Przedmiotem wynalazku jest uklad kolorymetryczny nalezacy do dzie¬ dziny techniki pomiaru barwy za pomoca elektrycznych czujników promieniowania.Stan techniki. Znane sa uklady kolorymetryczne zawierajace fotoelementy uczulone na rózne zakresy widma, na przyklad za pomoca filtrów optycznych, i polaczone z elementem porównawczym.Uklad taki znany jest na przyklad z polskiego opisu patentowego nr 78 232 przedstawiajacego absorpcjometr, w którym swiatlo przechodzi przez badana substancje i pada na fotoelementy uczulone na rózne zakresy widma. Za pomoca tego absorpcjometru okresla sie zabarwienie badanej substancji, a zaklócenia wynikajace ze zmian natezenia oswietlenia, na przyklad wskutek zmetnienia badanej substancji lub obecnosci w niej pecherzyków powietrza, eliminuje sie na drodze elektrycznej.Te znane uklady nie usuwaja jednak istotnych bledów pomiaru barwy.Jedna z przyczyn bledów pomiaru jest tak zwane zmeczenie fotoelementów, polegajace na zmianie wlasnosci fotoelementów w funkcji czasu ich ciaglej pracy. Te zmiany wlasnosci fotoele¬ mentów zaleza od zakresu widma na jaki uczulony jest dany fotoelement. Pomiar barwy, bedacy wynikiem porównania sygnalów z fotoelementów uczulonych na rózne zakresy widma, jest wiec obciazony bledem z powodu róznych, nie kompensujacych sie, zmian wlasnosci fotoelementów podczas pracy ukladu.Zjawisko zmeczenia dotyczy zwlaszcza fotooporników.Zmiany ich opornosci w funkcji czasu dlugotrwalego naswietlania zaleza od barwy filtru którym zasloniety jest dany fotoopornik.Ogranicza to mozliwosc stosowania fotooporników w ukladach kolorymetrycznych o dlugotrwa¬ lym czasie pomiaru, a tym samym ogranicza mozliwosc wykorzystania wysokiej czulosci fotooporników.Inna przyczyna bledów w opisanych wyzej znanych ukladach kolorymetrycznych sa zmiany widma zródla swiatla, na przyklad wskutek zmian temperatury podczas pomiaru.2 122619 Istota wynalazku. W ukladzie kolorymetrycznym wedlug wynalazku fotoelementy uczulone na • rózne zakresy widma polaczone sa grupami do elementów porównawczych, których wyjscia sa polaczone z elementem porównawczym.Porównywanie sygnalów miedzy fotoelementami kazdej grupy a nastepnie porównanie otrzy¬ manych w ten sposób sygnalów miedzy soba, moze byc dokonywane róznicowo. W tym przy¬ padku, uklad zawiera co najmniej dwie grupy fotoelementów polaczone ze soba róznicowo, przy czym kazda grupa sklada sie co najmniej z dwu fotoelementów uczulonych na rózne zakresy widma polaczonych ze soba róznicowo.W szczególnym przypadku, wszystkie fotoelementy ukladu moga byc polaczone w ukladzie mostkowym.W ukladzie wedlug wynalazku, na kazda grupe fotoelementów pada swiatlo z tego samego zródla lecz po przejsciu lub/i przeksztalceniu przez rózne osrodki. W wyniku tego porównywania otrzymuje sie sygnal, który zalezy od róznic barwy osrodków. W zaleznosci od celu badania, na grupy fotoelementów moze byc kierowane swiatlo na przyklad przechodzace przez osrodek, czy swiatlo odbite lub rozproszone. Jesli nie zachodzi potrzeba porównywania barwy róznych osrod¬ ków, to jedna grupa fotoelementów oswietlana jest bezposrednio ze zródla swiatla,a na inna grupe fotoelementów kierowane jest swiatlo z tego samego zródla, lecz po przejsciu lub/i przeksztalceniu przez badany osrodek. Bledy wynikajace ze zmeczenia fotoelementów i zmian widma zródla swiatla sa wiec wspólne dla kazdej grupy i kompensuja sie. Kompensacja ta zachodzi dzieki porównywaniu ze soba sygnalów otrzymywanych na wyjsciu elementów porównawczych poszcze¬ gólnych grup fotoelementów.Wedlug alternatywy ukladu, uklad zawiera grupy fotoelementów na które pada swiatlo z róznych zródel. Dzieki temu mozliwy jest porównawczy pomiar barwy zródel swiatla, co ma zastosowanie na przyklad w pirometrii. W tym przypadku nie zachodzijednak kompensacja zmian wlasnosci widmowych zródla swiatla, natomiast zachodzi kompensacja bledów wynikajacych ze zmeczenia fotoelementów.Dla zapewnienia korzystnych warunków kompensacji bledów, fotoelementy jednej grupy moga byc odpowiednio takie same jak fotoelementy innej grupy.Zaleta ukladu kolorymetrycznego wedlug wynalazkujest to, ze pozwala on na ciagly dokladny i dlugotrwaly pomiar parametrów barwy badanych osrodków i zródel swiatla, przy zastosowaniu prostego ukladu.Przyklad wykonania wynalazku. Wynalazek zostanie blizej objasniony na przykladzie wykona¬ nia uwidocznionym na rysunku, który przedstawia schematycznie absorpcjometr.Swiatlo ze zródla 1 swiatla pada na zwierciadla 2 i 3, z których wiazki 4 i 5 swiatla sa kierowane do dwu kanalów absorpcjometru. Oba te kanaly sa zbudowane identycznie i zawieraja odpowied¬ nio: naczynka 6 i 7 z przezroczystymi szybkami, napelnione badanymi cieczami 8,9, orazgrupy 10, 11, fotoelementów. Grupa 10 fotoelementów zawiera fotooporniki 12 i 13, zasloniete odpowiednio filtrami optycznymi 14, 15. Analogicznie, grupa 11 fotoelementów zawiera fotooporniki 16,17 i filtry optyczne 18,19. Fotooporniki 12,13,16,17, obu grup 10,11, polaczone sa ze soba w ukladzie mostkowym, który posiada zródlo 20 zasilania i woltomierz 21 wskazujacy napiecie U niezrówno- wazenia mostka. Opornosci fotoelementów grup 10,11, zaleza odpowiednio od zabarwien bada¬ nych cieczy 8 i 9. Napiecie U niezrównowazenia ukladu mostkowegojest wynikiem pomiaru róznic zabarwienia obu badanych cieczy 8 i 9.Jednoczesnie zostaje skompensowany efekt zmeczenia fotooporników uczulonych na rózne zakresy widma w obrebie kazdej grupy 10 i 11. Kompensacja ta nastepuje dzieki polaczeniu ze soba fotooporników róznych grup we wspólnym ukladzie mostkowym.W opisywanym absorpcjometrze zachodzi tez kompensacja zmian widma zródla 1 swiatla dzieki temu, ze swiatlo z tego samego zródla 1 swiatla pada na dwie grupy 10 i 11 fotooporników.Wskazania U woltomierza 21 zaleza wiec od róznicy zabarwien cieczy 8 i 9, a dzieki omówio¬ nym wyzej kompensacjom eliminowane sa bledy wynikajace ze zmeczenia fotooporników 12,13, 16, 17 i ze zmian widma zródla 1 swiatla.W wypadku gdy jedna z cieczy, na przyklad ciecz 9,jest bezbarwna, lub gdy jej w ogóle nie ma, wyzej opisane kompensacje sa zachowane nadal.122619 3 Zastrzezenia patentowe 1. Uklad kolorymetryczny zawierajacy dwa tory swiatla, znamienny tym, ze kazdy tor posiada dwa fotoelementy uczulone na rózne zakresy widma, ewentualnie za pomoca filtrów optycznych, polaczone z ukladem porównawczym, przy czym wyjscia ukladów porównawczych kazdego toru polaczone sa z wejsciami dodatkowego ukladu porównawczego wspólnego dla obu torów. 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze uklady porównawcze wykonane sa w postaci bezposredniego polaczenia fotoelementów w ukladzie mostkowym. 3. Uklad wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze fotoelementy pierwszego toru uczulone sa na takie same zakresy widma jak fotoelementy drugiego toru. 2 4 6 8 14 12 10 21 PL