Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie, sluzace do orientowania instrumentu geodezyjnego w róznych plaszczyznach przez jego przechylanie.W dziedzinie budowy statków wystepuja zagadnienia pomiarów geodezyjnych w plaszczy¬ znach nachylonych wzgledem poziomu geometrycznego. Tak zwana plaszczyzna podstawowa statku stojacego na pochylni tworzy z poziomem pewien kat dwuscienny a. Wymiary przestrzenne projektowanego statku oraz polozenie jego zasadniczych wezlów i elementów odnoszone *a do prostokatnego ukladu wspólrzednych, którego osie leza w plaszczyznie podstawowej statku, a wiec caly uklad wspólrzednych jest nachylony wzgledem poziomu niwelacyjnego. Zarówno tyczenie punktów, jak i pomiary kontrolne montowanych elementów statku musza odnosic sie do. tego ukladu nachylonego, wobec czego do takich prac nie mozna stosowac zwyklych metod pomiaro¬ wych, bazujacych na ukladzie poziomym i typowym sprzecie geodezyjnym. W procesie budowy statków zachodzi tez niekiedy potrzeba wykonywania pomiarów geodezyjnych dla elementów nachylonych nie tylko w plaszczyznie podstawowej, ale równiez w innej plaszczyznie. Takimi elementami sa na przyklad stabilizatory przechylu, które musza byc równolegle do osi x nachylo¬ nego ukladu wspólrzednych tworzacych z poziomem kat a a równoczesnie tworzyc z osia y kat 0.Dotychczas w procesie montazu stabilizatorów stosowano niweldcje geometryczna, badz niwelacje optyczna, przy czym konieczne byly przeliczenia i transformacja wspólrzednych, które to operacje, aczkolwiek wykonywane na maszynach cyfrowych, utrudniaja przebieg prac pomiarowych.Celem wynalazku jest opracowanie urzadzenia, umozliwiajacego wykonywanie opisanych pomiarów z pominieciem posrednich etapów rachunkowych.Urzadzenie wedlug wynalazku spelnia ten cel, umozliwiajac orientowanie instrumentu geode¬ zyjnego odpowiednio do wybranej plaszczyzny odniesienia, na przyklad plaszczyzny stabilizatora.Urzadzenie to wspólpracuje ze statywem geodezyjnym. Ma ono plyte bazowa, zamocowana do tego statywu, plyte górna, sluzaca do osadzania instrumentu geodezyjnego oraz co najmniej jedna plyte posrednia, usytuowana pomiedzy plyta górna a plyta bazowa i polaczona z sasiednimi plytami za posrednictwem dwóch przegubów, których osie w rzucie prostopadlym na te plyte posrednia tworza zadany kat, korzystnie kat prosty.Miedzy kazda para sasiednich plyt zamocowa-121 857 ne sa mechanizmy srubowo-dzwigniowe, sluzace do nastawiania katów dwusciennych miedzy ta para plyt polaczonych przegubami. Mechanizmy te zaopatrzone sa w sruby rzymskie.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest mozliwosc precyzyjnego przechylania osi pionowej instrumentu geodezyjnego w co najmniej dwóch zadanych plaszczyznach, praktycznie prostopad¬ lych wzgledem siebie. Dokonuje sie tego przez rozchylenie odpowiednich plyt urzadzenia pod scisle okreslonym katem. Mechanizm srubowo-dzwigniowy ze sruba rzymska pozwala na unikniecie przechylów poprzecznych unoszonej plyty.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do orientowania instrumentu geodezyjnego w widoku zgóry, fig. 2 — przedstawia to urzadzenie w widoku z boku, zas fig.3 — mechanizm srubowo-dzw igniowy w widoku z boku i czesciowym przekroju.Do glowicy 1 statywu przymocowane sa przegubowo trzy nogi 2 statywu oraz od góry przytwierdzona jest bazowa plyta 3, do unieruchamiania której sluza dwie aretujace dzwignie 4, umieszczone w wycieciach w glowicy 1. Wyciecia umozliwiaja zmiane polozenia bazowej plyty 3 wzgledem glowicy 1. Z bazowa plyta 3 polaczona jest przegubem 5 o osi x srodkowa plyta 6, opierajaca sie walkiem 7 o bazowa plyte 3. Miedzy plytami 3 i 6 osadzony jest mechanizm, skladajacy sie z rzymskiej sruby 8, polaczonej gwintowo z dwoma nakretkami 9 do których zamocowane sa przegubowo cztery ramiona 10, które z drugiego konca polaczone sa wahliwie z bazowa plyta 3 i srodkowa plyta 6 za posrednictwem przegubu 11 i uchwytu 12. Przeguby 11 polaczone sa z ramionami za pomoca oski 13, zas z uchwytami 12 za pomoca oski 14. Uchwyty 12 sa przymocowane srubami do obu plyt.Podobny mechanizm zamocowany jest miedzy srodkowa plyta 6 i górna plyta 15, polaczona z srodkowa plyta 6 przegubem 16 o osi xx. Do górnej plyty przyspawana jest takze tuleja 17, sluzaca do osadzania instrumentu geodezyjnego. Do wyposazenia urzadzenia nalezy komplet plytek wzorcowych, sluzacych do odkladania miedzy sasiednimi plytami wysokosci h po rozchyleniu plyt za pomoca mechanizmów srubowych. Górna plyta opiera sie walkiem 18 o srodkowa plyte 6. Plytki wzorcowe wklada sia miedzy walkiem 7, 18 a wspólpracujace z nimi powierzchnie plyt.W opisanym przykladzie wykonania zastosowana jest jedna plyta posrednia, a osie zamoco¬ wanych do niej przegubów w rzucie prostopadlym na plaszczyzne posredniej plyty tworza kat prosty. Mozliwe jest takze inne wykonanie, w którym miedzy plyta bazowa, a plyta górna z instrumentem geodezyjnym, znajduja sie dwie lub wiecej plyt posrednich, co umozliwialoby przechylanie instrumentu geodezyjnego w kilku plaszczyznach, tworzacych ze soba zadane katy.Wysokosc h, odpowiadajaca grubosci plytki wzorcowej, oblicza sie ze wzoru hi = L-tga lub h2 = L'tgj3 gdzie L stanowi odleglosc miedzy osia walka 7 i osia x oraz równiez odleglosc miedzy osia walka 18 i osia xx.Za pomoca nóg 2 statywu ustawia sie urzadzenie z instrumentem geodezyjnym na okreslona wysokosc, dogodna do wykonywania obserwacji, oraz poziomuje sie, zgrubnie orientuje i centruje przyrzad nad punktem bazowym. Po tych czynnosciach oblicza sie wysokosci hi i li2, i o obliczone wartosci unosi sie odpowiednio plyte posrednia i plyte górna za pomoca mechanizmów srubowo- dzwigniowych, uruchamianych srubami rzymskimi. Miedzy rozchylone plyty w wyznaczonych miejscach wklada sie plytki wzorcowe, a nastepnie przez pokrecanie srubami rzymskimi przyciaga sie sasiednie plyty ku sobie do oporu, czyli do momentu ciasnego przylegania do plytek wzorcowych.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do orientowania instrumentu geodezyjnego, wspólpracujace ze statywem, majace plyte bazowa, zamocowana do tego statywu i plyte górna sluzaca do osadzania instrumentu geodezyjnego, znamienne tym, ze ma co najmniej jedna posrednia plyte (6), usytuowana miedzy bazowa plyta (3) i górna plyta (15) i polaczona przegubami (5), (16) z sasiednimi plytami (3), (15), przy czym osie (x), (xx) przegubów (5), (16) w rzucie prostopadlym na plaszczyzne posredniej plyty (6) tworza zadany kat, korzystnie kat prosty.121857 3 2. Urzadzenie wedlug zastrz. I, znamienne tym, ze miedzy kazda para sasiednich plyt (3). (6) zamocowane sa mechanizmy srubowo-dzwigniowe, sluzace do ustalania katów dwusciennych miedzy ta para plyt, polaczonych przegubem (5). 3. Urzadzenie wedlug zastr/ 2. znamienne tym, ze kazdy mechanizm srubowo-dzwigniowy zaopatrzony jest w srube rzymska (8). za pomoca której jest uruchamiany.121 857 %2 %J Pracownia Poligraficzna UPPRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL