Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania swiatla ultrafioletowego za pomoca lukowej lampy rteciowej niskocisnieniowej malej mocy swiecenia ciaglego polaczonej z ukladem zasilania pradem stalym. Sposób wykorzystuje sie do uzyskania sta¬ bilnego zródla swiatla w czytnikach dawkomierzy radiofotoluminescencyjnych.Lampy stanowiace zródlo swiatla w urzadzeniu pomiarowym sa narazone na szereg czynników de¬ stabilizujacych wymagane wlasnosci wytwarzanego swiatla. Niekorzystne wlasnosci wiazki swiatla wplywaja z kolei na znieksztalcenie odbieranego sygnalu.Jednym z czynników deformujacych prawidlowy przebieg pomiaru jest szum towarzyszacy genero¬ wanemu swiatlu, a powstajacy w czasie jego wy¬ twarzania. Przyczyny powstania szumów sa rózne, zaleza od rodzaju lampy i sposobu jej zasilania.Stad tez stosuje sie rózne sposoby likwidacji szu¬ mów.Z polskiego opisu patentowego nr 3G(H3 znane jest zasilanie pradem stalym zamiast zasilania pra¬ dem zmiennym. Rozwiazanie zapobiega powsta¬ waniu szumów, wynikajacych z wlasnosci pradu zmiennego: z ksztaltu i czestotliwosci napiecia.Sposób rozwiazuje uzyskiwanie podwyzszonego, w stosunku do stalego napiecia pracy, napiecia za¬ plonowego w lampach wyladowczych, stosowanych w celach oswietleniowyeh. Kryiteria stabilnosci natezenia promieniowania sa w tym przypadku 15 39 21 so o wiele bardziej lagodne, w porównaniu ze stabil¬ noscia zródel swiatla uzywanych do celów pomia¬ rowych ze wzgledu na dwie wlasciwosci oka ludz¬ kiego, a mianowicie: bezwladnosc iv logarytmiczne reagowanie na zmiany natezenia promieniowania.O zmniejszonych wymaganiach stabilnosci swiad¬ czy zastosowanie pradu tetniacego' do zasilania lampy, co w zastosowaniu do przyrzadów pomiaro¬ wych byloby niedopuszczalne.W lampach swiecenia ciaglego zasilanych pradem stalym szumy wywolane niestabilnoscia napiecia zasilajacego mozna usunac stosujac rózne rozwia¬ zania. W opisie patentowym Zwiazku Radziec¬ kiego nr 135146 jest wskazany sposób likwidacji niestabilnosci zwiazanej tylko z ksztaltem pradu zasilajacego. Natomiast nie jest podany sposób likwidacji niestabilnosci zwiazanej z nierównomier¬ nym nagrzewaniem katody.Wedlug opisów patentowych RFN nr nr 1016:1433 i 1-178-9411 rozwiazania polegaja na stabilizacji na¬ piecia lub pradu anodowego w czasie pracy lampy.Zastosowano w nich lampy, które sa zasilane na¬ pieciem o zmiennej polaryzacji. Zastosowanie na¬ piecia o zmiennej polaryzacji do lampy zasilanej typowo napieciem stalym nie daje efektu swiece¬ nia stabilnego.Znane sa równiez sposoby zmniejszania powala-- wania szumów, powodowanych nierównomiernoscia nagrzewania katody. Stosuje sie w tym celu us¬ prawnienia technologiczne, polegajace na popra- 126 359s wieniu przyczepnosci powloki aktywujacej katode oraz na ujednorodnieniu warstwy powloki.Przedmiotem polskiego opisu patentowego nr 36267 jest lampa lukowa swiecenia ciaglego, rasilana napieciem stalym, w której stosuje- sie- samonagrzewanie katody od wyladowania, a do zaplonu sluzy zaplonnik bimetaliczny, który umo¬ zliwia podzarzanie katody w czasie zaplonu lampy.W tym przypadku zaplonnik bimetaliczny odlacza podzarzanie katody, po zaplonie lampy lukowej.Przerwanie podzarzania katody nie powoduje prze¬ rwania swiecenia lampy, natomiast ciagle podza¬ rzanie katody — gdy chodzi o zmniejszenie napie¬ cia zaplonu — powodowaloby niepotrzeibna strate mocy, a wiec i zmniejszenie natezenia promienio¬ wania lampy, gdyz moc admisyjna lampy jest ograniczona.Ciagle zarzenie elektrod stosuje sie wprawdzie w lampach wyladowczych, ale zasilanych pradem zmiennym i w celu obnizenia napiecia zaplonu, i tylko dlatego, ze zaplon nastepuje periodycznie w takt zmian napiecia zasilajacego. Rozwiazanie wedlug opisu patentowego nr 36267 nie eliminuje powstawania szumów. Generacja szumów naste¬ puje na skutek nierównomiernego podgrzewania katody od wyladowania i przemieszczenia sie tzw. „plamki swietlnej" wzdluz katody. Równiez nie¬ korzystna cecha rozwiazania jest utrudniony za¬ plon goracej lampy, poniewaz rozpoczecie naste¬ pujacych po sobie pomiarów wymaga wystygniecia bimetalu.Sposób polega na wytwarzaniu swiatla za po¬ moca lampy rteciowej, niskocisnieniowej malej mo¬ cy polaczonej z ukladem zasilania. W lampie anode z jednym wyprowadzeniem podlacza sie do obwo¬ du zasilania stabilizowanym pradem anodowym.Natomiast jedno wyprowadzenie katody podlacza sie do obwodu zasilania stabilizowanym napieciem albo pradem zarzenia katody, a drugie wyprowa¬ dzenie katody podlacza sie do wspólnego bieguna obu obwodów pradu anodowego i katodowego.Wedlug wynalazku stosuje sie prad zarzenia ka¬ tody o wartosci' wiekszej 1,0 do 2,0 razy od pradu zarzenia katody niezbednego do zaplonu lampy i utrzymuje sie te wartosc na stalym poziomie podczas pracy lampy, oraz o wartosci do 1,6 razy wiekszej od pradu anodowego.Katoda lampy nagrzewa sie od wyladowania lu¬ kowego oraz od wymuszonego przeplywu pradu przez katode z dodatkowego zródla zasilania w obwodzie katodowym.Mozna stosowac dwa zródla zasilania, przy czym anode podlacza sie do zródla, które dostarcza prad anodowy, a katode do zródla, które dostarcza na¬ piecie lub prad zarzenia katody. Mozna równiez stosowac jedno zródlo zasilania, które dostarcza prad dnodowy oraz napiecie lub prad zarzenia katody.Wytwarzane swiatlo jest pozbawione szumów, których nie mozna wyeliminowac przez stabilizacje pradu lub napiecia, a które wystepuja w dotych¬ czasowych rozwiazaniach i wynikaja z nierówno¬ miernego nagrzewania sie katody samonagrzewajacej sie od wyladowania. Zaleta rozwiazania jest jedno¬ czesna likwidacja dwóch przyczyn niestabilnosci 26 359 4 swiecenia: tej zwiazanej z ksztaltem pradu anodo¬ wego za pomoca stabilizacji tego pradu i tej zwia¬ zanej z nierównomiernoscia nagrzewania katody za pomoca ciaglego podzarzania katody lampy — w "•""czasie* jej zcrplonu, i podczas pracy — pradem ele¬ ktrycznym o natezeniu wiekszym od niezbednego do zaplonu lampy, co powoduje równomierne na¬ grzewanie kaitody i uzyskanie sygnalu pozbawio¬ nego szumów. Taki sygnal uzyskuje sie w szero- II kim zakresie temperatury i w calym okresie uzyt¬ kowania lampy.Równiez korzystna cecha -sposobu jest mozliwosc szybkiego zaplonu lampy goracej jak i zimnej.Rozwiazanie jest przedstawione w przykladzie u wykonania z rysunkami, które ilustruja siposób wy¬ twarzania swiatla przy róznych sposobach zasila- ^nia: fig. la przedstawia zasilanie z dwóch zródel pradu anodowego i napiecia zarzacego; fig. Ib zasilanie z dwóch zródel: pradu anodowego i pradu * zarzenia; fig. 2a — zasilanie z jednego zródla na¬ piecia, dostarczajacego lampie prad anodowy oraz napiecie zarzenia katody; fig 2b jest schematem zastepczym w stosunku do schematu wedlug fig. 2a.Zasilanie*' urzadzenia (fig. la) sklada sie z dwóch H obwodów: anodowego i zarzenia. Podczas zaplonu lampy L konieczne jest zamkniecie obu obwodów: anodowego i zarzenia. W obwodzie anodowym zródlo pradu anodowego la laczy sie dodatnim bie- feunem z wyprowadzeniem A anody lampy L, a m biegunem. ujemnym z wyprowadzeniem M katody o rezystancji Rk. W obwodzie zarzenia zródlo na- pieeia Uz (fig. la) albo pradu Iz {fig. Ib) laczy sie biegunem dodatnim z wyprowadzeniem K ka¬ tody, a bjegunem ujemnym z wyprowadzeniem M *¦ katody, przy czym wyprowadzenie M katody laczy sie do masy urzadzenia.Wartosc pradu anodowego la jest wyznaczona tylko za pomoca zródla pradu stabilizowanego la, nato¬ miast wartosc pradu zarzenia Iz (fig. la) jest wy- *• znaczona za pomoca rezystacji katody Rk i napie¬ cia stabilizowanego Uz zródla napiecia Uz; wartosc napiecia zarzenia Uz (fdg. Ib) jest wyznaczona za pomoca rezystancji katody Rk i pradu stabilizowa¬ nego Iz zródla pradu Iz.*• Niestabilizowane napiecie zasilania Ub (fig. 2a) doprowadza sie biegunem dodatnim do wyprowa¬ dzenia 1 stabilizatora np. 'ukladu scalonego LM 109, a biegunem ujemnym do wyprowadzenia M ka¬ tody o rezystancji Rk polaczonego z masa urza- »• dzenia. Zasilanie urzadzenia (fig. 2a) przeksztalca niestabilizowane napiecie zasilania Ub w stabili¬ zowane zródlo pradu^ anodowego la widziane z wy¬ prowadzen A anody i M katody oraz w stabilizo¬ wane zródlo napiecia Uz lub pradu Iz widziane * z wyprowadzen katody K i M. _ Zródlo pradu anodowego w przypadku zastoso¬ wania ukladu scalonego LM V09 jest zrealizowane przez polaczenie wyprowadzen 2 i 3 stabilizatora rezystorem anodowym Ra oraz przez polaczenie w wyprowadzenia 3 stabilizatora z wyprowadzeniem A anody lampy L. Natomiast zródlo napiecia zarze¬ nia Uz lub pradu zarzenia Iz jest zrealizowane przez polaczenie wyprowadzenia 2 stabilizatora z wyprowadzeniem K katody lampy L za pomoca * rezystora zarzenia Rz.126 359 Wartosc pradu anodowego la jest wyznaczona za pomoca wartosci rezystancji anodowej Ea, nato¬ miast wartosc pradu Iz lub napiecia Uz zarzenia jest wyznaczona za pomoca wartosci rezystancji zarzenia Rz, rezystancji katody Rk i napiecia wyj¬ sciowego stabilizatora Uw widzianego miedzy wy¬ prowadzeniem 2 stabilizatora i wyprowadzeniem M katocly lampy L i wyznaczonego przez rezystan¬ cje anodowa Ra i rezystancje wewnetrzna lampy L, Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania swiatla ultrafioletowego, polegajacy na wytwarzaniu swiatla za pomoca, polaczonej z ukladem zasilania, lampy rteciowej, niskocisnieniowej malej mocy, w której anode z jednym wyprowadzeniem podlacza sie do obwodu zasilania stabilizowanym pradem anodowym, nato¬ miast jedno wyprowadzenie katody podlacza sie do obwodu zasilania stabilizowanym napieciem albo pradem zarzenia katody, a drugie wyprowadzenie katody podlacza sie do wspólnego bieguna obu ob¬ wodów pradu anodowego i katodowego, znamien¬ ny tym, ze stosuje sie prad zarzenia katody (Iz) o wartosci wiekszej 1,0 do 2,0 razy od pradu za¬ rzenia katody niezbednego do zaplonu lampy (L) oraz o wartosci do 1,6 razy wiekszej od pradu ano¬ dowego (la) i utrzymuje sie ta wartosc na stalym poziomie podczas pracy lampy (L).Figla.Rg 1b. + o- u i: XK Jttr 1 JL m TT M Rg2a. n* L a/W1 + U. r V Ha M W i fig2b. PL