Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie sterujace hamulcem pomocniczym w pojazdach kolowych, zwlaszcza hamulcem wiropradowym, znajdujace zastosowanie w ciezkichpojazdachsamochodowych orazw maszynach do robót ziemnych, np. ladowarkach jako zwalniacz.W znanych rozwiazaniach urzadzenia sterujace umieszczone sa pod lub nad pedalem hamulca zasadni¬ czego, a uruchomienie obu systemów hamowania nastepuje za pomoca pedalu hamulca ciernego. Wspóldzia¬ lanie obu systemów hamowania, a co za tym idzie efektywnosc hamowania, uzaleznione sa od mozliwosci regulacji momentu laczenia jednego systemu wzgledem drugiego. Znane rozwiazania nie maja takiej mozli¬ wosci, przez co nie sa w pelni wykorzystywane wlasnosci hamulca pomocniczego, a wymagane normami parametry hamowania zmuszaja do uzywania hamulców pomocniczych o duzych rozmiarach.Z dokumentacji firmy francuskiej wytwórni TELMA znane jest urzadzenie sterujace hamulca wiropra- dowego zbudowane z tulei, w której zamocowany jest suwliwie trzpien skosnie sciety na dolnym koncu roboczym, pod dwoma róznymi katami. Na górnym koncu trzpien ma kolnierz, o który opiera sie nalozona na trzpien srubowa sprezyna, drugim koncem zamocowana do tulei. Wierzch kolnierza na wypuklosc przeznaczona do wspólpracy z pedalem hamulca podstawowego lub ewentualnym elementem posrednicza¬ cym. W dolnej czesci tulei sa wykonane, prostopadle do jej osi, cztery kanaly na róznych poziomach, po dwa najednym poziomie. W kanalach znajduja siekulki, stanowiace element przeniesienia pionowegosuwliwego ruchu trzpienia na poziomy ruch przycisków elementów dwustawnyeh, usytuowanych w kanalach za kulkami. Wskutek sciecia trzpienia pod dwoma róznymi katami i ustawienia elementów dwustawnych na dwóch poziomach, przy wciskaniu trzpienia wglabtulei nastepuje kolejne zalaczanie styczników,a co za tym idzie uzwojen hamulca wiropradowego, dzieki czemu uzyskuje sie czterostopniowa regulacje intensywnosci hamowania.Urzadzenie to charakteryzuje sie tym, ze pozwala tylko na jeden uklad gradacji intensywnosci hamowa¬ nia, co jest podyktowane konstrukcja dolnej czesci trzpienia. Poza tym skok trzpienia nie jest równowazny skokowi pedalu hamulca zasadniczego, co ma niekorzystny wplyw na równomiernosc procesu hamowania.Istota wynalazku polega na tym, ze do pedalu hamulca podstawowego przymocowana jest pierwsza rolka przylegajaca do powierzchni dzwigni obrotowo zamocowanej górnym koncem na wsporniku, do której z drugiej strony przylega druga rolka sprzezona z trzpieniem, na bokach którego sa nastawnie zamocowane kliny, krótsze od trzpienia, wspólpracujace z dwunastawnymi elementami. Dla korzystnej wspólpracy hamulca elektrycznego i hamulca podstawowego, zazwyczaj ciernego, dzwigniajest lamana i jest wypuklos¬ cia zwrócona ku przodowi z druga rolka usytuowana nad punktem przegiecia. W celu uzyskania takiego- 120 876 dzialania hamulców, aby najpierw dzialal hamulec elektryczny a nastepnie oba wspólnie —polozeniepunktu przegiecia na dzwigni jest dobrane tak iz zapewnia maksymalny roboczy skok trzpienia warunkujacy zadzialanie wszystkich dwustawnych elementów, natomiast dolna czesc dzwigni jest wygieta w ksztalcie odcinka okregu wyznaczonego ruchem pierwszej rolki, co zapewnia zalaczenie wszystkich dwustawnych elementów przy dalszym naciskaniu pedalu. W celu uzyskania takiego dzialania hamulców, aby najpierw dzialal hamulec elektryczny a potem jedynie podstawowy — polozenie punktu przegiecia na dzwigni jest dobrane tak iz zapewnia maksymalny roboczy skok trzpienia warunkujacy zadzialanie wszystkich dwustaw¬ nych elementów, natomiast dolna czesc dzwigni jest wygieta w ksztalcie odcinka okregu o promieniu o tyle wiekszym niz maksymalny skok trzpienia od promienia okregu wyznaczonego ruchem pierwszej rolki, co zapewnia zalaczenie wszystkich elementów dwustawnych przy dalszym naciskaniu pedalu.Urzadzenie wedlug wynalazku pozwala na regulacje przedzialudzialania hamulca pomocniczego wzgle¬ dem hamulca podstawowego. Umozliwia to uzyskanie duzych wartosci opóznien przy hamowaniu, duza plynnosc hamowania, a jednoczesnie znaczne odciazenie cieplne hamulców podstawowych. Urzadzenie to moze wspólpracowac z dowolnym rodzajem pedalu hamulca glównego, jak tez z róznymi czujnikami hamowania, powodujacymi jego wlaczenie. Urzadzenie zapewnia regulacje przedzialów dzialania poszcze¬ gólnych stopni hamulca elektrycznego dzieki nastawnie mocowanym klinom, co bylo niemozliwe w dotych¬ czas znanym urzadzeniu.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania i na rysunku na którym fig. I przedstawia urzadzenie sterujace w przekroju pionowym, a fig. 2 — trzpien tego urzadzenia w przekroju poprzecznym.Przykladowe rozwiazanie zgodne z wynalazkiem dotyczy urzadzenia sterujacego z wiropradowym hamulcem pomocniczym. Urzadzenie ma lamana dzwignie 1 zamocowana obrotowo górnym swym koncem na wsporniku 2 przytwierdzonym do podlogi kabiny. Ze strony wypuklej przylega do dzwigni 1 pierwsza rolka 3, polaczona z pedalem 4 podstawowego hamulca pojazdu. Ze strony wkleslej, do górnego odcinka dzwigni 1 przylega druga rolka 3 sztywno polaczona z trzpieniem 6, zamocowanym suwliwie do obudowy 7 urzadzenia. Trzpien 6 o przekroju kwadratowym ma na kazdym boku nastawnie lecz trwale zamocowany klin S za pomoca sruby 9. Do obudowy 7, wspólosiowo z trzpieniem i wewnetrz wydrazonym, przymoco¬ wany jest prowadzacy wal It. Polozenie wyjsciowe trzpienia 6 ustalone jest srubowa sprezyna 11, o srednicy wewnetrznej wiekszej niz srednica walu 16. Sprezyna 11 jest nalozona na wal lt i opiera sie o tylna sciane 12 wspornika 7 oraz z drugiej strony o trzpien 6. Na drodze wyznaczonej ruchem klinów 8 usytuowane sa laczniki 13, przymocowane do obudowy 7 w równej odleglosci od tylnej sciany 12wspornika 7. Trzpien6 ma na calej dlugosci kazdego boku wyfrezowany rowek 14 w ksztalcie jaskólczego ogona. W rowku 14 zamocowane sa klinyi, których dlugosc jest mniejsza od dlugosci trzpienia 6 i które sa na koncach skosnie sciete, z pochyleniem ku srodkowi. Punkt przegieciadzwigni 1 jest usytuowany w miejscu wcisniecia pedalu 4 o kat ar, co odpowiada skokowitrzpienia 6, zapewniajacemu zalaczenie wszystkich laczników 13 przez kliny 8. Druga rolka 5znajduje sie wówczas nad punktemprzegiecia. Dolna czesc dzwigni Ijest wygieta w ksztalcie odcinka okregu o promieniu R wyznaczonego ruchem pierwszej rolki 3 i lezy na nim, gdy pedal 4 jest wcisniety do konca o kat y. Dzieki temu dalsze wciskanie pedalu 4 ponizej punktu przegiecia dzwigni 1, nie wprowadza zmian do pozycji zajetej przez trzpien 6. Poczatkowy ruch pedalu 4 przenoszony przez pierwsza rolke 3 na dzwignie 1, a za jej posrednictwem na druga rolke 5, wywoluje suwliwy ruch trzpienia sile sprezyny U i zalaczanie poszczególnych laczników 13, stosownie do nastawienia klinów S w rolkach 14 trzpienia 6. Ustawienie klinów *uzyskuje sie gradacje dzialania poszczególnych uzwojen hamulca wiropra- dowegp badz ich równoczesnosc. Po zwolnieniu nacisku na pedal 4, dzieki energii potencjalnej sprezyny U, nastepuje powrót trzpienia 6 i dzwigni 1 w polozenie poczatkowe, w którym hamulec pomocniczy jest wylaczony, podobnie jak hamulec podstawowy.Zastrzezenia patentowe f. Urzadzenie sterujace hamulcem pomocniczym w pojazdach kolowych, wyposazone w suwliwie i sprezyscie zamocowany trzpien i usytuowane na drodze jego ruchu elementy dwustawne, znajdujace sie w obwodach pomocniczych hamUlca elektrycznego, znamienne tym, ze do pedalu (4)hamulca podstawowego przymocowana jest pierwsza rolka (3) przylegajaca do powierzchni dzwigni (1) obrotowo zamocowanej górnym koncem na wsporniku (2),do której zdrugiej stirony przylega druga rolka (3), sprzezona z trapieniem (i), na bokach którego sa nastawnie zamocowane kliny (t), krótsze od trzpienia (6), wspólpracujace z dwustawnymi elementami(13). .? 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, zaamiene tym, ze dzwignia (1) jest lamana ijest wypukloscia zwrócona ku pedalowi (4), natomiast druga rolka (5) przylega do górnej czesci dzwigni (1) powyzej punktu przegiecia.120876 3 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze dolna czesc dzwigni (1) jest wygieta w ksztalcie odcinka okregu wyznaczonego ruchem pierws/ej rolki (3), co zapewnia zalaczenie wszystkich elementów dwustawnych (13) przy dalszym naciskaniu pedalu (4). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze dolna czesc dzwigni (1) jest wygieta w ksztalcie odcinka okregu o promieniu o tyle wiekszym niz maksymalny skok trzpienia (6) od promienia okregu wyznaczonego ruchem pierwszej rolki (3), co zapewnia zalaczenie wszystkich elementów dwustawnych (13) przy dalszym naciskaniu pedalu (4).120 876 Fig. 2 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL