Przedmiotem wynalazku jest uklad zabezpieczenia zasilacza napiecia stabilizowanego pradu stalego przed skutkami przeciazen lub zwarc w odbiorniku i znajduje zastosowanie w urzadzeniach narazo¬ nych na czeste przeciazenia i zwarcia, zwlaszcza w urzadzeniach trakcyjnych.Stan techniki. Znane zabezpieczenia elektronicznych zasilaczy napiecia stabilizowanego przed skutkami przeciazen lub zwarc w odbiorniku polegaja na ograniczeniu pradu wyjsciowego zasilacza, badz ograniczeniu tego pradu z jego redukcja przy przeciazeniu lub zwarciu na wyjsciu zasilacza.Podstawowa wada zasilacza stabilizowanego posiadajacego charakterystyke wyjsciowa z ograniczeniem pradu jest kazdorazowo zwiekszona moc strat w stanie przeciazenia lub zwarcia wydzielana w tranzystorze szere¬ gowym, Praca zasilacza w stanie przeciazenia lub zwarcia przez dluzszy okres czasu jest niemozliwa, gdyz prowa¬ dzi do zniszczenia tranzystora regulacyjnego lub zmusza do zastosowania tranzystora wielokrotnie przewymiaro¬ wanego ze wzgledu na moc strat w nim wydzielanych.Lepszym sposobem zabezpieczenia zasilacza stabilizowanego jest sposób z ograniczeniem i redukcja pradu przy przeciazeniu i zwarciu, jednak i tu moc strat w stanie zwarcia na wyjsciu zasilacza musi byc niewieksza od mocy strat w stanie normalnej pracy przy pradzie obciazenia niewiekszym od pradu ograniczenia.Oba te warianty zabezpieczenia zasilaczy sa zatem skuteczne tam, gdzie po zaistnieniu przeciazenia lub zwarcia, zasilacz lub uszkodzony obwód zostanie wylaczony, co wymaga interwencji z zewnatrz. Dodatkowa wada tych zabezpieczen jest mozliwosc pracy zasilacza w stanie przeciazenia w dowolnych punktach na odnosnej charakterystyce, co moze rzutowac na nieprawidlowa prace ukladów elektronicznych bedacych odbiornikami zasilaczy, szczególnie w tych przypadkach, w których z napiecia wyjsciowego zasilacza sa realizowane napiecia odniesienia w postaci dzielników napiecia.Innym znanym zabezpieczeniem zasilacza przed skutkami przeciazen hib zwarc na wyjsciu jest uklad tak zwanego „bezpiecznika elektronicznego", którego dzialanie polega na tym, ze w ukladzie zasilacza znajduje sie dodatkowo przerzutnik bistabilny, czesto zasilany z oddzielnego zródla napiecia, którego praca polega na tym, ze jezeli wartosc pradu obciazenia zasilacza nie przekracza pradu ograniczenia, wówczas przerzutnik znajduje sie2 125987 w jednym stanie stabilnym, zapewniajacym normalna prace zasilacza. Z chwila przekroczenia na wyjsciu zasilacza pradu ograniczenia, przerzutmik przechodzi w drugi stan stabilny blokujac prace zasilacza, czego wynikiem jest brak napiecia na wyjsciu.Wadami tego rozwiazania jest stosunkowo skomplikowany uklad elektroniczny, a ponadto koniecznosc ingerencji z zewnatrz w celu zmiany stanu przeizutnika umozliwiajacego ponowne podjecie pracy przez zasilacz.Istota wynalazku. Celem wynalazku jest wyeliminowanie lub ograniczenie wad wystepujacych w dotych¬ czasowych rozwiazaniach zabezpieczenia zasilacza napiecia stabilizowanego.Cel ten zostal osiagniety przez zastosowanie ukladu zabezpieczenia zasilacza napiecia stabilizowanego pradu stalego), w którym to ukladzie baza tranzystora pomiaru pradu jest polaczona z punktem polaczeniowym miedzy rezystorami dzielnika napiecia wyjsciowego, a jeden zacisk tego dzielnika napiecia jest polaczony po¬ przez przynajmniej jedna diode z biegunem napiecia wspólnego dla wejscia i wyjscia zasilacza.Uklad zabezpieczenia zasilacza napiecia wedlug wynalazku gwarantuje poprawna prace w róznych warun¬ kach i powoduje calkowita odpornosc ukladu na przeciazenia i zwarcia, a stosowanie takiego zabezpieczenia jest mozliwe wszedzie tam, gdzie czas przeciazenia lub zwarcia bedzie dowolnie dlugi. W ukladzie tym niezaleznie od charakteru przeciazenia lub zwarcia wartosci pradów kolektora tranzystora regulacyjnego narastaja aperiodycznie i nie przekraczaja wartosci zalozonego pradu ograniczenia. Natomiast zredukowany prad w stanie przeciazenia lub zwarcia nie przekracza zwykle 15% wartosci pradu ograniczenia.Przyklad wykonania wynalazku. Wynalazek jest wyjasniony w przykladzie na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia podstawowy uklad zabezpieczenia zasilacza napiecia, a fig. 2 przedstawia uklad zabezpieczenia z dioda Zenera dla zasilacza z tranzystorami regulacyjnymi, pracujacymi w ukladzie Darlingtona.W ukladzie zabezpieczenia zasilacza napiecia wystepuje dzielnik napiecia wyjsciowego, skladajacy sie z rezystorów Rl, R2. Do punktu polaczeniowego miedzy rezystoremRl a rezystorem R2 dzielnika napiecia jest przylaczona baza tranzystora pomiaru pradu Tl, którego emiterjest polaczony z jednym koncem pomiarowego rezystora R3, mierzacego spadek napiecia wywolany przez przeplyw pradu obciazenia zasilacza. Drugi koniec tego pomiarowego rezystora R3 jest polaczony zjedna elektroda tranzystora regulacyjnego T2. Jeden zacisk dzielnika napiecia, który jest utworzony np. przy jednym koncu rezystora R2, jest przylaczony poprzez przynaj¬ mniej jedna diode D z biegunem napiecia wspólnego dla wejscia i wyjscia zasilacza.W alternatywnym rozwiazaniu jest zastosowana dioda Zenera DZ, jako dioda laczaca jeden zacisk dzielnika napiecia na rezystorach Rl, R2 z biegunem napiecia wspólnego dla wejscia i wyjscia zasilacza.Dzialanie ukladu zabezpieczenia zasilacza napiecia stabilizowanego polega na tym, ze wzrost pradu obcia¬ zenia zasilacza powoduje wzrost spadku napiecia na pomiarowym rezystorze R3 i przy osiagnieciu okreslonej wartosci odpowiadajacej pradowi ograniczenia, tranzystor pomiaru pradu Tl zostaje wprowadzony wstan prze¬ wodzenia blokujac tym samym tranzystor regulacyjny T2. W tym momencie, dzieki dodatniemu sprzezeniu zwrotnemu nastepuje skokowa zmiana stanu pracy zasilacza.Przy zmniejszaniu pradu obciazenia nastepuje zjawisko odwrotne, polegajace na skokowej zmianie charak¬ terystyki pracy zasilacza ze stanu zablokowania do stanu pracy. Dzieki istnieniu pewnej histerezy uklad pracuje stabilnie nie wykazujac tendencji do wzbudzania sie. Skokowa zmiana stanów zasilacza stabilizowanego przy przeciazaniu i odciazaniu jego wyjscia nastepuje dzieki zastosowaniu w obwodzie dzielnika rezystancyjnego na rezystorach Rl, R2, zasilajacego baze tranzystora pomiaru pradu Tl i zródla napiecia w postaci diody Zenera DL Zastrzezenia patentowe 1. Uklad zabezpieczenia zasilacza napiecia stabilizowanego pradu stalego, w którym to ukladzie baza tranzystora pomiaru pradu jest polaczona z punktem polaczeniowym miedzy rezystorami dzielnika napiecia wyjsciowego, natomiast emiter tego tranzystora jest polaczony z jednym koncem rezystora pomiarowego, mie¬ rzacego spadek napiecia, wywolany przez przeplyw pradu obciazenia zasilacza, a drugi koniec tego rezystora pomiarowego jest polaczony z jedna elektroda tranzystora regulacyjnego, znamienny tym, ze jeden zacisk dzielnika napiecia, skladajacego sie z rezystorów (Rl, R2), jest polaczony poprzez przynajmniej jedna diode (D) z biegunem napiecia wspólnego dla wejscia i wyjscia zasilacza.Z Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jest zastosowana dioda Zenera (DZ) jako dioda laczaca jeden zacisk dzielnika napiecia na rezystorach (Rl, R2) z biegunem napiecia wspólnego dla wejscia i wyjscia zasilacza.125987 Fig. 1 Fig. 2 PL