Przedmiotem wynalazku jest czujnik do iloscio¬ wego oznaczania substancji lotnych a zwlaszcza cyjanowodoru, dwucyjanu i siarkowodoru, meto¬ da potencjometryczna.Znane sa czujniki do ilosciowego oznaczania niektórych gazów w roztworach wodnych. Czuj¬ niki te zbudowane sa z elektrod z membrana po¬ limerowa. (Orion Research, Analitycal Metho ds Guide, 6 th Ed. Cambridge, Massachusetts 1973., Elektronie Instruments Limited, Laboratory Elek¬ trode, Chatersey, Suvrey 1974).Znane sa tez czujniki, których membrane zas¬ tapiono szczelina powietrzna, oddzielajaca elektro¬ lit od czujnika. (Ruzicka J., Hansen E. H. Anal.Chim. Acta, 69, 126 (1973), Hansen E. H. Filho.H. B., Ruzicka J., ibid., 71, (1974). Za pomo¬ ca takich czujników mozna oznaczac dwutlenek siarki, dwutlenek wegla, amoniak.Membrana elektrody kombinowanej z elektrody szklanej i kalomelowej powleczona jest substan¬ cja zawierajaca wodojrosól kwasu, którego bezwod¬ nikiem jest oznaczony gaz, lub enzym, przy czym wodorosól zmieszana jest z metyloceluloza (J, Fli- gier, P. Czichon, Z. Gregorowicz., Chemia Anali¬ tyczna, 23, 119 (1978)., J. Fligier, Z. Gregorowicz, Anal. Chim. Acta, 90, (1977) s. 263—266). Tak skonstruowany czujnik jest nieprzydatny do ozna¬ czania, cyjanowodoru, poniewaz zwiazek ten jako slaby kwas rugowany jest przez kwasy mocniej¬ sze, takie jak H2C03, H2S03.Celem wynalazku jest opracowanie takiej kon¬ strukcji czujnika, za pomoca którego mozna w krótkim czasie dokonywac ilosciowych, seryj¬ nych oznaczen substancji lotnych a zwlaszcza ga- 5 zów stanowiacych bezwodniki kwasów slabszych od weglowego.Istota wynalazku jest pomiar stezenia cyjano¬ wodoru, dwucyjanu i siarkowodoru przeprowadzo¬ ny bezposrednio przez oznaczenie stezenia kationu 10 wodorowego w filmie otaczajacym elektrode, któ¬ ry to kation powstaje w wyniku reakcji-oznaczo¬ nego gazu z substancja tworzaca film. W wyniku tej reakcji powstaja polaczenia, które nie moga byc wyparte przez gazy mocniejsze niz oznaczane bezwodniki kwasowe np. dwutlenek wegla.Czujnik wedlug wynalazku sklada sie z elek¬ trody kombinowanej z elektrody szklanej i elek¬ trody kalomelowej lub chlorosrebrowej powleczo¬ nej filmem, który stanowia slabo zdysocjowane sole rteci lub kadmu zwlaszcza chlorki w roztwo¬ rze wodnym korzystnie z dodatkiem polimerów rozpuszczalnych w wodzie utrzymujacych odpo¬ wiednia przyczepnosc do membrany elektrody.Zaleta czujnika wedlug wynalazku jest krótki 25 czas oznaczania od 3—15 minut w zaleznosci od stezenia oznaczanego skladnika, a stosowanie czujnika nie wymaga wstepnego wydzielania skladników z próbki. Ponadto czujnik nadaje, sie do oznaczania skladników w ilosci 10~7 —10_1 mola w 1 dm3 próbki, mozna nim oznaczac sub- 15 20 30 126 364126 364 stancje lotne zarówno w próbce gazowej jak i cieklej, zwlaszcza cyjanowodór, dwucyjan i siar¬ kowodór w obecnosci dowolnych skladników. Czuj¬ nik charakteryzuje duza selektywnosc oznaczania.Przyklad I. Czujnik, w którym membrane szklana elektrody kombinowane j powleczono fil¬ mem zawierajacym 0,05 . mola HgCl2 w 2%-owym roztworze metylocelulozy i wprowadzono do na¬ czynia o stalej geometrii zawierajacego 200 cm3 próbki wody I klasy i 10 cm3 2N H2S04. Nastep¬ nie dodano wody destylowanej do objetosci 300 cm3. W próbce oznaczono 5 fig CN_.Przyklad II. Czujnik, którego membrane powleczono filmem zawierajacym 0,05 mola HgCl2 i 0,1 mola NaCl rozpuszczone w 1% alkoholu po¬ liwinylowym wprowadzono do zamknietego na¬ czynia zawierajacego oznaczane cyjanki. W prób¬ ce 300 cm3 scieków- przemyslowych oznaczono 20 fig CN-.Przyklad III. Czujnik, którego membrane powleczono filmem 0,1 mola HgCl2 w 1% winylo- pirolidynie. Wprowadzono do naczynia o objetos¬ ci 500 cm3, zawierajacego cyjanowodór. Oznaczono 15 \ig CN-.Przyklad IV. Membrane czujnika powleczo¬ no filmem roztworu 0,05 mola HgCl2 w 0,1% ace¬ tonowym roztworze octanu poliwinylowego i od¬ parowano z filmu aceton. Czujnik zanurzono do wodnego roztworu próbki wody .rzecznej i ozna¬ czono 12 tug CN_.Przyklad V. Membrane czujnika pokryto roztworem zawierajacym 0,05 mola CdCl2 w 1% octanie celulozy (rozpuszczonym w mieszaninie acetonu i octanu etylu). Rozpuszczalnik odparo¬ wano. Nastepnie czujnik zanurzono na 4 godziny do roztworu 0,05 M CdCl2 w celu nasycenia fil¬ mu ta sola i wprowadzono do wody I klasy. Ozna¬ czono 12 fig CN-/d.m3. 15 Przyklad VI. Czujnik identyczny jak w przy¬ kladzie V z ta róznica, ze zamiast CdCl2 uzyto HgCOa.Przyklad VII. Czujnik identyczny jak w przykladzie V z ta róznica, ze zamiast CdCl2 uzyto HgS04.Przyklad VIII. Membrane czujnika pokryto roztworem zawierajacym 0,05 mola CdCl2 w 1% octanie celulozy (rozpuszczonym w mieszaninie acetonu octanu etylu). Rozpuszczalnik odparowano w temp. 50°C. Nastepnie czujnik zanurzono na 4 godziny do roztworu 0,05 M CdCl2 w celu nasy¬ cenia filmu ta sola. Po kondycjonowaniu przez 1 godzine w roztworze 0,05 M CdCl2 elektrode czujnika wprowadzono nad oznaczany roztwór.Objetosc próbki 300 cm3. Do próbki nie wprowa¬ dzono i substancji rugujacych gaz. Oznaczono 15 fig CN-.Przyklad IX. Czujnik, którego membrane pokryto .roztworem zawierajacym rozdrobniony kationit guanidynowo-rnocznikowy zawieszony w 1% roztworze octanu celulozy. Rozpuszczalnik odparowano. Membrane kondycjonowano przez 4 godziny w 0,1 molowym roztworze CdCl2. W prób-N ce 300 cm3 oznaczono 15 fig CN~.Zastrzezenie patentowe Czujnik do potencjometrycznego oznaczania sub¬ stancji lotnych, zwlaszcza cyjanowodoru, dwucyja- nu i siarkowodoru zawierajacy elektrode kombi¬ nowana z elekrody szklanej i kalomelowej lub chlorosrebrowej powleczona filmem, znamienny tym, ze membrana elektrody powleczona jest fil¬ mem zawierajacym slabo zdysocjowane sole rteci lub kadmu zwlaszcza chlorki w roztworze wod¬ nym, korzystnie z dodatkiem polimerów rozpusz- 40 czarnych w wodzie. 25 30 35 LZGraf. Z-d Nr 2 — 377/85 90 egz. A4 Cena 100 zl PL