Przedmiotem wynalazku jest blok zaworowy zwlaszcza do stojaków hydraulicznych obudów górniczych zmechanizowanych.Dotychczas znane sa i stosowane hydrauliczne zespoly zaworowe zawierajace we wspólnej obudowie zawór zasilajaco — zwrotny, dla umozliwienia rozpierania stojaka, zawór upustowy pozwalajacy na rabowanie stojaka lub podpory hydraulicznej i zawór przelewowy (zawór bezpie¬ czenstwa) dla utrzymania stalego cisnienia. Zespoly te sa wyposazone w oddzielny wskaznik cisnienia znajdujacy we wspólnej obudowie lecz w osobnej komorze lub usytuowany na zewnatrz obudowy.Znany jest z polskiego opisu patentowego 75 143 hydrauliczny zespól zaworowy zasilajacy skladajacy sie z zaworu upustowego, zaworu zwrotnego i zaworu przelewowego, charakteryzujacy sie tym, ze w suwaku zaworu upustowego jest tloczkowy zawór zasilajaco — zwrotny oraz tloczkowy zawór przelewowy, przy czym suwak spelnia równoczesnie role korpusu zaworu zasila¬ jaco — zwrotnego i sluzyjako oparcie sprezyny zamykajacej ten zawór orazjako obudowa zaworu przelewowego natomiast oslona sprezyny zaworu przelewowego stanowi tulejowe prowadzenie sprezyny zaworu upustowego.Znany jest tez z polskiego opisu patentowego 60 865 zespól zaworów do hydraulicznych stojaków kopalnianych, skladajacy sie z zaworu napelniajacego oprózniajacego i zaworu bezpie¬ czenstwa (przelewowego), które sa umieszczone we wspólnym korpusie. Zawory te stanowia jedna calosc umieszczona w wymiennej tulei osadzonej w obudowie stojaka.Kazdy z zaworów dziala samodzielnie przy czym opór zaworu bezpieczenstwa ustawiony jest miedzy dwoma krancowymi polozeniami odpowiadajacymi zadanym wartosciom granicznym dopuszczalnego obciazenia stojaka. Dla kontroli kazdorazowo nastawionej wartosci obciazenia zastosowano znakowanie widoczne z zewnatrz. Opór wykonany jest w postaci nagwintowanego korka zaopatrzonego w wystajacy promieniowo czop sluzacyjako znakowanie, osadzony przesuw¬ nie miedzy dwoma zderzakami.Celem wynalazku jest zbudowanie bloku zaworowego, w którym zawór przelewowy spel¬ nialby równoczesnie funkcje wskaznika cisnienia oraz zaworu zwrotnego sterowanego hydrauli¬ cznie zarówno podczas zasilania silowników (stojaków)jak i w czasie ich rabowania.Istota bloku zaworowego wedlug wynalazku polega na tym, ze zawór przelewowy, osadzony we wspólnym korpusie z zaworem zwrotnym, jest zaopatrzony w elementy umozliwiajace jego2 123 335 dzialanie jako wskaznika cisnienia. Elementy te stanowi róznosrednicowy lacznik majacy obwo¬ dowe podtoczenie usytuowane miedzy powierzchniami tego lacznika o róznych srednicach i tworzace ze scianka korpusu bloku zaworowego pierscieniowy kanal oraz sprezyna umieszczona — bez napiecia wstepnego — miedzy kolnierzem oporowym lacznika a kolpakiem zaworu przele¬ wowego. Kanal pierscieniowy lacznika jest bezposrednio polaczony poprzez otwór wykonany w korpusie — z kanalem pierscieniowym w zaworze zwrotnym.Lacznik zaworu przelewowego ma kolnierz oporowy ustalajacy poczatkowe polaczenie tego lacznika w korpusie bloku zaworowego.Element zamykajacy zaworu zwrotnego stanowi cylindryczny tloczek uszczelniony obwo- dowo w gniezdzie pierscieniami uszczelniajacymi i prowadzony w tulejce osadzonej suwliwie w tulei ksztaltowej stanowiacej korpus tego zaworu. Tloczek i tulejka sa wsparte na oddzielnych sprezynach. Uszczelnienie tloczka jest przemieszczalne wraz z nim i w polozeniu otwarcia zaworu zwrotnego przylega do otworu tulejki prowadzacej tego tloczka.Zaleta bloku zaworowego wedlug wynalazku jest wyeliminowanie oddzielnie dotychczas stosowanego wskaznika cisnienia, a przez to uproszczenie konstrukcji i zmniejszenie ilosci czesci skladowych bloku.Zespoly bloku charakteryzuje wieksza trwalosc i zywotnosc, zawór zwrotny jest odporny na zanieczyszczenia znajdujace sie w cieczy roboczej, a przez to ograniczone sa mozliwosci uszkodze¬ nia przez nie elementów uszczelniajacych zaworu.Ponadto konstrukcja bloku zaworowego nie pozwala na zdejmowanie wskaznika cisnienia w czasie pracy obudowy górniczej przez co zwieksza sie bezpieczenstwo pracy.Przedmiot wynalazku pokazano w przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia blok zaworowy w przekroju wzdluznym.Jak uwidoczniono na rysunku blok zaworowy zawiera korpus 1, w którym jest umieszczony zawór zwrotny 2 i zawór przelewowy 3.Zawór zwrotny 2 sklada sie z tulei ksztaltowej 4, stanowiacej korpus tego zaworu, w której jest osadzona suwliwie tulejka 5 prowadzaca tloczek 6. TulejkaSjest wsparta na sprezynie 7, zas tloczek 6 — na sprezynie 8. W tulejce 5 jest osadzony pierscien oporowy 9.Tuleja 4 ma, wykonane wzdluz obwodu — otwory przelotowe 10 i 10' i obwodowe podtocze¬ nie, laczace sie z tymi Qtworami i tworzace z wewnetrzna scianka korpusu 1 pierscieniowy kanal 11.W tulei 4 jest osadzone gniazdo 12, w którym jest uszczelniony cylindryczny tloczek 6 za pcmoca pierscieni uszczelniajaco — oporowych 13.Zawór zwrotny 2 jest dociskany, uszczelniona w korpusie 1, pokrywa 14 za posrednictwem tulei 15 i przegrody 16. W tulei 15 jest osadzony suwliwie, uszczelniony w niej tlok 17, wsparty na sprezynie 18, majacy srodkowy, slepy otwór, do którego jest wtloczony górny koniec popychacza 19.Zawór przelewowy 3 sklada sie z lacznika 20, osadzonego suwliwie i uszczelnionego w korpusie 1, zaopatrzonego w uszczelniony w srodkowym otworze tego lacznika tloczek 21, wspól¬ pracujacy z talerzykiem 22 i sprezyna dociskowa 23 umieszczona w tulei 24 i napinana wkretem 25.Lacznik 20 ma kolnierz oporowy 26, na którym wspiera sie w korpusie 1 i obwodowe podtoczenie, tworzace z wewnetrzna scianka korpusu 1 pierscieniowy kanal 27. Podtoczenie w laczniku 20, a tym samym kanal 27, — jest usytuowane miedzy zróznicowanymi srednicami D i d lacznika 20, przy czym D d. W lacznikujest wykonany poprzeczny otwór przelotowy 28, laczacy sie z kanalem 27 oraz ze srodkowym otworem tloczka 21 i jego otworami poprzecznymi 29.Kolnierz oporowy 26 lacznika 20 ustala jego poczatkowe polozenie w korpusie 1.Zawór przelewowy jest zaopatrzony w kolpak 30, wkrecony w korpus 1 oraz w elementy wskaznika cisnienia, które stanowia: plytka 31, opierajaca sie na tulei 24, tloczek 32, polaczony na gwint z wkretem 25 i uszczelniony w kolpaku 30 oraz sprezyna 33, umieszczona — bez wstepnego napiecia — miedzy kolpakiem 30 a kolnierzem oporowym 26, wspólpracujacego z nia lacznika 20.Na górnej czesci tloczka 32 sa naciete rowki 34 stanowiace podzialke cisnienia.Korpus 1 jest zaopatrzony w gniazda przylaczowe 35,36, i 37. W pokrywie 14 jest wykonany srodkowy otwór 38 i otwór poprzeczny 39, które poprzez wybranie 40 i otwór 41 w korpusie 1 — sa polaczone z komora zaworu przelewowego 3 i gniazdem 37.Kanal pierscieniowy 11 zaworu zwrotnego 2 i kanal pierscieniowy 27 zaworu przelewowego 3 sa wzajemnie polaczone poprzez, otwór 42 wykonany w korpusie 1.123335 3 Dzialanie bloku zaworowego w zastosowaniu do stojaków hydraulicznych obudów górni¬ czych zmechanizowanych — jest nastepujace.W czasie zasilania stojaka (nie pokazanego na rysunku) — ciecz robocza pod cisnieniem jest podawana przez gniazdo 35 do otworu przegrody 16 i dzialajac na powierzchnie czolowa tloczka 6 powoduje jego przemieszczanie wysuwajac go wpierw z gniazda 12, przy czym pierscienie uszczel- niajaco — oporowe 13 tloczka 6 wchodza do otworu tulejki 5, która ochrania ich przed uszkodze¬ niem. Nastepnie tloczek 6 ugina sprezyne 8 i opierajac sie swoim kolnierzem o pierscien oporowy 9 w tulejce 5 wywoluje jej przesuw i ugiecie sprezyny 7 umozliwiajac w ten sposób przeplyw cieczy roboczej przez otwarty otwór w gniezdzie 12 i szczeline miedzy gniazdem 12 a tuleja 4 oraz przez otwory 10 w tulei 4 — do kanalu pierscieniowego 11 skad ciecz przedostaje sie, przez otwory 10' i gniazdo 36 — do przestrzeni podtlokowej silownika (stojaka) oraz poprzez otwór 42 w korpusie 1 do kanalu pierscieniowego 27 i otworu poprzecznego 28 w laczniku 20.Po przerwaniu zasilania stojaka ciecza robocza tloczek 6 wraz z tulejka 5, pod dzialaniem sprezyn 7 i 8 i pod wplywem cisnienia z przestrzeni podtlokowej silownika — wraca w polozenie wyjsciowe powodujac odciecie przeplywu cieczy.Równoczesnie w zaworze przelewowym 3 ciecz robocza doprowadzona pod cisnieniem do otworu poprzecznego 28 lacznika 20 wywoluje odpowiednie przemieszczenie tloczka 21, który dzialajac na talerzyk 22 ugina (uprzednio nastawiona za pomoca wkretu 25) — sprezyne 23. W przypadku dalszego wzrostu cisnienia i przekroczeniu nastawionej wielkosci cisnienia — otwory poprzeczne 29 w tloczku 21 wychodza poza krawedz uszczelnienia tloczka 21 umozliwiajac upust cieczy a tym samym obnizenie cisnienia. Wyplywajaca ciecz przez gniazdo 37 wydostaje sie do przestrzeni nadtlokowej silownika, a przez otwór 41 i wybranie 40 w korpusie 1 oraz przez otwory 39 i 38 w pokrywie 14 — do magistrali splywowej.Zawór przelewowy 3 nie dopuszcza wiec do nadmiernego wzrostu cisnienia w przestrzeni podtlokowej silownika (stojaka).Jednoczesnie zawór przelewowy 3 dziala jako wskaznik cisnienia, przy czym wskazania te przebiegaja w sposób ciagly. Ciecz robocza bedaca pod cisnieniem powoduje — wskutek róznicy wymiarów uszczelnionych srednic D i d—przesuw lacznika 20 wraz sztywno z nim polaczonej tulei 24 i ugiecie sprezyny 33. Wielkosc tego ugiecia, bedaca funkcja zmian cisnienia cieczy — jest odczytywana na rowkowanej podzialce tloczka 32, co umozliwia uzyskanie ciaglej informacji o wielkosci cisnienia panujacego za zaworem zwrotnym 2 tojest w przestrzeni podtlokowej silownika (stojaka), z którym wspólpracuje blok zaworowy.Przesuw lacznika 20 jest niezalezny od przemieszczania sie tloczka 21, osadzonego w tym laczniku, a przez to dzialanie zaworu przelewowego 3 jako zaworu bezpieczenstwa jest niezalezne od dzialania tego zaworu jako wskaznika cisnienia.Przy opróznianiu stojaka ciecz robocza jest doprowadzana pod cisnieniem przez otwór 38 w pokrywie 14 skad przedostaje sie poprzez otwór poprzeczny 39, wybranie 40 i otwór 41 oraz gniazdo 37 — do przestrzeni nadtlokowej silownika (stojaka).Równoczesnie cisnienie cieczy dziala na powierzchnie czolowa tloka 17, któryprzemieszczajac sie ugina sprezyne 18 i za pomoca popychacza 19 otwiera zawór zwrotny 2 w wyniku czego ciecz wyplywa przez gniazdo 35 do magistrali splywowej.Blok zaworowy wedlug wynalazku moze byc stosowany do róznego rodzaju ukladów hydrau¬ liki silowej jako zamek hydrauliczny.Zastrzezenia patentowe 1. Blok zaworowy, zwlaszcza do stojaków hydraulicznych obudów górniczych zmechanizo¬ wanych, zawierajacy zawór zwrotny i zawór przelewowy spelniajacy jednoczesnie funkcje wska¬ znika cisnienia, umieszczone we wspólnym korpusie, znamienny tym, ze zawór przelewowy (3)jest wyposazony w róznosrednicowy lacznik (20) majacy obwodowe podtoczenie usytuowane miedzy powierzchniami tego lacznika o róznych srednicach (D, d) i tworzace ze scianka korpusu (1) pierscieniowy kanal (27) oraz w sprezyne (33) umieszczona miedzy kolnierzem oporowym (26) lacznika (20) a kolpakiem (30) tego zaworu, przy czym kanal pierscieniowy (27) lacznika (20) jest bezposrednio polaczony z kanalem pierscieniowym (11) zaworu zwrotnego (2).4 123335 2. Blok zawoiowy wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze element zamykajacy zaworu zwrotnego (2) stanowi cylindryczny tloczek (6), uszczelniony obwodowo w gniezdzie (12) pierscieniami uszczelniajacymi (13) i prowadzony w tulejce (5) osadzonej suwliwie w tulei ksztaltowej (4), przy czym tloczek (6) i tulejka (5) sa wsparte na sprezynach (7, 8). 3. Blok zaworowy wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze pierscienie uszczelniajace (13) tloczka (6) sa przemieszczalne wraz z tym tloczkiem i w polozeniu otwarcia zaworu zwrotnego (2) przylegaja do otworu tulejki (5) prowadzacej tloczka (6). 4. Blok zaworowy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze lacznik (20) ma kolnierz oporowy (26) ustalajacy poczatkowe polozenie tego lacznika w korpusie (1).Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL