Przedmiotem wynalazku jest lozysko slizgowe z mechanizmem blokujacym polozenie wzgledem siebie dwu obrotowo z soba polaczonych elementów, zwlaszcza takich których predkosc obrotowa jednego / elementów wzgledem drugiego jest niewielka, a sily obwodowe male w stosunku do wskazników przekroju osi lub walu.W budowie urzadzen technicznych, bardzo czesto stosuje sie obrotowo z soba polaczone elementy, które w okreslonych przypadkach musza byc zblokowane, to znaczy ich wzajemne polozenie musi byc czasowo utrzymane w sposób trwaly, na przyklad polozenie tarczy przepustnicy w/gledem osi rurociagu, unierucho¬ mienie bebna linowego albo unieruchomienie pojazdu.W tych przypadkach polaczenie obrotowe uzyskuje sie poprzez ulozyskowanie walu lub osi, natomiast v\ celu unieruchomienia doraznie potrzebnego polozenia wzgledem siebie tych elementów, np. unieruchomie¬ nie piasty na osi obrotowej, stosuje sie róznego rodzaju hamulce. Hamulec i zespól ulozyskowania osi. stanowia na ogól dwa odrebne uklady mechanizmów.Istota rozwiazania konstrukcyjnego lozyska slizgowego z mechanizmem blokujacym, bedacego przed¬ miotem wynalazku, jest mechanizm spelniajacy, w zaleznosci od doraznej potrzeby, funkcje lozyska slizgo¬ wego, lub hamulca uniemozliwiajacego obrót piasty na czopie.Lozysko z mechanizmem blokujacym stanowi stozkowy otwór piasty i dopasowany do tego otworu stozkowy czop. Czop.ten jest nieobroto polaczony zjedna z czesci wirujacych za pomoca pretów prowadza¬ cych, na które czop jest przesuwnie nalozony. Dlugosc prowadzacych pretów jest obrotowo spasowana z szerokoscia piasty, której plaszczyzny czolowe sa plaszczyznami slizgowymi wspólpracujacymi z plytkami ustalajacymi przesuwny czop. Dlugosc czopu jest nieco mniejsza niz szerokosc piasty. W srodku czopa wzdluz jego osi jest wykonany otwór gwintowany, w który wkrecona jest sruba. Plytka ustalajaca wraz / pretami prowadzacymi (uniemozliwiajace jego obrót wzgledem jednego / elementów obrotowego polacze¬ nia), ustalaja jednoczesnie polozenie sruby, uniemozliwiajac jej poosiowe przemieszczanie. Jeden koniec sruby jest obrotowo posadowiony w otworze elementu obrotowego, drugi przechodzi przez otwór w plytce ustalajacej i posiada zamocowana dzwignie sterujaca. Obrócenie ta dzwignia sruby powoduje wsuniecie lub wysuniecie czopa z otworu lozyska. Wsuniecie czopa w stozkowy otwór lozyska sprawia unieruchomienie polaczenia obrotowego —para: czop-lozysko dziala wówczas jak hamulec. Przesuniecie dzwigni w przeciw¬ nym kierunku powoduje likwidacje docisku czopa do stozkowej powierzchni otworu lozyska — czop i lozysko wspólpracuja z soba jak zwykle lozysko slizgowe.1 119 793 Stosowanie lozyska wedlug wynalazkujest korzystne ze wzgledu na polaczenie dwu odrebnych funkcjPw jednym mechanizmie, przez co w wielu przypadkach uproscic mozna konstrukcje urzadzen i obnizyc ich ciezar. Ponadto ulatwia sterowanie przy zachowaniu pewnosci dzialania.Przedmiot wynalazku pokazany jest w przykladowym wykonaniu na rysunku jako ulozyskowanie tarc/y przepustnicy.Walek 1 tarczy 2 przewleczony przez obudowe 3 przepustnicy ma na koncu kolnierz 4 o srednicy wiekszej od srednicy otworu lozyska 5. Do kolnierza 4 sa przyspawane prety prowadzace 6, na które wsunieto stozkowy czop 7, posiadajacy centralnie wykonany gwintowany otwór 8. Na czop nalozono lozysko 5, posiadajace dopasowany do ksztaltu powierzchni stozkowej czopa 7, stozkowy otwór. Lozysko 5 jest przymocowane srubami 9 do podstawy 18, przyspawanej do obudowy 3 przepustnicy. W otwór 8 wkrecona jycstiruba.il tak%izjeden jej koniec wykonany w formie czopa 12 wchodzi w otwór wykonany w srodku eaólowej powierzchni walka 1. Na nagwintowane koncówki pretów prowadzacych 6 i dluzsza koncówke $ruby U nalozonaJest plytka stanowiaca dzwignie 13 sterujaca polozenie tarczy 2 przepustnicy. Na koncówce Sruby U umocowana jest dzwignia 14 sterujaca mechanizmem blokujacym. Dzwignia 13 jest na stale polaczona z pretami prowadzacymi przy pomocy nakretek 15.Wkrecenie sruby 11 w czop 7, powoduje docisniecie powierzchni stozkowej czopa 7 do powierzchni stozkowej lozyska 5 i zablokowanie obrotu tarczy 2 przepustnicy wzgledem jej obudowy 3. W celu zmiany polozenia tarczy 2 wzgledem obudowy 3 nalezy srube 11 wykrecic z czopa 7, przez co nastepuje rozluznienie docisku czopa 7 do lozyska 5. Po ustaleniu nowego polozenia tarczy, ponownie blokuje sie tarcze z obudowa.Zastrzezenie patentowe Lozysko slizgowe z mechanizmem blokujacym polozenie wzgledem siebie dwu obrotowo ze soba polaczonych elementów, zwlaszcza takich, których predkosc obrotowajednego elementu wzgledem drugiego jest niewielka, a sily obwodowe powodujace obrót sa male w stosunku do wskaznika przekroju osi lub walu, znamienny tym, ze ma czop (7) wykonany w ksztalcie stozka, osadzony w dopasowanym stozkowym otworze piasty (5), a ponadto czop (7) przesuwa sie poosiowo w niewielkim zakresie w piascie (5), przy czym przesuw ten powoduje pokrecanie sruba(ll), wkrecona w gwintowany otwór(8) wykonany wzdluz osi geometrycznej podluznej czopa (7), a obrotowi czopa (7) wzgledem osi (1) przeciwdziala zespól pretów prowadzacych (6).Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL