Przedmiotem wynalazku jest zawór dlawiacy czynnik hydrauliczny w jednym ukladzie zasilania, sterowany hydraulicznie cisnieniem czynnika drugiego ukladu, przeznaczony zwlaszcza do regulowania predkosci posuwu wiertarki podczas wiercenia otworów w podziemnych wyrobiskach górniczych.Znany jest zawór dlawiacy firmy SECOMA, w którego kadlubie w cylindrycznym otworze umieszczony jest suwak. Suwak ten w srodkowej czesci ma stozek dlawiacy, zas kryze stanowi odpowiednio wykonane podtoczenie w sciance kadluba. Z jednej strony suwak obciazony jest sprezyna napinana sruba, natomiast z dru¬ giej przylega do niego suwak sterujacy. Sprezyna ustawia suwak w polozeniu calkowitego zamkniecia kryzy lub w pozycji jej wstepnego otwarcia, przy którym nastepuje wstepny staly upust czynnika z ukladu zasilania.Wada znanego rozwiazaniajest mala precyzja ustawienia zaworu w pozycji zerowej.Zawór dlawiacy wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze ma tloczek z komora wewnetrzna i kryza podparty od strony pokrywy bocznej kadluba sruba regulacyjna, za pomoca której ustala sie polozenie tloczka z kryza wzgledem stozka dlawiacego dwustopniowego tloka srodkowego.Na tlok srodkowy z przeciwnej strony dziala sprezyna majaca oparcie na suwaku, który jest podparty, druga sruba regulacyjna. Suwak ma komore wewnetrzna i zewnetrzna polaczone kanalem z komora zasilajaca tloczka. W komorze wewnetrznej suwaka umieszczony jest tlok, którego tloczysko oddzialywuje na tlok srod¬ kowy. Komora wewnetrzna tloczka polaczona jest kanalem w kadlubie z komora wewnetrzna suwaka. W ka¬ dlubie zaworu pomiedzy suwakiem a tlokiem srodkowym jest komora polaczona z kanalem zlewowym.Zawór wedlug wynalazku zapewnia zrównowazenie sil dzialajacych na tlok srodkowy ze stozkiem dlawia¬ cym w pelnym zakresie cisnienia. Ponadto jego konstrukcja umozliwia precyzyjne reczne ustawianie w pozycji zerowej wzglednie w pozycji wstepnego otwarcia.Przedmiot wynalazku przedstawiono w przykladzie wykonania na rysunku w osiowym przekroju wzdluznym.W cylindrycznym otworze kadluba 1 zaworu osadzone sa przesuwnie tloczek 2, dwustopniowy tlok srodkowy 6 oraz suwak 9. Tloczek 2 ma wydrazona komore 3, od strony pokrywy bocznej kadluba 1 podparty2 122166 jest sruba regulacyjna 19 a od wewnetrznej strony zakonczony jest kryza 4. Komora 3 polaczona jest z komora zasilania 5 kanalem przelotowym 24. Komora 5 wyjsciem 21 wlaczona jest równolegle do linii zasilania ukladu, na przyklad posuwu wiertarki. Kryza 4 przyslaniana jest przemieszczajacym sie stozkiem dlawiacym 7 dwustop¬ niowego tloka srodkowego 6 otwierajac lub zamykajac kryze, a tym samym komora 3 wewnatrz tloczka 2, «. laczona jest poprzez komore 16 utworzona pomiedzy tloczkiem 2 a tlokiem srodkowym 6 ze zlewowym kanalem 22. Tlok 6 na obwodzie ma komore 8 polaczona wyjsciem 23 z linia zasilania drugiego ukladu, przykladowo obrotów wiertarki.Suwak 9 ma wewnetrzna komore 10, w której umieszczony jest przesuwny tlok 12 z tloczyskiem 13 opierajacym sie o tlok srodkowy 6, oraz ma zewnetrzna komore 11 polaczone miedzy soba kanalem przeloto¬ wym 25. Zasilanie komory 10 suwaka z komory zasilajacej 5 nastepuje poprzez kanal 15 wydrazony w kadlubie 1. Miedzy tlokiem srodkowym 6 a suwakiem 9 w komorze 18 jest osadzona sprezyna 14.Suwak 9 od strony pokrywy kadluba 1 podparty jest sruba regulacyjna 20.Zasade dzialania zaworu dlawiacego wedlug wynalazku przedstawiono ponizej w przykladzie zastosowa¬ nia do regulowania predkoscia posuwu wiertarki podczas wiercenia otworów w podziemnych wyrobiskach górni¬ czych.Zawór dlawiacy wedlug wynalazku zasilany z jednego ukladu, na przyklad posuwu wiertarki a sterowany cisnieniem czynnika roboczego drugiego ukladu, przykladowo obrotów wiertarki, nie reaguje na przyrost cisnie¬ nia w ukladzie dlawionym a zatem nie reaguje dodatkowojak zawór przelewowy.Sruba regulacyjna 19 nastawia sie tloczek 2 w polozeniu, które odpowiada zamknieciu kryzy 4 przez stozek dlawiacy 7 dwustopniowego tloka srodkowego 6 lub w polozeniu, które zapewnia staly, wstepny upust czynnika z ukladu zasilania na zlew.Sruba regulacyjna 20 ustala sie napiecie sprezyny 14 celem obciazenia wymagana sila tloka srodkowego 6.Czynnik roboczy z ukladu zasilania posuwu wiertarki doprowadzony kanalem 21 przechodzi do komory 3 i 10 i dzialajac na powierzchnie stozka dlawiacego 7 tloka 6 z jednej strony i na taka sama powierzchnie tloka 12 ze strony przeciwnej równowazy sily dzialajace na tlok 6. Takie zrównowazenie sil dzialajacych na tlok 6 wyklucza reakcje zaworu na przyrost cisnienia w komorze 3 wywolany wzrostem cisnienia w ukladzie zasilania posuwu wiertarki.Równoczesnie zasilana jest komora 8 z ukladu zasilania obrotów wiertarki. Z chwila gdy cisnienie czynnika roboczego w komorze 8 wzrosnie do wartosci przewyzszajacej wstepne napiecie sprezyny 14 wówczas tlok 6 przesuwa sie'w kierunku suwaka 9 i równoczesnie otwiera kryze 4. W zwiazku z tym zwieksza sie przeplyw czynnika z komory 3 na zlew, a zmniejsza sie ilosc czynnika podawanego do silnika lub cylindra hydraulicznego posuwu wiertarki a w konsekwencji zmniejsza sie predkosc posuwu.Z chwila gdy zmaleja opory skrawania, zaznacza sie spadek cisnienia zasilania z ukladów regulacji obrotów, wówczas tlok 6 pod dzialaniem sprezyny 14 bedzie przesuwac sie w kierunku tloczka 2 przymykajac kryze 4.Nastapi wówczas przydlawienie upustu czynnika na zlew i zwiekszenie predkosci posuwu wiertarki.Zastrzezenia patentowe 1. Zawór dlawiacy o regulowanej szczelinie dlawiacej przeplyw czynnika roboczego posiadajacy wewnatrz kadluba przesuwny tlok ze stozkiem dlawiacym obciazony sprezyna i podparty sruba regulacyjna, zna¬ mienny tym, ze ma tloczek (2) z wewnetrzna komora (3) i kryza (4) wspóldzialajacy za posrednictwem sruby regulacyjnej (19) ze stozkiem dlawiacym (7) dwustopniowego tloka srodkowego (6), a sprezyna (14) ma oparcie w suwaku (9), który ma wewnetrzna komore (10), w której osadzony jest suwliwie tlok (12) z tloczy¬ skiem (13) oddzialywujacym na tlok srodkowy (6). 2. Zawór dlawiacy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wewnetrzna komora (3) tloczka (2) /polaczona jest poprzez kanal (15) z komora zewnetrzna (11) i wewnetrzna (10) suwaka (9). 3. Zawór dlawiacy wedlug zastrz. 2, znamienny t y m, ze komora (18) pomiedzy tlokiem (6) a suwakiem (9) polaczona jest kanalem (17) ze zlewem (22).122 166 PL