watoscia, sa prawic zawisize jednakowe podczas ruchu lopatki, gdy tymczasem si¬ la odsrodkowa jest zmienna i dziala w kierunku przeciwnym sile ciezkosci za kazdym razem, gdy lopatka przechodzi przez swe polozenie górne, ozyli w chwili wylewania przez nia lsma.ru na panewke.Jezeli os obraca sie powoli, lo wobec tego, iz sila odsrodkowa jest proporcjonalna do kwadratu szybkosci obrotów tej osi, sita ciezkosci smaru oddzialywa najsilniej na ten smar, wskutek czego scieka on po oka¬ pie, utworzonym na lopatce, i spada na panewke; jezeli jednak sizybkosc obrotów osi wzrasta, to sila odsrodkowa zwieksza sie Szybko i w pewnej chwili równowazy sile ciezkosci smaru, poczem staje sie Wynalazek dotyczy lopatek w lozy¬ skach samosmar,ujacych, a w szczególno¬ sci w lozyskach smamujacych sie samo¬ czynnie od góry, które to lopatki czerpia smar ze zbiorniczka, znaj dujacego sie na dole lozyska, podnosza go i wylewaja na panewke. Lopatki w mysl wynalazku prze¬ waznie moga miec zastosowanie w mazni- cach wagonów kolejowych i tramwajo¬ wych.Smar, który przylegl do lopatki tego rodzaju podczas jej przechodzenia przez zbiorniczek, podlega dzialaniu trzech róz¬ norodnych sil, a mianowicie: silom, spowo¬ dowanym wloskowatoscia, sile ciezkosci i sile odsrodkowej, wywolanej .rruchem obro¬ towym, z których sily, wywolane wlosko-wieksza od tej sily ciazenia, a Wtedy smar scieka t lopatki po jej krawedziach obwo- doWych i spada pod wjplywetm swej ciezko¬ sci na panewke.* Gdy wrestzcie szybkosc obrotów osi wzrosnie jeszdze bardziej, to wtedy smar rzucony .zostaje przez sile od¬ srodkowa na scianki maznicy, zaopatrzone w odpowiednie rowki, i scieka po nich na panewke.Widzimy wiec, ze zarówno pnzy ma¬ lych, jak i przy duzych szybkosciach obro¬ tów, os ta smarowana jest zawsze obficie, aczkolwiek ziapiomocia róznych sposobów dzialania rzeczonej lopatki.Przy pewnej jednak posredniej szyb¬ kosci obrotów, tak zwanej szybkosci ,,-kry¬ tycznej", smarowanie osi jest mniej pewne, i .gdy wa^oH toczy sie przez czas dluzszy z ta szybkoscia posrednia, to wtedy osie jego sa smarowane niedostatecznie.Wynalazek niniejsizy ma wlasnie na celu zaradzenie tej niedogodnosci, co o- Siiagnieto, stosujac w maznicach lopatki przynajmniej dwuramienne, wykonane w talki sposób, iz kazdemu z ramion lopatki, przy tej samej szybkosci obrotów osi, od¬ powiada inna szybkosc krytyczna, dzieki czemu os smarowana jest przy wszelkich szybkosciach obrotów, jezeli nie przez jed¬ no, to przez drugie ramie lopatki.Przyklad wykonania 'wynalazku uwi¬ doczniono na rysunkach, na 'których fig. 1 przedstawia widok zprzodu czopa osi wraz z panewka i lopatka, wskazujacy sposób smarowania tej osi przez lopatke; fig. 2— przekrój podluzny rfiaznicy wagonu kole¬ jowego, zaopatrzonej w lopatke dwura- mienaa w tnytsl wynalazku; lig. 3 — widok zprzodu samej lopatki; fig. 4 -— jej widok pe*?spektyitfKzfriy; lig. 5 — Widok zprzodu czopa osi i panewki, uwidoczniajacy spo¬ sób dzialania lopatki podczas obrotu osi; fig. 6— widok zprzodu w wiekstzej po- dzialce czesci jednego ramienia lopatki w wykonaniu odmiennem; fig. 7 — przekrój tejie wzdluz linji VII — VII fig- 6; fig. 8 —widok perspektywiczny tego ramienia lopatki. ' Czop 1 osi, zaopatrzony w panewke 3, znajduje sie w maznicy 2, której czesc dolna 4, zaopatrzona w1 odpowiednie prze¬ gródki (fig. 2), tworzy zbiorniczek, z któ¬ rego smar, zaczerpniety przez konce obu ramion lopatki 5, scieka nastepnie po oka¬ pach 8 (fig. 1) na panewke 3 podczas prze¬ biegania tych konców ramion lopatki po¬ nad czescia górna panewki, a przy duzych szybkosciach obrotów konce ramion lopat¬ ki rzucaja smar na powierzchnie wewnetrz¬ na maznicy, skad scieka on na panewke w sposób, zalezny od szybkosci obrotów osi.Na fig. 1 wskazane sa rózne drogi, przebywane przez smar, a mianowicie: przy malych szybkosciach obrotów smar scieka pod wplywem swej ciezkosci po o- kapie 8 bezposrednio na panewke podczas przebiegania tego dkapu ponad ta panewka i wtedy smar przebywa droge a; jezeli jed¬ nak szybkosc obrotów osi wzrasta,, to wte¬ dy sila odsrodkowa staje sie wieksza od sily ciazenia smaru, wskutek czego opu¬ szcza on lopatke na jej krawedzi obwodo¬ wej d, skad jednak spada pod wplywem ciazenia na panewke, przebywajac droge 6, a p-rizy bardzo duzych szybkosciach obro¬ tów sila odsrodkowa rzuca smar na po¬ wierzchnie wewnetrzna scianek maznicy 2, po której smar scieka na panewke, prze¬ bywajac droge c.Szybkosc „krytyczna" obrotów osi od¬ powiada chwili, gdy smar zachowuje rów¬ nowage na koncu lopatki 5, a mianowicie gdy sila odsrodkowa równowazy sile cia¬ zenia smaru, czyli gdy szybkosc obrotów osi jest nieco mniejsza od szybkosci, przy której smar przebywa droge & (fig. l)f lecz, oczywiscie, wskutek róznych oporów (jak np. lepkosci i tarcia sie smaru), ten okres szybkosci krytycznej rozszerza sie na szybkosci sasiednie.Poniewaz sila odsrodkowa, dzialajaca na krople smaru, jest proporcjonalna do — 2 —odleglosci tej kropli od osi jej obrotu, wiec nadajac, stosownie do wynalazku, rózna dlugosc obu ramionom lopatki, moz¬ na zapobiec jednoczesnemu powstaniu równowagi pomiedzy sila odsrodkowa i si¬ la ciazenia smaru, przy tej samej szybko¬ sci, na okapach lub koncach obu ramion tejlopatki. ; , W tym celu (lig. 2 — 5) ramie 6 lo¬ patki jest krótteze od jej ramienia 7, a róz¬ nica dlugosci tych ramion zaznaczona jest na fig. 2 zapomoca linij przerywanych, wskazujacych polozenie lopatki po obró¬ ceniu jej o kat 180a, i wtedy okap 8 ramie¬ nia 6 smaruje panewke smarem, sciekaja- cym z tego okapu pod wplywem ciazenia, a ramie 7 smaruje panewke smarem, zrzu¬ canym z krawedzi e tego famienia przez si¬ le odsrodkowa.Konce obu ramiom lopatki mozna rów¬ niez, stosownie do wynlalaftku. zaopatrzyc w krawedz niesymetryczna 10, oznaczenia linjami przerywan-emi na fig. 3, dzieki czemu na jednem i tern samem .ramieniu 7 otrzymuje sie punkty, w których nie moze panowac jednoczesna równowaga pomie¬ dzy sila ciazenia smaru i sila odsrodkowa.Zasade takich niesymetrycznych krawedzi mozna równiez zastosowac wzgledem oka¬ pów 8 przy malej szybkosci obrotów osi, i wtedy smar scieka wzdluz tych okapów, Aby uniknac stanu równowagi pomie¬ dzy sila ciazenia, sila odsrodkowa i sila, wywolana wloskowatoscia wzdluz calego okapu 8, i aby przyspieszyc sciekanie zen smaru pod wplywem lacznefgo dzialania jego ciezaru i sil, wywolanych wloskowa- toscda, oba konce tego okapu zaopatrzone sa w kolce U i 12 (fig. 4), na których /gro¬ madzi sie smar, a w odpowiedniej chwili odrywa sie od tych kolców i spada na pa¬ newke. Zapomoca tych kolców poteguje sie dzialanie na smar sil, wywolanych wlo¬ skowatoscia, w kierunku dzialania sily ciazenia.Kolce te moga byc róznego ksztaltu i róznej dlugosci, gdyz wtedy smar scieka z jednych kolców na przedmia czesc pa¬ newki (odzyskujaca smar), a z drugich — na czesc tylna. Na fig. 5 widzimy, ze smar scieka najpierw z nizszego kolca 11 w po¬ staci kropli t na lewa czesc panewki, a z wyzslzefo kolca 12 — nieco pózniej w po¬ staci kropli gt spadajacej na prawa czesc panewki, gdy os obraca sie w kierunku strzalki h.W ten sposób mozna, przy malych szybkosciach obrotów, olrficie smarowac czesc panewki, otrzymujaca smar.Ramie lopatki, 'zanurzajace sie w sma¬ rze, powinno posiadac taki ksztalt, aby ramie to ozerpalo duza ilosc smaru ze zbiorniczka, igdyz, chcac wykorzystac na¬ lezycie lopatke w my&l wynalazku, trze¬ ba, aby kitka kolejnych kropeJ smaru scie¬ kalo z tej lopatki, lub aby sciekala z niej cala strufga smaru podczas pewnego prze¬ ciagu czasu, smarujac rózne azescS pa¬ newki.W tym celu zwiekszono powierzchnie lopatki i zaopatrzono ja "w odlpowiecbiie obrzeza, jak to wskazano na fig. 6, 7 i 8, gdzie lopatka tworzy dwie plaszczyzny pochyle 13 (fig. 7), na których znajduja sie prostokatne lub ziakrzywione obrzeza 14, przytrzymujace smar, przylegajacy do tych plaszczyzn, po wynunzeniu sie lo¬ patki ze zbiorniczka. Ostre krawedzie 15 lopatfln przecinaja smar, a obrzeza 14 roz- chyla ja go beiz sklócania smaru, a ponie¬ waz szerokosc tych obrzezy jest mniejsza od grubosci grzbietu 16 lopatki, przebie¬ gajacego wzdluz jej osi podluznej, wiec zanurzanie sie lopatki w smarze, zawar¬ tym w zbiorniczku, nie spienia tego sma¬ ru, a krawedz 15 obrzezy 14 nie wytwa¬ rza w nim wirów podczas wynurzania sie lopatki ze smaru.Dzieki trapezoidalnemu ksztaltowi kon¬ ca lopatki, sila odsrodkowa, przy diuzych szybkosciach obrotów, izrzuca z latwoscia smar z lopatki, a obrzeza 14 na pla- — 3 —szczyznach pochylych 13 opózniaja scie¬ kanie smaru z tych plaszczyzn, umozli¬ wiajac bardziej obfite zasilanie kanali¬ ków,, gromadzacych smar, utworzonych na sciankach maznicy.Obrzeza 14 moga byc zakonczone od strony ozopa kolcami 12, ulatwiajacemi przy malych szybkosciach obrotów scie¬ kanie smaru nagromadzonego na lopatce bezposrednio na ozqp osi.W powyzszym przykladzie wykonania wynalazku mozna wprowadzic rozmaite zmiany, nie zmieniajac przeiz to jego isto¬ ty, i wykonac go z dowlolnego tworzywa.Mozna równiez zmienic ksztalty poszcze¬ gólnych czesci tego wynalazku.Lopatka moze miec np. wiecej niz ramiona, które moga posiadac dowolny ksztalt, odpowiadajacy warunkom, wylu- szczonym powyzej, i moga byc polaczone w dowolny sposób z jednem ramieniem1 przyczem zarysy tych ramion powinny od¬ powiadac cechom wynalazku, badz pod wzgledem krawedzi obwodowej, badz pod wzgledem okapu, na której to krawedzi obwodowej moga byc równiez utworzone kolce.Mozna równiez zmienic przekrój po¬ przeczny lopatki i zarys jej obrzezy 14 (fig. 6, 7, 8) pod warunkiem, aby wytwa¬ rzaly oae bardzo maly opór podczas prze¬ chodzenia lopatki przez smar w zbiornicz¬ ku i aby przytrzymywaly na tej lopatce dostateczna ilosc smaru.Zarys krawedzi 15 lopatki, widzianej zprzodu (fig. 6), mozna równiez zmienic, poniewaz ilosc smaru, unoszonego przez lopatke, izalezy równiez od kata, wedlug którego krawedzie te przecinaja wolna po¬ wierzchnie smaru podczas wynurzania sie ich ze smaru w zbiorniczku.Poszczególne wykonania wynalazku mozna, oczywiscie, zastosowac lacznie lub kazde oddzielnie. PL