Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do leczenia elektrycznymi pradami diadynamicznymi badz izodynamicznymi wedlug Bernarda, a takze galwanizacja i jontoforeza.Pod pojeciem pradów diadynamicznych rozumie sie prady tetniace o czestotliwosci sieciowej, powstale przez wyprostowanie napiecia energetycznej sieci zasilajacej 50 Hz. Stosownie do potrzeb terapii stosuje sie prady tetniace jednopolówkowe, prady tetniace dwupolówkowe, badz tez prady tetniace jednopolówkowe wystepujace na przemian z pradami dwupolówkowymi, przy czym przechodzenie z jednego rodzaju pradów w drugi odbywa sie albo powolnie albo szybko. Rodzaj pradu diadynamicznego, w którym wartosci szczytowe pradów jedno- i dwupolówkowego nie sa jednakowe zostal nazwany, za Bernardem, pradem izodynamicznym.Prad izodynamiczny jest zatem pradem okresowym, zlozonym z pradu tetniacego jedno- i dwupolówkowego, przy czym wartosci szczytowe obu rodzajów pradów sa rózne, wieksze dla pradu dwupolówkowego, dostosowane do zakresu czynnosciowego, który to zakres zawiera sie w granicach od progu pobudliwosci do progu bólu odczuwanego indywidualnie przez danego pacjenta.Dotychczasowe urzadzenia do wytwarzania pradów diadynamicznych i izodynamicznych, a takze do leczenia galwanizacja i jontoforeza budowane byly jako urzadzenia zasilane zawsze z sieci energetycznej. Wynikalo to z faktu, ze do modulacji wykorzystywano w nich przebiegi napiecia o czestotliwosci 50 Hz, pobieranego z sieci i doprowadzanego do prostowników jedno- i dwupolówkowych.Znane z polskiego opisu patentowego nr 96 810 urzadzenie do leczenia pradami diadynami¬ cznymi, izodynamicznymi, galwanizacja i jontoforeza, sklada sie z generatora relaksacyjnego polaczonego poprzez uklad formujacy z przelacznikiem rodzaju pradu oraz z mostkowego modu¬ latora zasilanego, poprzez transformator i filtr dolnoprzepustowy, z energetycznej sieci pradu zmiennego 50 Hz. Modulator zbudowany jest w postaci mostka, którego pierwsza i druga galaz stanowia diody odwrotnie wzgledem siebie spolaryzowane; trzecia galaz stanowia polaczone szeregowo dioda, tranzystor i druga dioda oraz polaczony równolegle z tranzystorem i druga dioda potencjometr. Czwarta galaz mostka stanowia polaczone szeregowo dioda i tranzystor. Do wyjscia2 ' 125 447 modulatora jest dolaczony rezystof bedacy obciazeniem mostka oraz sa dolaczone równolegle dwa wzmacniacze pradowe, do których wyjsc sa dolaczone parami elektrody zabiegowe.Generator relaksacyjny wytwarza impulsy prostokatne o czasie powtarzania zadanym przez przelacznik rodzaju pradów. Impulsy te, po uformowaniu w ukladzie formowania, przez przela¬ cznik rodzaju pradów, sa podawane na bazy dwóch tranzystorów modulatora. Przy braku sygnalu dodatniego tranzystory te znajduja sie w stanie odciecia, zas przez rezystor stanowiacy obciazenie mostka plynie prad tetniacy jednopolówkowy, którego wartosc szczytowa jest regulowana plynnie potencjometrem znajdujacym sie w trzeciej galezi mostkowego modulatora.Pojawienie sie na bazach tranzystorów w trzeciej i czwartej galezi mostka sygnalu dodatniego z generatora relaksacyjnego powoduje przejscie obu tranzystorów w stan przewodzenia. Tranzystor w trzeciej galezi, polaczony szeregowo z dioda, zwiera wówczas potencjometr, natomiast przez rezystor stanowiacy obciazenie mostka plynie prad tetniacy dwupolówkowy. Wartosc szczytowa \ napiecia na tym rezystorze dla pradu dwupolówkowego jest wieksza od wartosci szczytowej napiecia przy przeplywie pradu jednopolówkowego o spadek napiecia na potencjometrze. W ten sposób realizowana jest w opisywanym urzadzeniu zasada pradów izodynamicznych, bowiem przez odpowiednie ustawienie potencjometru w trzeciej galezi mostkowego modulatora mozliwym jest wytwarzania na przemian pradów jedno- i dwupolówkowego o róznych, regulowanych wartos¬ ciach szczytowych.W opisanym urzadzeniu jest wytwarzany takze prad staly dla leczenia galwanizacja i jontofo- reza. Wykorzystujac te wlasciwosc, prady diadynamiczne i izodynamiczne mozna, stosownie do zalecen medycznych, aplikowac równiez na podkladzie pradu stalego., Opisane wyzej urzadzenie dostarcza, jako prady dia- i izodynamiczne, pradu tetniacego jedno lub dwupolówkowego w róznych konfiguracjach, z szybkim badz wolnym narastaniem amplitudy, przy automatycznym przechodzeniu z jednego rodzaju pradu w drugi. Prad dostarczany do obwodu pacjenta jest jednak w swym ksztalcie tylko wierna kopia pradu sieciowego, a wiec jest obarczony wadami ksztaltu amplitudy, charakterystycznymi dla energetycznej sieci zasilajacej. Z medycznego punktu widzenia korzystnym jest aplikowanie pradów o poprawnym ksztalcie geometrycznym.Z racji sieciowego zasilania znanych urzadzen, niezwykle waznym zagadnieniem jest zapew¬ nienie pelnego bezpieczenstwa aplikacji pradów leczniczych. Wiaze sie to, przede wszystkim, z uzyskiwaniem jak najlepszej izolacji obwodu zasilania od obwodu aplikacyjnego, w który jest wlaczony pacjent. Równie waznym zagadnieniem jest zaopatrzenie urzadzenia w uklady zabezpie¬ czajace pacjenta przed przeplywem pradów niekontrolowanych lub niezamierzonych dawek pra¬ dów w przypadku awarii urzadzenia.Celem wynalazku jest dalsze zwiekszenie bezpieczenstwa pacjenta poddawanego leczeniu elektrycznymi pradami diadynamicznymi badz izodynamicznymi oraz podniesienie skutecznosci dzialania tych pradów.Urzadzenie do leczenia elektrycznymi pradami diadynamicznymi badz izodynamicznymi, a takze galwanizacja ijontoforeza, zawierajace tor pradu stalego skladajacy sie z prostownika i filtru dolnoprzepustowego oraz zawierajace modulator sterowany generatorem relaksacyjnym, przela¬ cznik rodzaju pradów i pradowy wzmacniacz koncowy, do wejsc którego sa dolaczone tor pradu stalego i wyjscie modulatora, zas do wyjscia wzmacniacza sa dolaczone elektrody zabiegowe, v wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze jako zródlo zasilania urzadzenia ma zródlo pradu stalego i zródlo to jest dolaczone do dwustanowego wylacznika, do którego styków dla stanu wylaczenia jest dolaczony równolegle do zródla kondensator oraz ma samowzbudna tranzysto¬ rowa przetwornice dolaczona obwodem wzbudzenia do styków dwustanowego wylacznika, wlasci¬ wych dla stanu zalaczenia, której to przetwornicy uzwojenie wtórne jest dolaczne do ukladu prostownika z filtrem dolnoprzepustowym. Urzadzenie ma ponadto generator przebiegów sinusoi¬ dalnych o czestotliwosci 50 Hz polaczony z modulatorem poprzez transformator z synietrycznym uzwojeniem wtórnym, którego srodek jest polaczony z masa, zas modulator urzadzenia sklada sie z prostownika dwupolówkowego w postaci diod przylaczonych do skrajnych odczepów wtórnego uzwojenia transformatora i zlaczonych elektrodami dodatnimi oraz z dwóch tranzystorów, któ¬ rych kolektory sa wlaczone w galezie prostownika dwupolówkowego od strony transformatora, zas bazy obu tranzystorów sa ze soba zlaczone i do baz tych jest dolaczone wyjscie generatora125 447 3 *l' relaksacyjnego. Dalej wedlug wynalazku, kolektor jednego z tranzystorów modulatora jest wla¬ czony w galaz prostownika dwupolówkowego poprzez regulowany rezystor, zas równolegle do obwodu wzbudzenia przetwornicy jest dolaczony regulowany rezystor, który jednym koncem jest polaczony z masa, natomiast koncem drugim jest polaczony z uzwojeniem wzbudzenia oraz poprzez wylacznik z kondensatorem dolaczonym równolegle do zródla pradu stalego.Korzyscia techniczna z rozwiazania wedlug wynalazku jest, przede wszystkim, skuteczniejsze niz dotychczas zabezpieczenie pacjenta przed przeplywem niekontrolowanych pradów badz nieza¬ mierzonych dawek tych pradów w przypadku zbyt malej opornosci przeplywu wywolanej, na przyklad, zwarciem elektrod, ich niewlasciwym ulozeniem na ciele pacjenta badz przypadkowym przemieszczeniem elektrod w trakcie zabiegu. Zabezpieczenie to dziala oczywiscie równiez w razie awarii toru pradu stalego lub wzmacniacza koncowego, wstrzymujac w kazdym z opisywanych wypadków calkowicie i natychmiast transmisje pradu do pacjenta.Wazna zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest wytwarzanie w samym urzadzeniu sygnalów o prawidlowym ksztalcie sinusoidy, z których formowane sa prady dia- i izodynamiczne. Ma to istotne znaczenie terapeutyczne, bowiem poprawny ksztalt sinusoidy jest utrzymywany w czasie calego zabiegu. Jezeli nawet nastapi zdeformowanie jej ksztaltu wywolane uszkodzeniem genera¬ tora, to istnieje zawsze mozliwosc przywrócenia poprawnego ksztaltu przez naprawe lub wymiane generatora. Tejcechy nie mialy urzadzenia dotychczasowe, gdyz korzystajac z napiecia sieci byly zdane na takie ksztalty przebiegu jakie siec ta niosla, bez zadnej mozliwosci korekty znieksztalcen.Wynalazek w przykladzie wykonania jest przedstawiony na rysunku, który przedstawia schemat blokowo-ideowy urzadzenia.Urzadzenie wedlug wynalazku jest zasilane z wlasnego zródla pradu stalego i sklada sie zasadniczo: z toru wytwarzajacego galwaniczny prad staly; z generatora przebiegów sinusoidal¬ nych o czestotliwosci 50 Hz; z modulatora formujacego przebiegi diadynamiczne lub izodynami¬ czne; z generatora relaksacyjnego sterujacego modulatorem oraz z pradowego wzmacniacza koncowego, do którego wyjsc sa dolaczone elektrody zabiegowe.Zródlo pradu stalego w postaci baterii BAT jest dolaczone do dwustanowego ogólnego wylacznika W zasilania, do którego jednych styków jest dolaczony kondensator C, zas do styków drugich jest dolaczona samowzbudna tranzystorowa przetwornica P. Wylacznik W w stanie wylaczenia WYL laczy baterie BAT z kondensatorem C, która laduje go, natomiast w stanie zalaczenia ZAL laczy baterie BAT i kondensator C z przetwornica P.Generator 50 Hz, wzmacniacz koncowy i generator relaksacyjny sa zasilane takze ze zródla BAT.W pozycji ZAL zalaczenia wylacznika W naladowany uprzednio kondensator C zostaje polaczony z uzwojeniem wzbudzenia transformatora przetwornicy P, wywolujac jej start. Regulo¬ wany rezystor Rl umieszczony równolegle do obwodu wzbudzenia sluzy do regulacji pradu wzbudzenia, a tym samym do wysterowania baz tranzystorów Tl i T2 przetwornicy P w czasie pracy. Wtórne uzwojenie transformatora przetwornicy P jest dolaczone do ukladu 1 wytwarzaja¬ cego prad staly. Uklad 1 zawiera prostownik i filtr dolnoprzepustowy. Do wyjscia ukladu 1, poprzez miernik 2 jest dolaczony pradowy wzmacniacz koncowy 3, do którego wyjscia sa dola¬ czone elektrody zabiegowe E.Dla wytwarzania pradów diadynamicznych i izodynamicznych urzadzenie wedlug wynalazku ma wlasny samowzbudny generator przebiegów sinusoidalnych 4 o czestotliwosci 50 Hz, przyla¬ czony poprzez transformator Tr do pierwszego wejscia modulatora M. Do drugiego wejscia modulatora M jest dolaczony generator relaksacyjny 5 sterowany przelacznikiem rodzaju pracy 6.Modulator M jest zbudowany jako prostownik dwupolówkowy zasilany z symetrycznego uzwojenia wtórnego transformatora Tr.Srodkowe wyprowadzenie uzwojenia wtórnego transfor¬ matora Trjest przylaczone do masy, zas do wyprowadzen skrajnych sa dolaczone rezystory R4i R5 oraz szeregowo z tymi rezystorami diody Dl i D2. Elektrody dodatnie tych diod sa razem przylaczone do regulowanego rezystora R2. Modulator M zawiera takze dwa tranzystory T3 i T4, w przykladzie typu n-p-n, polaczone ze soba bazami. Kolektory tych tranzystorów sa wlaczone w galezie prostownika dwupolówkowego w ten sposób, ze kolektor tranzystora T3 jest wlaczony miedzy rezystor R4 a diode Dl, zas kolektor tranzystora T4 jest wlaczony miedzy rezystor R5 a diode D2, jednakze nie bezposrednio lecz poprzez regulowany rezystor R3. Do baz tranzystorów T3 i T4, stanowiacych drugie wejscie modulatora M, jest dolaczone wyjscie generatora relaksacyjnego\ 4 125 447 5. Wyjscie modulatora M, poprzez regulowany rezystor R2,jest dolaczone do wejscia wzmacniacza sterujacego 7, zas wyjscie tego wzmacniacza jest dolaczone do wejscia pradowego wzmacniacza koncowego 3.Opis dzialania urzadzenia wedlug wynalazku podano nizej, na przykladzie wytwarzania pradów dia- i izodynamicznych. Bateria BATw polozeniu WYL wylacznika W laduje kondensator C. Wlaczenie urzadzenia do pracy dokonuje sie przez przestawienie wylacznika W w pozycje pracy ZAL i wówczas kondensator C zostaje odlaczony od baterii BAT i dolaczony do obwodu wzbudze¬ nie przetwornicy P, w którym rozladowujac sie powoduje wzbudzenie przetwornicy.Indukowany w uzwojeniu wtórnym transformatora przetwornicy P pradjest prostowany i filtrowany w ukladzie 1. Prad ten, jako prad staly, moze byc wykorzystywany bezposrednio do leczenia galwanizacja i jontoforeza; wówczas jest kierowany do wzmacniacza koncowego 3, skad za pomoca elektrod E jest aplikowany pacjentowi. Prad ten moze byc równiez stosowany jako galwaniczny prad podkla¬ dowy przy aplikacji pradów dia- i izodynamicznych. Wybór rodzaju pradu badz ich kombinacjijest dokonywany przelacznikiem 6 rodzaju pracy.Dla wytworzenia pradów dia- badz izodynamicznych przelacznikiem rodzaju pracy 6 urucha¬ mia sie generator 4, który zaczyna wytwarzac sygnal sinusoidalny o czestotliwosci 50 Hz i podaje go poprzez transformator Tr na pierwsze wejscie modulatora M. W modulatorze M sygnal sinusoi¬ dalny jest kierowany na prostowniki Dl i D2, gdzie zostaje wyprostowany dwupolówkowo i doprowadzony poprzez wzmacniacz 7 do wzmacniacza kpncowego 3. Jak wspomniano, prady tetniace moga byc wytwarzane na podkladzie galwanicznego pradu stalego z ukladu 1 lub bez tego podkladu, stosownie do zalecen medycznych.TranzystoryT3 i T4 maja za zadanie zwieranie poszczególnych polówek sygnalu dwupolówko- wego do masy i odcinanie przez to sygnalu wyjsciowego z modulatora M. Bazy tych tranzystorów sa sterowane dodatnim impulsem z generatora relaksacyjnego 5 wytwarzajacego impulsy o zada¬ nym czasie narastania, trwania i opadania, ustalanym przelacznikiem rodzaju pracy 6. Czas zwarcia i jego sekwencja jest bezposrednim regulatorem przebiegów tetniacych, a wiec jest regula¬ torem pradów diadynamicznych. Natomiast rezystor regulowany R3 w obwodzie kolektora tranzy¬ stora T4 sluzy do regulowania wielkosci amplitudy sygnalu z prostownika Dl dla uzyskania przebiegów izodynamicznych, zgodnie z podana we wstepie definicja tych pradów.Dwupolówkowe sygnaly o zadanej sekwencji sa doprowadzane z modulatora M, poprzez regulowany rezystor R2, do wzmacniacza sterujacego 7, który wraz ze wzmacniaczem koncowym 3 stanowia sterowane zródlo pradowe. Wielkoscpradu w obwodzie pacjentajest dzieki temu zalezna tylko od wielkosci sygnalu na wejsciu sterowanym i od polozenia regulowanego rezystora R2,a nie jest zalezna od opornosci pacjenta.W przypadku awarii pradowego wzmacniacza koncowego 3 i przy zbyt malej opornosci pacjenta nastapi wzrost pradu pobieranego z przetwornicy P, nieco ponad wartosc ustalona regulowanym rezystorem Rl lecz nie przekraczajaca wartosci jeszcze bezpiecznej dla pacjenta.Regulowany rezystorRl ograniczy wtedy prad indukowany w obwodzie wzbudzenia przetwornicy P, co doprowadzi do gwaltownego zaniku generacji. Ustanie wówczas transmisja energii do uzwojenia wtórnego transformatora przetwornicy P, a zatem i do pacjenta. Powtórne uruchomie¬ nie urzadzenia moze nastapic dopiero po uprzednim wylaczeniu urzadzenia wylacznikiem W dla naladowania kondensatora C. Fakt ten zmusza obsluge urzadzenia albo do korekty wielkosci pradu aplikowanego pacjentowi albo tez do zaniechania kontynuacji zabiegu, w przypadku awarii urzadzenia.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do leczenia elektrycznymi pradami diadynamicznymi badz izodynamicznymi, a takze galwanizacja i jontoforeza, zawierajace tor pradu stalego skladajacy sie z prostownika i filtru dolnoprzepustowego oraz zawierajace modulator sterowany generatorem relaksacyjnym, a' takze pradowy wzmacniacz koncowy, do wejsc którego sa dolaczone tor pradu stalego i modulator, zas wyjscie wzmacniacza koncowego jest zaopatrzone w elektrody zabiegowe, znamienne tym, ze jako zródlo zasilania ma zródlo pradu stalego (BAT) i zródlo to jest dolaczone do dwustanowego wylacznika (W), do którego styków dla stanu wylaczenia (WYL) jest dolaczony równolegle do zródla pradu stalego (BAT) kondensator (C), oraz nia samowzbudna tranzystorowa przetworniceI 125447 5 (P) dolaczona obwodem wzbudzenie do styków dwustanowego wylacznika (W) wlasciwych dla stanu zalaczenia (ZAL), której to przetwornicy (P) uzwojenie wtórne jest dolaczone do ukladu (1) prostownika z filtrem dolnoprzepustowym; ponadto urzadzenie ma generator (4) przebiegów sinusoidalnych o czestotliwosci 50 Hz polaczony z modulatorem (M) poprzez transformator (Tr) z symetrycznym uzwojeniem wtórnym, którego srodek jest polaczony z masa, natomiast sam modu¬ lator (M) sklada sie z prostownika dwupolówkowego w postaci diod (Dl, D2L) przylaczonych do skrajnych odczepów wtórnego uzwojenia transformatora (Tr) i zlaczonych elektrodami dodatnimi oraz z dwóch tranzystorów (T3, T4), których kolektory sa wlaczone w galezie prostownika dwupolówkowego od strony transformatora (Tr), zas bazy tranzystorów (T3, T4) sa polaczone z soba i do baz tych jest dolaczone wyjscie generatora relaksacyjnego (5). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze kolektor jednego z tranzystorów modula¬ tora (M) jest wlaczony w galaz prostownika dwupolówkowego w modulatorze (M), poprzez regulowany rezystor (R3). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze równolegle do obwodu wzbudzenia przet¬ wornicy (P) jest dolaczony regulowany rezystor (Rl), który jednym koncem jest dolaczony do masy, zas koncem drugim jest polaczony z uzwojeniem wzbudzenia, bezposrednio, oraz poprzez wylacznik (W) z kondensatorem (C).BAT B* ° r i i h tZZHr-M-1 »3lhl I PL