwastnica jednostronna sorgo owies gluchy sorgo alepskie Paspalum dilatatum wlosnica wiechlina lakowa stoklosa buraki cukrowe kukurydza gorczyca rzepien komosa cibora bawelna powój kasja 1 chwast herbaciany j zaslaz 1 bielun i dziedzierzawa soja ryz pszenica wzór 61 0,03 0 0 0 0 0 0 5G 5G 4G 0 0 6G 6G 4G 0 0 0 0 0 0 0 0 0 | 0,125 0 3G 4G, 2H 2G 3G 3G 8G 7G 8G, 3C 2G 0 7G 7G, 3H 3G 0 0 4G 5G 0 0 0 2G 0 1 wzór 62 1 0,06 0 4G 6G,3H 0 0 3G — 5G 6G 5G 0 6G — 5G 0 0 4G 0 • e 0 5G 4G | 0,25 | 0 4G, 3C | ioc | 3G 4G, 3H ! — i 9G 6G, 3H | 7G, 4C 7G, 3C 6G, 5H | 7G 5G 5G ! 6G, 3H 6G i 6G 0 0 o i 0 7G, 5C 4G Tablica VII c.d. 1 Roslina 1 Dawka kg/ha 1 palusznik krwawy chwastnica jednostronna sorgo owies gluchy sorgo alepskie Paspalum dilatatum wlosnica wiechlina lakowa stoklosa buraki cukrowe kukurydza gorczyca rzepien komosa cibora bawelna powój kasja chwast herbaciany zaslaz bielun dziedzierzawa i , soja ryz pszenica | wzór 63 0,06 0 2G 0 0 0 — 3G 4G 7G 4G 0 6G 4G —. 6 3G 3G 2G o 0 0 0 3G 2G | | 0,25 1 3G 7G, 3H 6G, 3H 6G 3G, 3H 6G 10E 6G, 3C 8G, 8C 6G, 3H 6G, 3H ! 6G 5G, 3H — ao, 6G, 3H 7G 5G • 3G 0 2H 6G 3G |126 864 33 Test C. Miski z tworzywa sztucznego, majace srednice 25 cm, wypelniono ziemia pylowo-piasz- czysta Fallsingtona i zasiano soje, bawelne, lucer¬ ne, kukurydze, pszenice, sorgo, zaslaz (Abutilon theophrasti), sesbanie (Sesbania exaltata), kasje (Cassia tora), powój (Ipomoea hederacea), bielun dziedzierzawe (Datura stramonium), rzepien (Xan- thium pensylvanicum), palusznik krwawy (Digitaria sp.), cibore (Cyperus rotundus), chwastnice jedno¬ stronna (Echinochloa crusgalli), wlosnice (Setaria faberii) i owies gluchy (Avena fatua). Po uplywie 2 1/2 tygodnia od zasiania mlode rosliny i ziemie dookola nich opylono badanymi zwiazkami roz¬ puszczonymi w nietoksycznym dla roslin rozpu¬ szczalniku i po uplywie 14 dni od tego zabiegu wszystkie rosliny porównywano z roslinami nie poddawanymi opisanym zabiegom i wzrokowo oce¬ niano reakcje roslin na badane zwiazki. Wyniki podano w tablicy VIII, stosujac symbole jak w ta¬ blicyVI. ¦ \ ¦ Oczywiste jest, ze badane zwiazki wykazuja duza aktywnosc powschodowa.Tablica VIII Traktowanie powierzchni ziemi/listowia 1 Roslina 1 Dawka kg/ha | soja zaslaz sesbania kasja bawelna powój lucerna bielun dziedzierzawa rzepien kukurydza palusznik krwawy ryz cibora chwastnica jednostr. pszenica wlosnica owiec gluchy | sorgo wzór 45 0,03 10G, 9C 5G 10G, 7C 8G 10G, 6C 10G, 6C 10G, 6C 8G 0 9G, 3U 0 10G, 4C 7G 10G, 5C 10G, 2C 10G, 2C 10G, 2C 10G, 6C 0,06 1 10G, 9C 1 10G, 7C 10G, 9C 7G ICC 10C 10G, 6C 9G, 2C 7G, 3H 10G. 6U 4G 10G, 6C 10G, 2C 10G, 6C 10G, 3C 10G, 3C 10G, 2C 10G, 5C 0,25 1 10G, 9C 10C 10C 10G, 4C 10G, 9C 10G, 8C 10C 10G, 7C 10G, 9C 10G, 9C I 9G 1 10G, 6C | 10G, 8C 10G, 9C 10G, 3C 10G, 6C 10G, 4C 10C Tablica Roslina Dawka kg/ha soja zaslaz sesbania kasja bawelna powój lucerna bielun dziedzierzawa rzepien kukurydza palusznik krwawy 1 ryz cibora chwastnica jednostronna VIII c.d. wzór 42 0,007 10G, 5C 7G, 3C — 5G, 2C 7G, IC 9C, IC — 0 IG 7G, 5H IG 8G, IC 5G 7G, IC 0,03 10G, 7C 10G, 7C 2C, 3G 7G, 3C | 8G, 2C i 9G, 3C 7C 0 6G, 2C 7G, 3C 2G 8G, 3C 8G 1 8G, 3C 20 25 35 45 50 60 34 Tablica VIII c.d.Roslina 1 Dawka kg/ha 1 pszenica 1 wlosnica i owies gluchy sorgo wzór 42 0,007 | 0,03 2G 3G 0 3G 4G, 2C 1 5G IG i 3G Test D. Bulwy cibory (Cyperus rotundus) zasa¬ dzono na glebokosc 2 cm w ziemi pylowo-piaszczy- stej Fallsingtona, w doniczkach z tworzywa o sred¬ nicy 10 cm. W kazdej doniczce zasadzono 5 bulw.Srodki wedlug wynalazku rozpuszczono w nietok¬ sycznym rozcienczalniku i natryskiwano w ilosci 560 l/ha czterema sposobami: na powierzchnie zie¬ mi, na bulwe i ziemie, do ziemi i powschodowo.Natryskiwanie powierzchni ziemi polegalo na na¬ tryskiwaniu zwiazku na twarda wierzchnia war¬ stwe ziemi. Dzialanie na bulwe i ziemie polegalo na natryskiwaniu zwiazku na odslonieta bulwe i ziemie dookola, a nastepnie przykryciu warstwa ziemi nietraktowanej. Traktowanie do ziemi pole¬ galo na mieszaniu zwiazku z ziemia przykrywajaca przed przykryciem bulw. Dzialanie powschodowe polegalo na natryskiwaniu listowia cibory i po¬ wierzchni ziemi dookola, po wyrosnieciu cibory do¬ okola 12 cm. Te ostatnie doniczki umieszczono bez¬ posrednio w cieplarni. Pozostale doniczki zwilzono 0,3 cm wody przed przeniesieniem ich do cie¬ plarni.Wyniki badano po uplywie 4 tygodni i zesta¬ wiono je w tablicy IX, stosujac to samo oznacze¬ nie, co w tablicy VI.Dane wskazuja, ze badane aktywne w zwalczaniu cibory. zwiazki sa silnie Tablica IX Dzialanie na cibore wzór 44 Dawka kgj/ha 0,125 0,50 Ocena reakcji po 4 tygodniach przedwscho- dowo po¬ wierzchnia ziemi 7G 9G spryski¬ wanie bulw i ziemi 7G 9G do ziemi 7G 9G powscho¬ dowo 2G 2G Tablica IX c.d. wzór 45 1 Dawka kg/ha 0,03 0,125 Ocena reakcji po 4 tygodniach 1 przedwscho- dowo po¬ wierzchnia ziemi 8G 10E spryski¬ wanie bulw i ziemi 8E, 9G 10E do ziemi 6E, 9G 10E powscho¬ dowo 3C, 5G 2C, 6G126 864 35 Zastrzezenia patentowe 36 1. Srodek chwastobójczy zawierajacy substancje czynna oraz co najmniej jedna substancje z takich jak srodek powierzchniowo-czynny oraz staly lub 5 ciekly rozcienczalnik, znamienny tym, ze jako sub¬ stancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 8, w którym R oznacza grupe o wzorze 9 lub 10, Ri oznacza grupe o wzorze 11 lub 12, R2 oznacza atom wodoru, grupe CHs, OCHs, atom fluoru, chlo- 10 ru, bromu, grupe NO2, CFs, CORb, S(0)mRio, SO2NR10R11, SO2OCH2CF3, SO2OCH2CCI3 lub SCfeN(OCHs)CHs, Rs oznacza atom wodoru, fluoru, chloru, bromu, grupe alkilowa o 1—4 atomach we¬ gla lub grupe CHsO, R4 oznacza atom wodoru, 15 chloru,1 bromu, fluoru, grupe alkilowa o 1—4 ato¬ mach wegla, grupe alkoksylowa o 1—4 atomach wegla, grupe NO2, CO2R6 lub Ris—S—, z tym, ze R4 ograniczone jest do pozycji 2— lub 4— w pier¬ scieniu pirydynowym, Rs oznacza grupe alkoksylo- 2q wa o 1—6 atomach wegla, alkenyloksylowa o 3—6 atomach wegla, chlorowcoalkoksylowa o 2—6 ato¬ mach wegla i 1—3 atomach chlorowca, takich jak chlóf, fluor lub brom, grupe cykloalkoksylowa o 5—6S atomach wegla, grupe 0(CH2CH20)nR7, grupe 25 OCH2CH2CH2OR7, grupe NReRo, grupe N(OCHs)CHs lub grupe alkilotio o 1—4 atomach wegla, Re ozna¬ cza grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla, R7 ozna¬ cza grupe alkilowa o 1—2 atomach wegla, Rs i R» oznaczaja niezaleznie od siebie atom wodoru lub 30 grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla lub Ra i R9 moga oznaczac razem grupy (CH24, (CHf)5 lub CKGH2CH2—)2, Rw i Rn oznaczaja niezaleznie od siebie grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla lub grupe alkenylowa o 3—4 atomach wegla lub Rio 35 i Rn moga oznaczac razem grupe (CH2)4, (CHt)s lub (0(CH2CH2)2, Ris oznacza grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla, X oznacza atom wodoru, grupe CHs, CHsO, atom chloru lub grupe OCH2CH8, Y oznacza grupe CH2 lub atom tlenu, m oznacza licz- 40 be 0, 1 lub 2, n oznacza liczbe 1 lub 2, W oznacza atom tlenu lub siarki, z tym, ze gdy Ri oznacza grupe o wzorze 12, wtedy R2 oznacza grupe COR5, grupe SO2NR10R11 lub grupe SCteNCCHsKOCHs), zas R4 jest inne niz atom wodoru oraz ze gdy Ri 45 oznacza ferupe o wzorze 13, wtedy X oznacza grupe CHs lub OCHs, lub sole tych zwiazków dopuszczal¬ ne w rolnictwie. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera N-[(6,7-dwuwqdoro-4-metylo-5H-cyklopen- se tapirymidinylo-2)-aminokarbonylo]- 2 -nitrobenzeno- sulfonamid. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera ester metylowy kwasu 2-{[(6,7-dwuwodoro- 4-metylo-5H-cyklopentapirymidinylo-2)-aminokarbo- 55 nylo]aminosulfonylo}-benzoesowego. 4. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera N-[(6,7-dwuwodoro-4-metoksy-5H-cyklopen- tapirymidinylo-2)-aminokarbonylo]- 2 - nitrobenzeno- sulfonamid. 60 5. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera 2-chloro-N-[(5,6-dwuwodoro-4-metylofuro/ /2,3-d/-pirymidinylo-2) aminokarbonylo] -benzenosul- fonamid. « 6. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera N-[(5,6-dwuwodoro-4-metylofuro^2,3-d/piry- midinylo-2)-aminokarbonylo] -2 -nitrobenzenosulfon- amid. 7. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera ester metylowy kwasu 2-{[(5,6-dwuwodoro- 4-metylofuro/2,3-d/pirymidinylo -2)- aminokarbonylo] aminosulfonylo}-benzoesowego. 8. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera N-[(5,6-dwuwodoro-4-metylofuro/2,3-d/piry- midinylo-2)-aminokarbonylo] - N,N-dwumetylo -1,2- benzenodwusulfonamid. 0. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera ester etylowy kwasu 2-{[(6,7-dwuwodoro- 4-metylo-5H-cyklopentopirymidinylo-2)-aminokarbo- nylo]aminosulfonylo}-benzoesowego. 10. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera ester etylowy kwasu 2-{[(5,6-dwuwodoro-4- metylofuro/2,3-d/pirymidinylo -2) -aminokarbonylo]- aminosulfonylo}benzoesowego. 11. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera ester cykloheksylowy kwasu 2-{[(5,6-dwu- wodoro-4-metylofuro/2,3 - d/pirymidinylo- 2) - amino- karbonylo]aminosulfonylo}benzoesowego. 12. Sposób wytwarzania zwiazków N-(heterocy- kloaminokarbonylo)arylosulfonamidowych i pirydy- losulfonamidowych o wzorze 8, w którym R ozna¬ cza grupe o wzorze 9 lub 10, Ri oznacza grupe o wzorze 11 lub 12, R2 oznacza atom wodoru, grupe CHs, OCHs, atom fluoru, chloru, bromu, gtupe NO2, CFs, CORs S(0)mRio, SO2NR10R11, SO2OCH2CF3, S02N(OCHs)CHs, R3 oznacza atom wodoru, fluoru, chloru, bromu, grupe alkilowa o 1—4 atomach we¬ gla, lub grupe CHsO, R4 oznacza atom wodoru, chloru, bromu, fluoru, grupe alkilowa o 1—4 ato¬ mach wegla, grupe alkoksylowa o 1—4 atomach wegla, grupe NO2, CO2R6 lub grupe R13—S—, z tym, ze R4 jest ograniczone do pozycji 2— lub 4— pierscienia pirydynowego, R5 oznacza grupe alko¬ ksylowa o 1—6 atomach wegla, grupe alkenyloksy¬ lowa o 3—6 atomach wegla, chlorowcoalkoksylowa o 2—6 atomach wegla i o 1—3 atomach chlorowca takich jak chlor, fluor lub brom, grupe cyklo¬ alkoksylowa o 5—6 atomach wegla, grupe 0(CH2CH20)nR7, grupe OCH2CH2CH2OR7, grupe NRsRo, grupe N(OCHs)CHs lub grupe alkilotio o 1—4 atomach wegla, R6 oznacza grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla, R7 oznacza grupe alkilowa o 1—2 atomach wegla, Rs i Rq oznaczaja niezalez¬ nie od siebie atom wodoru lub grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla lub Rs i R9 moga oznaczac razem grupy (CHz)4, (CHe)s lub 0(CH2CH2—2, Rio i Rn oznaczaja niezaleznie od siebie grupe alkilo¬ wa o 1—6 atomach wegla lub grupe alkenylowa o 3—4 atomach wegla lub Rio i Rn moga razem oznaczac grupy (CH24, (CH2)s lub 0(CH2CH22, R13 oznacza grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla, X oznacza atom wodoru, grupe CHs, CHsO, atom chloru lub grupe OCH2CH3, Y oznacza grupe CH2 lub atom tlenu, m oznacza liczbe 0, 1 lub 2, n ozna¬ cza liczbe 1 lub 2, W oznacza atom tlenu z tym, ze gdy Ri oznacza grupe o wzorze 12, wtedy R* oznacza grupe COR5, SO2NR10R11 lub S02N(CHs)(OCHs), a R4 jest inne niz atom wodoru oraz, ze gdy Ri oznacza grupe o wzorze 13, wtedy126 864 37 38 X oznacza grupe CH3 lub OCHs, znamienny tym, ze poddaje sie reakcji 2-aminopirymidyne o wzorze 16, w którym X lub Y maja wyzej podane zna¬ czenie, a q oznacza liczbe 1 lub 2, z sulfonylo- izocyjanianem o wzorze RSO2NCW, w którym R i W maja wyzej podane znaczenie. 13. Sposób wytwarzania zwiazków N-(heterocy- kloaminokarbonylo)arylosulfonamidowych i pirydy- losulfonamidowych o wzorze 8, w którym R ozna¬ cza grupe o wzorze 9 lub 10, Ri oznacza grupe o wzorze 11 lub 12, R2 oznacza atom wodoru, grupe CH3, OCH3, atom fluoru, chloru, bromu, grupe NO2, CFs, CORs, S(0)mRio, SO2NR10R11, SO2OCIT2CF3, S02N(DCH3)CH3, R3 oznacza atom wodoru, fluoru, chloru, bromu, grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla, lub grupe CH3O, R4 oznacza atom wodoru, chloru, bromu, fluoru, grupe alkilowa o 1—4 ato¬ mach wegla, grupe alkoksylowa o 1—4 atomach wegla, grupe NO2, CO2R6 lub grupe R13—S—, z tym, ze R4 jest ograniczone do pozycji 2— lub 4— pierscienia pirydynowego, Rs oznacza grupe alko¬ ksylowa o 1—6 atomach wegla, grupe alkenylo- ksylowa o 3—6 atomach wegla, chlorowcoalkoksy- lowa o 2—6 atomach wegla i o 1—3 atomach chlo¬ rowca takich jak chlor, fluor lub brom, grupe cykloalkoksylowa o 5—6 atomach wegla, grupe 0(CH2CH20)nR7, grupe OCH2CH2CH2OR7, grupe 20 25 NRsR», grupe N(OCH3)CHs lub grupe alkilotio o 1—4 atomach wegla, R« oznacza grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla, R7 oznacza grupe alkilowa o 1—2 atomach wegla, Rs i Rq oznaczaja niezalez¬ nie od siebie atom wodoru lub grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla lub Rs i Ro moga oznaczac razem grupy (CH2)4, (CH2)s lub CKCH2CH2—)2, Rio i Rn oznaczaja niezaleznie od siebie grupe alkilo¬ wa o 1—6 atomach wegla lub grupe alkenyIowa o 3—4 atomach wegla, lub Rio i Rn moga razem oznaczac grupy (CIfcK (CH2)s lub (0(CH2CH22, R13 oznacza grupe alkilowa o- 1—3 'atomach wegla, X oznacza atom wodoru, grupe CH«, CHsO, atom chloru lub grupe OCH2CH3, Y oznacza grupe CH2 lub atom tlenu, m oznacza liczbe 0, 1 lub 2, n oznacza liczbe 1 lub 2, W oznacza atom siarki, z tym, ze gdy Ri oznacza grupe o wzorze 12, wtedy R2 oznacza grupe CORs, SO2NR10R11 lub S02N(CH3)(OCH3), a R4 jest inne niz atom wodoru, oraz, ze gdy Ri oznacza grupe o wzorze 13, wtedy X oznacza grupe CHs lub OCHs, znamienny tym, ze poddaje sie reakcji 2-aminopirymidyne o wzo¬ rze 16, w którym X lub Y maja wyzej podane znaczenie, a q oznacza liczbe 1 lub 2, z sulfonylo- izotiocyjanianem o wzorze RSO2NCW, w którym R i W maja wyzej podane znaczenie.*-\J)-so2-m-c-nh ~(~\ Wzór 1 H3C"^3"S02NH^NHR Wzór 2 OCH3 CH3-^3~S02NH-C-NH—(~\ OCH3 Wzór 4 ¦SOoNHCN —{ N U ?3 R2 NHR! Wzór 5 RlHN-(Q)~s02~NHR2 Wzór 3 Wzór 6126 864 CH3 CH3-O-SO-NH- "-NH-f ) _7^( N-/ RSt^NHCNHR.Wzór 8 Wzór 7 Wzór 9 Wzór 10 Y Wzór 11 Wzór 12 W y Wzór 13 ^ !^ ^ «3— H—K- „i?" Wzór U X X N=< V N=< RS02NCW NH2-(\ -(CH2)q^ RS02NHCNH-^ -(CH2)q Y^ v ... . ,c Wzór 17 Wzór 15 Wzor 16 Schemat 1126 864 RS02NCS Wzór 18 X NH2 ^(0)~-(cHo) J 2'q ¦ Wzór 19 RSOoNHCNH —( 0)^(CH9)n N^< \ 2 q Wzór 20 Schemat 2 so2ci so2nr10Rh N02 NH J^N02 R-: Ro NHc - SO2NR10Rn S02NH2 R^ H h^ SO2NR10ftl NH2 Pd/C R3 COCl< n-BuNCO SO2NRl0R11 -S02NCO R-: 1) HNOo/HCl SO2NRl0Rn -S02CI 2) S02/CH3C02H/CuCl R-.Schemat 3 str. 2 Schemat 3 str.l126 864 M O NH ^)-COC2H5 ? 1/2 (NH2CNH2)2H2C03 cJ;l°|^wrotna /VN^"NH2 _^2 » ^YN-C-NH2 \ II i, chlodnica zwrotna V^\ -#-N C I OH Cl CH3ONa /^N^c-NH2 CH3OH ' chlodnica zwrotna CO Schemat ^ 0CH3 0 O NH X U 1 '«" EtOH r^|-coc2Hr* h ¦ i5* '/2 (NH2CNH2)2H2C03 ^azwrotna rrYNH2 _z^ rrNi-NH2 ^JJ^ ^N chlodnica zwrotna " k^^As ^N I I OH Cl CH3ONa ^ rO CH3OH "\^r*N chlodnica zwrotna y OCH3 Schemat 5126 864 NH (^^pO ^ 1/2(NH2CNH2)2H2C03 Et0H chlodnica zwrotna CCHc ^ jTN"?"NH2 CH3 Schemat 6 0 n ^_J-CCH3 + 1/2 (Nh2C,NH2)2H2C03 dwumetylosulfotlenek 135°' \Xji + 2H2° CH Schemat 7 NH \ Z_ q_ CHo + V' /K"' ^ k"' % '' ~~ EtOH C-CH3 ? V2 (NH2C-NH2)2H2C03 O HOCH2CH2-VN ^°°^ M P-NH2 CH3 V CH3 Schemat 8126 864 ^°^/° NH f V* i. II Clnu HCl N. 11 + V2 (NH2C-NH2)2H2CO, -^°H - ^*c " 3 HOCH2CH2CH2 C r*f\i_t ~ - - -- ^ chlodnica zwrotna^ | J.W^Mo _ s^^&U CH3 H2^ ^ |^°YN^-NH2 100° V^C*N i CH, Schemat 9 0 o NH \Y~~ ¦ ¦ +1/2 (NH2C-NH2)2H2C03 cht^nica zwrotna '—L_ COOC^Hc HOCH^ _H2sa 100° schemat 10 0(CV2 I 0 u n sir. 1 CL N P0Cl3. ^lf *C-NH2 2 NaOH I Cl OYVNH2 CH3QNa , /TY' \JkJi ch3oh * VVN Y chlodnica zwrotna V Cl CCH3 Schemat 10 str 2126 864 NH CICH2CH2CH2CH(C02C2H5)2 + V2 (NH2CNH2)2 H2C03 EtONa r"°YN^-NH2 POCl3. chlodnica zwrotna ^^ Q OH r-°YN-C-NH2 CH3ONa ^yNj ksAr^N CH3OH kA^N l 1 Cl OCH -NH2 Schemat 11 o o =CHOH u U (_) + HCOOC2H5 ? Na ^^^ -dl* (_^( NH V2(NH2CNH2)2H2C03 y^Y^-N^ CU" dioksan, toluen, kwas p-toluenosultonowy chlodnica zwrotna v""" ^Qv I H Schemat 12 o ^J^0 ? HCOOCH3 + CH3ONa -g NH /°\ Q V2 (NH2C-NH2)2H2C03^ \ fc»CHONa EtOH chlodnica zwrotna H0CH9CH? C Y»N H H Schemat 13126 864 R3 R2 Z W II S02NHCNH- WzOr 21 CH3 :o2- XH3 Wzór 23 — CSChf Wzór 0 II /—\ -C—N 0 Wzór 27 ^CH2CH3 26 0 II /- — C—N Wzór 28 XH, S02N^ CH3 WzOr 2U O II - CSCH3 WzOr 25 JÓ- W OCH3 SO2NHCNH- N w N Wzor 29 R2 W S02NHCNH—(( X Wzor 30 W CH3 SOoNHCNH—(\ /, N ^ N */ Wzor 33 R2 ^ CH3 Y—' Wzor 31 W OCH3 802-NH-C-NH^(/ n^N^Rz, WzOr 3A ?3 W N /°CH3 (fj^SC^NHCNH^ ~V^ ^=^ Y^ Wzor 32 W Nf HU CH3 - N=< SOoNHCNH—(\ /)—v Wzor 3 5126 864 H W OCH-3 S02NHCNH—(/ V^ Wzór 36 0 I Rn W / II N—' S02NHCNH—(/ \N N Wzór 37 W RS02NHCNH^~1 Wzór 38 n CH3 ? N-< 3 O- Wzór 41 W RS02NHCNH—O i W Wzór 39 CH3 O-S02NH-C-NH_^Q.Wz0r Z0 CHo (Q)^S02-NH-C-NH -((%, N02 ^^ Wzór i4 \Q-S02-NH-C-NH ^O)-. ci N~^o^ Wzór 42 CH- 'O)-S02-NH-C-NH -(O)--, NAJ Wzór 4 5 0 CH3 <^-S02-NH-C-NH-{O}-, Wzór 43 Cl CH, SC^-NH-C-NH —(O/^-i Cl NAJ Wzór 46126 864 OCH3 o N_y S02-NH-C-NH^OV-n Wzór l*7 S0o-NH-C-NH- OCH3 2 COCH3 N" Wzór 53 CH3 O N-( S00-NH-C-NH-(O-A 2 COCH3 Wzór ^.8 OCH3 \0/~ S02-NH-C-NH -(O ^ci S02-NH-C-NH-(O N Wzór 50 O u O^S02-NH-C-NHyVV S02N(CH3)2 | II i »2V" CH3 Wzór SU O C-0-CH3 o H (OHOrNH-C-NH^O^ Wzór 55 H ©-SO^-C-NH-^C) Wzór 56 O II OCH3 N- O/-SO0-NH-C-NHKO, vW/0 N- ' \5oCH3 Wzór 51 XCOOCH3 "V Wzór 57 Cl Cl 0CH3 S09-NH-C-NH-(O/-l Wzór 52 /qWso2nh-c-nh^O^ XCl Wzór 58126 864 S N" CH3 COOC2H5 Wzór 59 o N II OCH3 rS\ SO.NH-C-NH -{O COOCH2CH = CH2 Wzór 6 5 CH3 O H-( CH^ 0-»2NH-l-NHi2C\ XCOOC2H5 Wzór 60 CH3 O n- COOCH2CH2CH2CH3 Wzói 61 OCH3 /QV_S02NH-C-NH-(OK COOC2H5 O N- /Q) SOjNH-C-NH-^C), Wzór 66 O N- . coo Wzór 67 PH3 O / ° (P)~-S02NH-C-NH -iOy^ \ coo Wzór 62 o- Wzór 68 ,CH3 O (O)— S02NH-C-NH- COOCH *\J 'CH^ Wzór 63 CH3 O n—( /q) S02NH-C-NH-(OVn- M, /CH3 N \,J COOCH CH3 \A/ZÓr 6* CH3 <(0)—S02NH-C-NH^QK COOCH-CH=CH2 ( Wzór 69 O _/0CH3 O) S02NH-C-NH ^OV-i CH3 N^J COOCH-CH=CH2 Wzór 70 PL PL PL PL PL PL PL PL