Przedmiotem wynalazku jest sposób regulacji rezystancji zapomocadrutowych rezystorów nastawnych oraz rezystor do realizacji tego sposobu, stosowane w technice pomiarowej oraz w automatyce do regulacji wzglednie dzielenia napiecia lub pradu w obwodach elektrycznych lub elektronicznych.Znany sposób regulacji rezystancji za pomoca drutowych rezystorów nastawnych polega na zmianie stosunku rezystancji dzielonej slizgaczem przesuwajacym sie poprzecznie do zwojów drutu oporowego nawinietego na elemencie izolacyjnym. Sposób ten zapewnia jedynie schodkowa regulacje rezystancji, co wynika ze skokowegokontaktu slizgacza z drutem oporowym. W przypadku regulacji rezystancji w precyzyj¬ nych ukladach pomiarowych lub sterujacych schodkowosc rezystancjijest niekorzystna i wplywa ujemnie na charakterystyke pracy ukladu. Znane rezystory nastawne posiadaja uzwojenie z drutu oporowego nawinie¬ tego na walcu izolacyjnym, po którym, w kierunku poprzecznym do zwojów przesuwa sie slizgaczzmieniajac stosunek rezystancji uzwojenia. Slizgacz porusza sie skokowo po zwojach, wskutek czego zmiana rezystancji nastepuje schodkowo. Poprzeczne do zwojów ruchy slizgacza powoduja szybkie zuzywanie sie uzwojenia oraz slizgacza. W celu zapewnienia ciaglosci zestyku slizgacz jest tak zbudowany, ze zwiera co najmniej dwa sasiadujace ze soba zwoje, co dodatkowo wplywa ujemnie na charakterystyke pracy rezystora.Inna niedogodnoscia znanych rezystorów jest bardzo mala powierzchnia styku slizgacza z drutem oporowym, z czego wynika mala obciazalnosc pradowa oraz znaczna i zmienna rezystancja zestyku. W celu zlagodzenia schodkowej charakterystyki regulowanej rezystancji stosuje sie znaczne wydluzenie zwojnicy oporowej przy równoczesnym zmniejszeniu do minimum srednicy zwoju, przy czym zwojnice zwija sie w spirale celem osiagniecia zwartosci konstrukcji rezystora. Tegorodzaju rozwiazanie równiez nie eliminuje schodkowej charakterystyki regulacji, ani pozostalych opisanych wyzej niedogodnosci.Niedogodnosci te eliminuje sposób wedlug wynalazku, którego istota polega na przesuwaniu drutu oporowego wzgledem slizgacza, przy czym drut porusza sie w kierunku wzdluznym (wzdluz swojej osi).Jednoczesnie slizgaczowi nadje sie ruch posuwisty w kierunku równoleglym do osi zwojów. Przesuw drutu oporowego oraz ruch slizgacza sa zsynchronizowane ze soba w ten sposób, ze slizgacz znajduje sie w stalym zestyku z powierzchnia wzdluzna drutu oporowego. Rezystancja regulowana tym sposobem posiada ciagla i bezschodkowa charakterystyke.Rezystor wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze posiada urzadzenie do przesuwania wzdluznego drutu oporowego wzgledem slizgacza orazurzadzenie srubowe do napedu slizgacza w kierunku równoleglym do osi zwojów, zsynchronizowane wzajemnie ze soba w celu utrzymania stalego zestyku slizgacza z powierzchnia wzdluzna drutu oporowego. Urzadzenie do przesuwania drutu zawierajeden lubdwa elementy2 12*266 obrotowe, korzystnie walce, na których nawiniety jest drut oporowy. W przypadku dwóch walców drut zamocowany jest koncami na obydwóch walcach wskutek czego podczas obrotu walców nastepuje przewija¬ nie drutu z jednego walca na drugi i w ten sposób realizowany jest przesuw drutu wzgledem slizgacza, który kontaktuje z drutem w przejsciu z jednego walca na drugi.Urzadzenie srubowe do napedu slizgacza sklada sie ze sruby napedzajacej i nakretki, z która zespolony jest slizgacz. W przypadku gdy urzadzenie do przesuwu drutu oporowego zawiera dwa walce, sruba i walce napedzane sa wspólna przekladnia zebata zlozona z kól zebatych zespolonych z osiami walców oraz kola napedzajacego osadzonego na srubie. Synchronizacje ruchów slizgacza i drutu oporowego uzyskuje sie na drodze odpowiedniego doboru gwintu sruby oraz przelozenia przekladni zebatej w ten sposób, aby slizgacz znajdowal sie w stalym zestyku z powierzchnia wzdluzna drutu oporowego, a jednoczesnie odpowiednio ukladal jego zwoje na walcach. Powierzchnia zestyku slizgacza z drutem korzystnie zwieksza sie i przyjmuje postac odcinka linii prostej.Rezystor o jednym walcu obrotowym zbudowany jest w ten sposób, ze na walcu naciety jest gwint, w którego rowku, wzdluz zwoju nawiniety jest drut oporowy. Slizgacz umieszczony jest w nakretce osadzonej na walcu. Poprzez obrót walca nastepuje ruch nakretki ze sljzgaczem wzdluz drutu i jednoczesnie wzdluz osi walca, przy czym slizgacz znajduje sie w stalym zestyku z powierzchnia wzdluzna drutu. Powierzchnia zestyku slizgacza z drutem moze byc w tych warunkach korzystnie zwiekszona stanowiac wycinek luku przyporzadkowanego srednicy zwoju. W celu zmniejszenia gabarytów rezystora nakretka wykonana jest mimosrodowo, a slizgacz umieszczony jest w jej grubszej sciance. W obydwóch wymienionych przykladach nakretka zespolona ze slizgaczem prowadzona jest za pomoca polaczenia wpustowego po prowadnicy umieszczonej równolegle do osi walców i stanowiacej jednoczesnie zbieracz pradu. W przypadku rezystora jednowalcowego prowadnica zabezpiecza jednoczesnie nakretke przed jej zakleszczeniem sie na gwincie z powodu mimosrodowosci.Rezystor wedlug wynalazku zapewnia bezstopniowosc i idealna liniowosc charakterystyki rezystancji oraz zwiekszenie powierzchni zestyku slizgacza z drutem oporowym, co wplywa korzystnie na obciazalnosc pradowa i zywotnosc rezystora.Wynalazek zostanie blizej objasniony w przykladach wykonania na rysunku, który przedstawia rezy¬ story umozliwiajace uzyskanie regulacji rezystancji sposobem wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia wnetrze rwstora dwuwalcowego w widoku z frontu, fig. 2 przedstawia tenze rezystor w przekroju poprzecznym, fig. 3 przedstawia rezystor jednowalcowy w przekroju wzdluznym, fig. 4 przedstawia tenze rezystor w przekroju poprzecznym.\ Jak uwidoczniono na fig. 1 i 2 rezystor sklada sie z obudowy izolacyjnej 1, w której umieszczone sa dwa identyczne walce izolacyjne 2 osadzone na metalowych osiach osadzonych obrotowo w obudowie 1. Na walcach 2 nawiniety jest drut oporowy 3 w ten sposób, ze poczatek drutu zamocowanyjest najednym walcu, a koniec na drugim. Poprzez obracanie walców drut przewijany jest z jednego walca na drugi. W przejsciu miedzy walcami znajduje sie sprezysty slizgacz 4, który kontaktuje z przesuwajacym sie druteip 3. Slizgacz zamocowany jest na ruchomej nakretce 5, napedzanej za pomoca sruby (osadzonej obrotowo w obudowie 1.Sruba 6jest równoleglado osi walców 2. Skok gwintujest taki sam jak skok uzwojenia. Nakretka 5 wykonana jest w postaci klocka, który po stronie przeciwleglej do slizgacza posiada rowek, w który wchodzi prowadnica 7 przymocowana do obudowy rezystora, równolegle do osi walców 2. Walce 2 oraz sruba 6 polaczone sa ze soba przekladnia zebata zlozona z dwóch jednakowych kól zebatych 8 osadzonych na osiach walców 2 oraz posredniego kola zebatego 9 osadzonego na srubie 6.Przelozenie przekladni zebatej dobrane jest odpowiednio do wymaganych parametrów rezystora.Doprowadzenie napiecia nastepuje przez koncówki lacznikowe 19 polaczone z podkladkami sprezystymi 11 stanowiacymi ruchomy zestyk z podkladkami konektorowymi 12, do których podlaczone sa konce drutu oporowego 3, a odbiór podzielonego napiecia nastepuje z koncówki lacznikowej prowadnicy 7, stanowiacej jednoczesnie zbieracz pradu slizgacza 4. Poprzez obrót sruby 6, za posrednictwem osadzonego na niej kola zebatego 9, napedzane sa kola zebate I, które wprawiaja w ruch obrotowy walce izolacyjne 2 z nawinietym drutem oporowym. Nastepuje przewijanie drutu z jednego walca na drugi. Jednoczesnie sruba 6 napedza nakretke S, a wraz z nia slizgacz 4, który porusza sie wzdluz osi zwojów, pozostajac w stalym zestyku z powierzchnia wzdluzna przewijanego drutu. Jednoczesnie slizgacz uklada drut w regularna zwojnice. Odpo¬ wiednio do zmian polozenia slizgacza wzgledem drutu zmienia sie stosunek rezystancji uzwojenia, przy czym zmiana rezystancji ma charakter bezstopniowy, nie wystepuja schodki charakterystyczne dla pracy znanych rezystorów drutowych.Jak uwidoczniono na fig. 3 i 4 rezystor sklada sie z obudowy izolacyjnej 13, w której umieszczonyjest walec izolacyjny 14 z gwintem zewnetrznym, w którego rowku 15, wzdluz zwoju, nawinietyjest drut oporowy 16. Walec 14 osadzony jest na obrotowej osi 17. Na walcu 14 umieszczona jest nakretka lt posiadajaca z jednej strony promieniowy otwór, w którym znajduje sie sprezysty slizgacz 19 kontaktujacy z drutem129266 3 oporowym 16. Gwintowany otwór nakretki wykonany jest mimosrodowo wzgledem srednicy zewnetrznej, a promieniowy otwór dla slizgacza wykonany jest w grubszej sciance nakretki. Powierzchnia slizgacza styka¬ jaca sie z drutem oporowym uksztaltowanajest w postaci wycinka luku odpowiadajacego srednicy zwoju, co zapewnia stosunkowo duza powierzchnie zestyku.Nakretka 18 jest prowadzona po prowadnicy 20, równoleglej do osi walca, wchodzacej w walek wykonany wzdluz nakretki od strony slizgacza. Prowadnica 20jest jednoczesnie zbieraczem pradu. Dopro¬ wadzenie napiecia nastepuje przez koncówki lacznikowe 21 polaczone z podkladkami sprezystymi 22 umieszczonymi z obydwóch stron walca 14, miedzy jego powierzchniami czolowymi, a górna i dolna pokrywa 23 rezystora. Podkladki sprezyste 22 stykaja sie zpodkladkami konektorowymi 24 znajdujacymi sie na obydwóch powierzchniach czolowych walca 14, przy czym do podkladek konektorowych podlaczone sa konce drutu oporowego 16.Poprzez obrót gwintowanego walca izolacyjnego uzyskuje sie przesuniecie drutu oporowego wzgledem slizgacza, wzdluz linii srubowej. Slizgacz umieszczony w nakretce porusza sie wraz z nia wzdluz osi walca, odpowiednio do kierunku obrotów walca gwintowanego. Odpowiednio do zmian polozenia slizgacza oraz przesuwu drutu oporowego nastepuje zmiana stosunku rezystancji uzwojenia.Charakterystyka regulowanej rezystancji jest bezstopniowa, nie wystepuja schodki charakterystyczne dla pracy znanych drutowych rezystorów nastawczych.Zastrzezenia patentowe I 1. Sposób regulacji rezystancji za pomoca drutowych rezystorów nastawnych, aamfewy tym, ze drut oporowy przesuwany jest wzgledem slizgacza, w kierunku wzdluznym, jednoczesnie slizgaczowi nadaje sie ruch posuwisty, równolegle do osi zwojów drutu oporowego, przy czym ruchy wzgledne drutu i slizgacza synchronizuje sie w ten sposób, aby slizgacz znajdowal sie w stalym zestyku z powierzchnia wzdluznadrutu. 2. Rezystor drutowy o regulowanej rezystancji, aumfeany tym, ze posiada urzadzenie do przesuwania wzdluznie drutu oporowego (3,16) wzgledem slizgacza (4,19) zawierajace jeden lub dwa elementy obrotowe (2,14) na których nawinietyjest drut oporowy (3,16), oraz urzadzenie srubowe w którym nakretka (5, lt)jest zespolona ze slizgaczem (4, 19), a sruba (6, 14) napedzajaca nakretke jest równolegla do osi elementów obrotowych (2,14), przy czym ruch obrotowy tych elementów i ruch postepowy slizgacza zsynchronizowane sa za pomoca znanych srodków w ten sposób, ze slizgacz pozostaje w stalym zestyku z powierzchnia wzdluzna drutu oporowego. 3. Rezystor wedlug zastrz. Z znanfamy tym, ze urzadzenie do przesuwania drutuoporowego sklada Sie z dwóch jednakowych walców izolacyjnych (2) osadzonych na obrotowych osiach zespolonych z kolami zebatymi (I), przy czym kola (I) sprzezone sa z zebatym kolem napedzajacym (9) osadzonym na srubie (6) urzadzenia srubowego napedzajacego slizgacz (4), który jest zespolony z nakretka (5). 4. Rezystor wedlug zastrz. 2, Bmmlemiy tym, ze zawiera gwintowany obrotowy walec izolacyjny (14) z drutem oporowym (16) ulozonym wzdluz zwoju gwintu w rowku (15) gwintu, natomiast slizgacz (19) umieszczony jest w nakretce (II) osadzonej na gwintowanym walcu (14). 5. Rezystor wedlug zastrz. 2 albo 3, albo 4, znamienny tym, ze nakretka (5, lt) wspólpracuje z prowadnica (7, 20) za pomoca polaczenia wpustowego. 6. Rezystor wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze prowadnica (20) stanowi zbieracz pradu. 7. Rezystor wedlug zastrz. 4, mamif—y tym, ze nakretka (lt) jest mimosrodowa, a slizgacz (19) umieszczony jest w jej grubszej sciance. 8. Rezystor wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze powierzchnia zestyku slizgacza (4) z drutem oporowym (3) stanowi odcinek linii prostej. 9. Rezystor wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze powierzchnia zestyku slizgacza (19) z drutem oporowym (16) stanowi odcinek luku.120 266 «M Pracownia Poligraficzna UPPRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL