Znane sa samoczynne stawidla wycia¬ gów z napedem elektrycznym, jak np. u maszyn wyciagowych, dzwigów, urzadzen przewozowych i t. d., które reguluja szyb¬ kosc jazdy w zaleznosci od drogi, czasu albo równoczesnie od obu tych czynników.Zaleznie od rodzaju uzytego silnika na- pednego na szybkosc jazdy wplywaja równiez w wiekszym lub mniejszym stop¬ niu: wielkosc ciezaru, tarcia, oporu omo¬ wego i t. d., a wiec czynniki, zmieniajace sie przy kazdej jezdzie. Skutkiem tego moga zachodzic takie odchylenia od za¬ mierzonego przebiegu jazdy, ze pewnosc ruchu staje sie niemozliwa.Przedmiotem wynalazku jest samoczyn¬ ne urzadzenie regulujace bieg maszyn wy¬ ciagowych, dzwigów i maszyn elektrycz¬ nych, pracujacych w podobnych warun¬ kach, przy którem przez wspóldzialanie aparatu regulujacego, otrzymujacego na¬ ped od maszyny i regulatora, bedacego pod dzialaniem kazdoczesnej szybkosci maszyny, otrzymuje sie szybkosc, niezalez¬ na od wielkosci ciezaru, tarcia lub oporu omowego jako funkcje drogi wedlug zgóry okreslonego prawa. W maszynie, wyposa¬ zonej w takie samoczynne urzadzenie re¬ gulujace, bedzie mozna podczas kazdej jazdy zachowac przepisana szybkosc. U- rzadzenie daje sie stosowac zarówno do pradu stalego jak i zmiennego.Jako przyklad wykonania wynalazku na rysunku podano* stawidlo maszyny wy¬ ciagowej o napedzie systemu W&rd-Leo- nard'a. Fig. 1 wskazuje schemat polaczen, a fig. 2 — wykres.Na fig. 1 zmiana wzbudzenia wzgled¬ nie kierunku pola pradnicy 2, osiagana za posrednictwem maszyny wzbudzajacej 3, oddzialywa na ilosc obrotów i zmiane kie¬ runku obrotu silnika napednego /. Maszy¬ na wzbudzajaca ma dwa uzwojenia biegu¬ nowe, z których jedno, a mianowicie b, znajduje sie pod dzialaniem opornika re¬ gulujacego 7, a drugie a pod dzialaniem regulatora pospiesznego b. Zamiast przy¬ toczonego tu posredniego oddzialywania na pradnice 2 moznaby zastosowac takze oddzialywanie bezposrednie, gdyby oby¬ dwa uzwojenia biegunowe umieszczone byly na samej pradnicy 2. Regulator po¬ spieszny 6, skoro tylko maszyna robocza uruchomi sie, nastawia wzbudzanie na wielkosc, odpowiadajaca stale wlasnie kazdoczeisnemu obciazeniu maszyny robo¬ czej, skutkiem czego kazdorazowa wartosc oporu regulujacego 7 okresla jednoznacz¬ nie ilosc obrotów maszyny roboczej.Opornik regulujacy 7 zostaje urucho¬ miony przez silnik roboczy / zapombca mechanizmu posuwnego w ten sposób, ze ciezar 8e, starajacy sie sprowadzic do ze¬ ra opór regulujacy 7 na uzwojeniu wzbu¬ dzajacem 3b odpowiednio do pelnego na¬ piecia, utrzymuje w zetknieciu krzywizno¬ we czesci mechanizmu 8 w okresie rozru¬ chu i zwalniania jazdy. Po rozpoczeciu sie ruchu silnika roboczego / dzwignia 8a, znajdujaca sie w polozeniu roboczem, porusza sie w kierunku wskazówek zega¬ ra, a urzadzenie kontaktowe oporu regu¬ lujacego porusza sie skutkiem tego pod wplywem ciezaru 8e w kierunku rozruchu.Przy koncu jazdy dzwignia Sc, która wów¬ czas naciska na dzwignie 8d, wprowadza zpowrotem opór regulujacy 7 w polozenie rozruchowe.Regulator pospieszny 6 posiada asta- tyczny uklad obrotowy (moment obracaja¬ cy sprezyny i moment ukladu obrotowego przy normalnem napieciu równowaza sie w kazdem polozeniu cewki obrotowej), którego uzwojenie przylaczone jest w ni¬ niejszym przypadku poprzez opór regulu¬ jacy 5 do tachodynamo 4, otrzymujacej na¬ ped od silnika roboczego. Jezeli opór re¬ gulujacy 5, sprzezony z urzadzeniem na- pednem oporu regulujacego 7, obraca sie w kierunku rozruchu, to opór powieksza sie w ten sposób, ze mimo napiecia tachody¬ namo, podwyzszajacego sie wraz ze zwiek¬ szajaca sie iloscia obrotów, uzwojenie re¬ gulatora pospiesznego 6 otrzymuje stale napiecie, a skutkiem tego cewka obrotowa utrzymuje sie w raz zajetem polozeniu, jezeli szyhkosc rzeczywista silnika robo¬ czego zgadza sie z szybkoscia przepisana, nastawiona przez opór regulujacy 7. Sko¬ ro jednak zjawi sie najdrobniejsza choc¬ by róznica, napiecie staje sie zaleznie od kierunku tego odchylenia wieksze wzgled¬ nie mniejsze od wartosci normalnej i cew¬ ka obrotowa obraca sie w strone jednego lub drugiego polozenia koncowego, zmie¬ niajac opór w1 obwodzie uzwojenia wzbu¬ dzajacego 3a. Skutkiem tego napiecie mie- dzyzaciskowe pradnicy wzbudzajacej 3, jak równiez ilosc obrotów silnika robocze¬ go 1 zmieniaja sie o tyle, ze szybkosc rze¬ czywista zaczyna znów odpowiadac szyb¬ kosci przepisanej.Caly przebieg zjawiska podczas jednej jazdy, która powinna sie odbywac wedlug wykresu szybkosci, podanego na fig. 2, przedstawia sie jak nastepuje. Przy kon¬ cu ostatniej jazdy nastawnik jazdy 11 znajdowal sie w polozeniu /?, klatka wy¬ ciagowa otworzyla wylacznik skrajny 13b, skutkiem czego nastapilo zatrzymanie ma¬ szyny. Celem rozpoczecia nowej jazdy, wprowadza sie nastawnik jazdy w poloze¬ nie V, skutkiem! czego zwiera sie prze¬ kaznik 12a. Poniewaz uklad obrotowy re- — 2 —guketora pospiesznego 6 jest jeszcze bez napiecia, regulator znajduje sie w zazna- czonem na rysunku polozeniu koncoweni i prad w uzwojeniu a maszyny wzbudzaja¬ cej 3 posiada natezenie maksymalne. Na¬ tomiast uzwojenie 36 jest jeszcze bez pra¬ du, poniewaz zostaj'e wlaczone dopiero w punkcie C drogi na wykresie z fig. 2. Skut¬ kiem dzialania uzwojenia 3a silnik roboczy 1 iwytwarza moment obracajacy, który jest jeszcze nieco wiekszy, niz zdarzajacy sie w ruchu moment ciezaru, skutkiem czego maszyna wyciagowa rozpoczyna ruch w kierunku obrotu, przepisanym przez na¬ stawnik jazdy 11 po zwolnieniu hamulca 15, którego magnes w zaworze sterowni¬ czym 16 otrzymuje prad równoczesnie z uzwojeniem biegunów 3a; szybkosc rosnie wówczas az do wartosci vx. Przy tej szyb¬ kosci tachodynamo 4 wytwarza napiecie, przy którem moment obracajacy ukladu obrotowego równowazy przeciwdzialajace napiecie sprezyny. Regulator nastawia za¬ tem na te wartosc szybkosci i nie dopu¬ szcza odchylen od niej. Z ta szybkoscia v1 maszyna biegnie az do punktu C drogi, poniewaz urzadzenie jest tego rodzaju, ze przed tym punktem obydwa opory regulu¬ jace 7 i 5 nie doznaja zadnej zmiany. Do¬ piero od punktu C rozpoczyna sie w opor¬ niku regulujacym 7 stopniowe odlaczanie oporu, uzWojenie 3b otrzymuje powoli co¬ raz wiecej pradu i ilosc obrotów silnika roboczego / powieksza sie. Równoczesnie opornik regulujacy 5 wlacza w obwód u- kladu obrotowego regulatora pospieszne¬ go 6 tyle oporu, ze nastepuje wyrównanie podwyzki napiecia w tachodynamo 4, wy¬ wolanej przez zwiekszajaca sie szybkosc maszyny roboczej 1. Skutkiem tego regu¬ lator pospieszny czuwa takze w okresie przyspieszania nad zgodnoscia szybkosci rzeczywistej z przepisana. Gdy opór re¬ gulujacy dojdzie do polozenia koncowe¬ go, zostaje osiagnieta szybkosc najwiek¬ sza, której utrzymanie zapewnia znowu wyrównanie obciazen, uskutecznione przez regulator pospieszny zapomoca odpowied¬ niego nastawienia pradu w uzwojeniu 3a.W punkcie E rozpoczyna sie samoczynnie zwalnianie jazdy skutkiem tego, ze dzwi¬ gnia 8c przysuwa sie do dzwigni 8d i po¬ rusza ja w kierunku powiekszenia oporu regulujacego 7. W punkcie F drogi opór regulujacy znajduje sie znowu w tern sameml polozeniu, co w punkcie C, i ma¬ szyna biegnie wówtezas z szybkoscia \v1 az do punktu G drogi, przy którym klatka wyciagowa otwiera lacznik koncowy 13a, a poniewaz wówczas magnes 16 traci prad, hamulec powietrzny zaczyna dzia¬ lac i zatrzymuje maszyne w punkcie H drogi. W ciagu calego okresu jazdy B—G regulator pospieszny czuwal nad utrzyma¬ niem! przepisanej szybkosci.Przy takim sposobie sterowania bez trudu staje sie mozliwe juz zgóry dobrac najwieksza szybkosc jazdy w dowolnej wielkosci, W tym celu trzeba tylko przed poczatkiem jazdy zapomoca dzwigni 10, nastawiajacej szybkosc, w ten sposób usta¬ wic szczeline podluzna 9, aby dzwignia 8f oparla sie o górny koniec szczeliny 9 w chwili, gdy urzadzenie kontaktowe oporu regulujacego 7 przybedzie do punktu, od¬ powiadajacego zamierzonej szybkosci jazdy.Uruchomianie nastawnika jazdy 11 moze sie odbywac juzto bezposrednio, juzto posrednio z oddalonego miejsca zapo¬ moca sterowania na odleglosc. W obydwu przypadkach impuls uruchomiajacy moze wychodzic od osoby kierujacej, od mecha¬ nizmu zegarowego i t. d. albo tez od same¬ go silnika roboczego 1, jezeli np. przesta* wienie nastawnika jazdy 11 na nastepna jazde odbywa sie przy uruchomianiu lacz¬ nika koncowego 13.Przez nadanie odpowiedniego ksztaltu dzwigniom 8a i 8d mozna bez trudu uzy¬ skac kazdy zadany przebieg okresu przy¬ spieszenia i zwalniania jazdy* — 3 —Dotychczasowe uwagi odnosily sie wy¬ lacznie do samoczynnego sposobu sterowa¬ nia. Obok takiego sposobu sterowania moz¬ liwe jest równiez reczne sterowanie ma¬ szyna w razie, gdy chodzi o jazde, odchy¬ lajaca sie od normalnego wykresu. W ta¬ kich razach przewidziane jest reczne sta- widlo hamujace w rodzaju stosowanych w maszynach wyciagowych.Przy wylacznie recznem sterowaniu dzwignia 10 znajduje sie przed rozpocze¬ ciem jazdy w polozeniu zaznaczonem linja kropkowana. Skoro maszynista nastawi np. zapomoca prawej reki nastawnik jazdy 11 na pozadany kierunek obrotu, uruchomia lewa reka dzwignie hamulca na zwolnie¬ nie, poczerni silnik roboczy 1 rozpoczyna ruch. Zapomoca stopniowego wychylania naprzód dlzwigni 10 uskutecznia sie wów¬ czas zwiekszanie szybkosci. Przed rozpo¬ czeciem sie samoczynnego zwalniania ru¬ chu za posrednictwem mechanizmu posuw- nego 8 mozna kazdej chwili równiez przez cofniecie dzwigni 10 wywolac zmniejsze¬ nie szybkosci.Jezeliby sie zdarzylo, ze w pewnym szczególnym przypadku moment obracaja¬ cy ciezar jest przy rozruchu wiekszy od normalnego, skutkiem czego rozruchowy moment obracajacy silnika roboczego nie wystarcza do uruchomienia maszyny w po¬ zadanym kierunku obrotu, to maszynista moze przez wyminiecie oporu dodatkowego 17 zapomoca lacznika 14 odpowiednio zwiekszyc prad w uzwojeniu 3a, skut¬ kiem czego silnik roboczy 1 rozwinie moment obracajacy wiekszy od normal¬ nego.Mimo, ze przy opisie stawidla nie wspomniano o urzadzeniach ochronnych i wzajemnie sie ryglujacych, stosowanych zwykle przy maszynach wyciagowych i dzwigach, to oczywiscie moga one byc bez zadnych przeszkód stosowane.Zamiast wyrównywania zmian napiecia tachodynamo 4 przy zmianach ilosci ob¬ rotów silnika roboczego zapomoca oporu regulujacego 5 mozna w zakresie regulacji miedzy szybkoscia vx a v max zapewnic stalosc napiecia na zaciskach tachodyna¬ mo zapomoca dowolnego znanego urzadze¬ nia regulujacego, np. zapomoca przesunie¬ cia szczotek na kolektorze.Powyzsze urzadzenie regulujace nie posiada ani maszyny pomocniczej do na¬ pedu aparatu regulujacego, poniewaz sa¬ ma maszyna robocza przedstawia taki a- parat regulujacy, ani maszyny pomocni¬ czej do ustalania szybkosci przepisanej, ani wreszcie mechanicznych lub elektrycz¬ nych urzadzen dyferencjalowych. Mimo to zapewnia takie urzadzenie zapomoca najprostszych srodków i przy zmiennych ciezarach dokladne zachowanie pozadanej szybkosci, zaleznej od drogi wydobywania. PL