Przedmiotem wynalazku jest nabój mysliwski z pociskiem jednolitym — kula oraz mnogim — srutem.Znana dotychczas amunicja mysliwska sklada sie z luski z zawinietym obrzezem, prochu, splonki, tekturowej przybitki prochowej, filcowej przybitki amortyzujacej, tekturowej przybitki srutowej, pocisku (kula, srut), zatyczki, okucia, korka, kominka.Wniektórych nabojach srutowych stosowane sajednoliteprzybitki ztworzyw sztucznych z koszyczkami na srut. Koszyczek polaczonyjest z cylindryczna podstawa kilkoma (np. czterema)prostopadlymi amortyza¬ torami. Prawidlowe odpalanie naboju w broni przebiega nastepujaco: po nakuciu splonki przez grot igliczny, plomien masy inicjujacej zapala proch, który wytwarza duze ilosci silnie sprezonych gazów, powodujacych przesuwanie sie elementów miotanych (przybitki, pocisk) poprzez przewód ku wylotowi lufy. W czasie strzalu w przewodzie lufyosiaga maksymalne wartosci na drodze okolo 3cm od poczatkowego punktu ruchu elementów miotanych i nastepnie stopniowo opada, a po ich wyrzuceniu z lufy zrównuje sie z cisnieniem otoczenia.Zdarzaja sie jednak przypadki zwlaszcza przy odstrzale naboju z pociskiem mnogim, ze elementy miotane ulegna przyhamowaniu a nawet i zablokowaniu w przewodzie lufy (nastepuje to przewaznie w okolicy stozka przejsciowego lub kilkanascie milimetrów za nim), wówczas blyskawicznie narastajace cisnienie—przekraczajace wartosci wytrzymalosciowe lufy—powodujejej rozdecie,pekniecielub rozerwa¬ nie polaczone z odlamkowym razeniem zwlaszcza strzelajacego. Jedna z glównych przyczyn wspomnianych przypadkówjest zastosowanie niestabilnego ukladu przybitki filcowej (wojlokowej) z przybitkami tekturo¬ wymi, których ciezar w stosunku do srutu jest minimalny (np. w naboju fabryczym kal. 20/70, ciezar srutu 26 g. ciezar przybitek — filcowej i tekturowych — 2,5 g). Zwazywszy, ze bezwladnosc srutu jest znacznie wieksza od bezwladnosci przybitek a te wlasnie wskutek dzialania gazów prochowych sa elementami napedowymi dla pocisku mnogiego, to w pewnych przypadkach w wyniku niekorzystnej konfiguracji ukladu srutu i niejednolicie wytrzymalej odksztalconej przybitki filcowej (wojlokowej), moze ona w momencie narastajacego cisnienia gazów prochowych zostac wtloczona pomiedzy sruciny powodujac ich rozparcie na powierzchnie przewodu lufy lub wewnetrzna powierzchnie luski. Przyhamowane elementy miotane (przy¬ bitki, srut) powoduja gwaltowny skok cisnienia w komorze spalania, a to pociaga za soba zwiekszenie sily tarcia pomiedzy powierzchniami srucin i przewodem lufy lub czescia wewnetrzna luski. Tenrodzaj przyha¬ mowania elementów miotanych wystepujace w lusce, powoduje wyrwanie czesci tekturowej z okucia tak ze wówczas caly ladunek (lacznie z czescia tekturowa lub oderwanym od niej fragmentem) przemieszczajac sie przez przewód lufy zwieksza nadmiernie opór przetloczenia, a to moze doprowadzic do uszkodzenia lufy w dowolnym miejscu.2 121154 Celem wynalazku jest nabój mysliwski do broni z gladkimi przewodami luf, z pociskiem mnogim i jednolitym, który ma urzadzenie awaryjno-redukcyjne przeciwdzialajace powstawaniu nadmiernego cisnie¬ nia w komorze nabojowej i przewodzie lufyJak równiez powodujace optymalny rozklad cisnienia i bardziej równomierne pokrycie srucinami w wiazce zasadniczej ze zmniejszeniem rozrzutu.Postawiony cel realizuje sie konstrukcja naboju wedlug wynalazku, w którym zastosowano dzielona przybitka cylindryczna z tworzywa sztucznego, polaczona centralnie tulejami w ukladzie teleskopowym, majaca komore awaryjna i oslabione wytrzymalosciowo pola na powierzchniach — prochowej i pociskowej — a w przypadku pocisku jednolitego (kula) przez zastosowanie w nim urzadzenia awaryjnego w postaci kanalu osiowego, w którym znajduje sie zawór bezpieczenstwa.HsmeH cylindryczny od strony prochowej przesuwajacsie w lusce wzdluzjej osi wczasie strzalu stajasie amortyzatorem, gdyz podczas narastajacego cisnienia kiedy pocisk ma jeszcze predkosc zerowa powoduje zwiekszenie objetosci komory spalania. W przypadku przekroczenia dopuszczalnego cisnienia, którego nagly wzrost móglby spowodowac rozdecie komory nabojowej albo lufy, element cylindryczny od strony prochowej majacy pole o zmniejszonej wytrzymalosci spelnia role urzadzenia awaryjnego gdyz ulegajac rozerwaniu w oslabionych miejscach przepuszcza nadmiar gazów w kierunku elementu srutowego. Jesli powiekszona w ten sposóbkomora spalania niezredukuje cisnienia dowartosci dopuszczalnej dla wytrzyma¬ losci lufy, wtedy nastepuje przerwanie drugiego oslabionego wytrzymalosciowo pola elementu od strony srutu i gazy prochowe odprowadzone zostana pomiedzy srucinami na zewnatrz broni. Polaczone telesko¬ powo tuleje przyczyniaja sie do stabilnosciprzybitkipodczasstrzalu wzdluzosi podluznej lufy. Powierzchnia poetskowa przybitki ma uklad sztywny jedynie w miejscach zlaczen z tuleja. Element pociskowy ma mozliwosc poosiowego przesuwania sie wzgledem elementu prochowego.Stosiyac w naboju pocisk jednolity, w przypadku wytworzonego nadmiernego cisnienia w broni i grozacemu jej rozerwaniem jak w sytuacji opisanej powyzej, nadmiar cisnienia gazów prochowych jest odprowadzany na zewnatrz broni zaworem bezpieczenstwa znajdujacym sie w czolowej czesci pocisku.Nabój mysliwski wedlug wynalazku znamienny jesttym,zerna wlasciwosci przeciwdzialajace uszkodze¬ niu broni mysliwskiej gladkolufowej, w przypadku powstania nadmiernego cisnienia i zapewnia korzystny rozklad cisnienia w czasie strzalu oraz bardziej optymalnie ksztaltuje wiazke srutu. Wykonanie naboju mysliwskiego wedlug wynalazku nie jest skomplikowane i nie zmienia gabarytów znanej amunicji.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia widok naboju z pociskiem jednolitym w przekroju podluznym, fig. 2 — widok naboju z pociskiem mnogim w przekroju podluznym, fig. 3 i fig. 4 — widok pocisku jednolitego w przekroju podluznym, fig, 3 i fig. 6 — zawór pocisku jednolitego w przekroju podluznym, fig. 7 — przybitke w czesciowym przekroju podluznym w pierwszym przykladzie wykonania, fig. 8 — przybitke w pierwszym przykladac wykonania w przekroju podluznym, w stanie rozlozonym, fig. 9 i fig. 10— element pociskowy przybitki w przekroju podluznym z pierwszego przykladu wykonania, fig. 11 i 12 — element prochowy przybitki w przekroju podluznym z pierwszego przykladu wykonania, fig. 13 i 14—element amortyzujacyw przekroju podluznym z pierwszegoprzykladu wykonania, fig. 15—widok przybitki w czesciowym przekroju podluznym z drugiego przykladu wykonania, fig. 16 i 17 — element pociskowy przybitki w przekroju podluznym z drugiego przykladu wykonania, fig. 18 i 19 — element prochowy przybitki w przekroju podluznym z drugiego przykladu wykonania, fig. 20, 21 i 22 — element amortyzujacy w przekroju podlu¬ znym z drugiego przykladu wykonania, fig. 23 — przybitke w czesciowym przekroju podluznym, w trzecim przykladzie wykonania, fig. 24 i 25 — element pociskowy przybitki w przekroju podluznym z trzeciego przykladu wykonania, fig. 26 i 27 — element prochowy przyfeitld w przekroju podluznym z trzeciego przykladu wykonania.Nabój mysliwski fig. 1 i 2 sklada sie z podstawowych czesci, a mianowicie: luski z zawinietym obrze¬ zem 1, prochu 2, splonki 3, okucia 4, korka 5, kominka 6, zatyczki 7, pocisku (jednolity, mnogi) I, elementu pociskowego 9, elementu prochowego, 11, elementu amortyzujacego 11.Przybitke wedlug wynalazku fig. 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 stanowia: element pociskowy 9, element prochowy 1#, które sa polaczone tulejami II, 19 w ukladzie teleskopowym, pomiedzy którymijest element amortyzujacy 11. Element amortyzujacy 11 ustala wielkosc przylegania do siebie krawedziami dolnymi elementów 9 i 19, w wyniku czego powstaje komora rezerwowa 26 pozwalajaca na przesuniecie osiowe wzgledem siebie elemntów 9 i 19 na tulejach lf i 19, w wyniku naporu gazów prochowych i reakcji pocisku.Wewnatrz polaczonych tulejowo elementów przybitki znajduje sie komora awaryjna 17, a na zewnetrznej powierzchni tuki 19 wzdluzne kanaly przeciwzakleszczeniowe 29. Element pociskowy 9 na zewnetrznej powierzchni 22 ma centryczne wglebienie 15, wewnatrz którego jest oslabione wytrzymalosciowo pole.Element prochowy 19jest oslabiony wytrzymalosciowo wglebieniem 39. Stozkowa powierzchnia 24 górnej czesci elementu prochowego 19 i odpowiednio do niej uksztaltowana dolna czesc 25 komory awaryjnej 17,121154 3 zapewnia sztywnosc powierzchni 21 i wplywa na stabilnosc ruchu poosiowego elementu prochowego 10, podczas naporu gazów prochowych. Element pociskowy 9 jest oslabiony wytrzymalosciowo centrycznym wglebieniem 15 od strony pocisku oraz ma przewezony przekrój scianek 27, co zapewnia elastycznosc elementowi 9 na powierzchni 22 i w wyniku czego element ten moze zachowac stabilnosc ruchu poosiowego podczas naporu gazów prochowych przeniesionych elementem 10 poprzez element amortyzujacy U.Przybitka wedlug wynalazku w drugim przykladzie wykonania fig. 15,16,17,18,19,20,21 i 22 ma dolna czesc elementu prochowego 101 o zmniejszonej srednicy i z dolnym pierscieniem elementu amortyzujacego 111, stanowi wglebiona powierzchnie prochowa 21. Na górnym obrzezu elementu 111 usytuowane sa grzebieniaste wystepy amortyzujace 20 o zmniejszonym przekroju scianek. W elemencie prochowym 101 znajduje sie kanal 31 drozony do komory awaryjnej 17.Przybitke wedlug wynalazku w trzecim przykladzie wykonania fig. 23, 24, 25, 26 i 27 stanowia dwa elementy — pociskowy 92 i prochowy 102. Boczna czesc cylindryczna elementu pociskowego 92 spelnia jednoczesnie role elementu amortyzujacego 112 i ma ona wzdluzne szczeliny 29 na calej grubosci scianki elementu 112 oraz poprzeczne pierscieniowe wglebienia 32. Wzdluzne szczeliny 29i pierscieniowe wglebienia 32 spelniaja role amortyzatora 112.Pocisk jednolity wedlug wynalazku fig. 3,4,5 i 6 ma poosiowo osadzony w kanale 13zawór bezpieczen¬ stwa 12 z kolnierzem wykonanym z tworzywa sztucznego. Kanal 13 w górnej czesci wierzcholkowej ma stozkowe wglebienie 14, w które wprowadzony jest kolnierz zaworu.W czasie odstrzalu naboju z pociskiem mnogim z zastosowaniem przybitki wedlug pierwszego przy¬ kladu wykonania fig. 7, 8,9,10,11, 12, 13 i 14 sprezone gazy prochowe koncentruja siewe wglebieniu 21 i na skutek reakcji pocisku sciskaja element amortyzujacy 11, uszczelniajac nim dokladnie przewód lufy. Sztyw¬ nosc powierzchni 21 elementu 10 i elastycznosc powierzchni 22 z obrzezem 23 elementu 9 oraz polaczenia tulejami II, 19 w ukladzie teleskopowym zapewniaja stabilnosc przybitki wzdluz osi podluznej przewodu lufy i pozwalaja na uporzadkowanie ukladu srucin w pierwszej fazie ruchuelementów miotanych. Na skutek tego sruciny lagodnie napieraja na dolna powierzchnie zatyczki 7 na fig. 2 pozwalajac na rozprostowanie obrzeza luski 1, zmniejszajac opór przetloczenia. W przypadku wytworzenia sie nadmiernego cisnienia gazów prochowych grozacego uszkodzeniem lufy zostaje przerwane centryczne wglebienie 30 oslabiajace wytrzymalosciowo pole 16 elementu 10 i czesc gazów prochowych przedostanie sie do komory awaryjnej 17.Zwiekszona w ten sposób objetosc komory spalania powoduje zmniejszenie panujacego cisnienia do poziomu nie powodujacego uszkodzenia broni. Gazy prochowe przedostajace sie z komory awaryjnej 17 poprzez kanaly przeciwzakleszczeniowe 20 ulatwiaja rozlaczenie sie elementu pociskowego 9 i elementu prochowego 10 co pozwala na niezalezny od siebie ruch tych elementów w przewodzie lufy i tym samym powiekszenie objetosci komory gazowej. Kanaly przeciwzakleszczeniowe 20moga dodatkowoodprowadzac nadmiar gazów prochowych do komory rezerwowej 26. Jesli to zabezpieczenie nie zapobiegnie dostate¬ cznemu spadkowi cisnienia w komorze spalania, wówczas zostaje przerwane centryczne wglebienie 1S oslabiajace wytrzymalosciowo element 9 i gazy prochowe wyrzucajac czesc srucin z pocisku mnogiego beda mogly swobodnie uchodzic poprzez przewód lufy, przyczyniajac sie do gwaltownego obnizenia cisnienia w komorze spalania.W przypadku gdy w naboju zamiast pocisku mnogiego znajduje «e pocisk jednolity,; a nadmiernie sprezone gazy prochowe przerwa centryczne wglebienie 15 elementu pociskowego 9 to wówczas napierajac na dolna powierzchnie zaworu 12, fig. 3, 4, 5, 6 spowoduja jego wypchniecie z pocisku i udroznia kanal 13.W czasie odstrzalu naboju z zastosowaniem przybitki wedlug drugiego przykladu wykonania fig. 13,16, 17, 18, 19, 20 21 i 22 sprezone gazy napieraja na wglebienie 21 elementu prochowego Ml i elementu amortyzujacego 111. Dolna czesc elementu prochowego 101 o zmniejszonej srednicy, ma drozny kanal 31 i moze niezaleznie od elementu Ul osiowo zmieniac swe polozenie oraz czesciowo podnosic element poci¬ skowy 91. Grzebieniaste wystepy 21 amortyzuja i stabilizuja element pociskowy 91 oraz wplywaja na zmiany objetosciowe komory rezerwowej 24 Odprowadzone gazy prochowe z komory spalania do komory awaryj¬ nej 17 przyczyniaja sie do zachowania dopuszczalnego cisnienia. Przybitka pozwala na osiowe przesuwanie sie elementów 91 i 101 w kierunku „góra — d$T w zaleznosci od okresowo zmieniajacego cisnienia w komorze spalania i oporu przetlaczania pocisku. Tegorodzaju rozwiazanie wplywa korzystnie na pierwsza faze ruchu elementów miotanych, a zatem i na odrzut broni.W czasie odstrzalu naboju z zastosowaniem przybitki wedlug trzeciego przykladu wykonariia fig. 23,24, 23, 26 i 27 gazy prochowe napierajac na wglebienie 21 elementu prochowego 102 pozwalaja najego osiowe przesuniecie w kierunku pocisku, na skutek czego ulegnie ugieciu symetrycznemu czescboczna 112 zwieksza¬ jac tym samym objetosc komory spalania. Na ugiecie symetryczne czesci bocznej 112 pozwalaja wzdluzne szczeliny 29 uelastyczniajace i podluzne pierscieniowe wglebienia 31 Podobny efekt techniczny mozna uzyskac stosujac w czesci amortyzujacej 112 przybitki tylko wzdluzne szczeliny 29 lub pierscieniowe wglebienia 32.Nalezy podkreslic, ze w przypadku blednego zaelaborowania przybitek wedlug wynalazku do naboi (obrócenia przybitki o 180°), nie spowoduje to uszkodzenia broni, lecz zmniejszy tylko efektywnosc strzalu.4 121054 Zastrzezenia patentowe 1. Nabój mysliwski zwlaszcza do broni z gladkimi przewodami luf, z pociskiem jednolitym lub mnogim zawierajacym przybitke, znamienny tym, ze jego cylindryczna przybitka oddzielajaca ladunek prochowy od pocisku posiada element pociskowy (9, 91, 92) i prochowy (19, 191, IW), pomiedzy którymi znajduje sie element amortyzujacy (11, Ul, 112) przy czym polaczenie centralne tych elementówjest tulejowe (II, 19) w ukladzie teleskopowym oraz ma komore awaryjna (17) w postaci polaczonych ze soba ksztaltami oplywo¬ wymi cylindrycznych zwezek uszeregowanych z góry na dól i majacych srednice coraz mniejsze, kanaly przeciwzakleszczeniowe (2t) pola oslabione wytrzymalosciowo na powierzchni prochowej (If) i pociskowej (15) a stosowany pocisk jednolity (S) ma kanal osiowy (13), w którym jest osadzony zawór bezpieczenstwa (12). 2. Nabój wedlug zastrz. 1, mamtmmy tym, ze w elemencie prochowym (1#1)jest usytuowany poosiowo kanal (31) drozny z komora awaryjna (17) oraz ma dzielonapowierzchnieprochowa (21) i element amortyzu¬ jacy z wystepami grzebieniastymi (21). 3. Nabój wedlug zastrz. 1, zwunknay tym, ze element amortyzujacy (112)jest umieszczony na bocznej sciance elementu pociskowego (92) w postaci poosiowych szczelin uelastyczniajacych (29) oraz poprzecznych pierscieniowych wglebien (32).121 M4 14 «£* Fif.6 Fig 7121 #54 Hg.12 n9. $ F/g. f5121054 --JL ZL^ Fig. 19 Ftg.20 Fig. 16121*54 Fig-24 ffg.27 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 120 egz.CenalOGzl PL