Przedmiotem wynalazku jest udoskonalone urza¬ dzenie do dozowania cieczy, szczególnie preparacji, podczas nanoszenia jej na biegnace nitki wedlug patentu glównego nr 101 215.Urzadzenie do dozowania cieczy podczas nano¬ szenia jej na biegnace nitki wedlug patentu glów¬ nego nr 101 215 sklada sie z korpusu z cylindrycz¬ nym otworem, zakonczonym kapilara i polaczonym z kanalem do doprowadzania cieczy z obiegu oraz z preta z pokretlem pasowanego suwliwie w otwo¬ rze korpusu i uszczelnionego u wlotu tego otworu.Na powierzchni preta i/lub na powierzchni bocznej otworu w korpusie wykonany jest spiralny rowek o dowolnym przekroju i dowolnym skoku tak, ze tworzy spiralny kanal dla przeplywu cieczy.Wydatek dozowanej cieczy reguluje sie wiel¬ koscia oporu zaleznego od dlugosci" drogi przeply¬ wu cieczy w spiralnym kanale polaczonym z obie¬ giem cieczy, która znajduje sie pod wplywem cisnienia hydrostatycznego panujacego w obiegu, a regulacje oporu uzyskuje sie przez zmiane dlu¬ gosci drogi przeplywu cieczy w spiralnym kanale.Wydatek cieczy, przy okreslonej lepkosci tej cieczy i w danej temperaturze, zalezy od cisnienia oraz od dlugosci i srednicy cylindrycznego otworu.Dokladnosc natomiast wydatku podawanej cieczy zalezy w pierwszym rzedzie od równomiernosci przekroju poprzecznego spiralnego kanalu na calej jego dlugosci, zwlaszcza gdy wystepuje potrzeba regulacji wydatku cieczy poprzez skracanie lub 10 20 2 wydluzanie tego kanalu przez zmiane zaglebienia preta w otworze korpusu.Koniecznosc wykonywania przesuniec preta w otworze korpusu wymaga dotrzymania pewnych tolerancji wymiarowych — luzów. Luzy te uzys¬ kuje sie przy wytwarzaniu urzadzenia np. ze stali przez wykonanie preta o mniejszej srednicy od srednicy cylindrycznego otworu. Róznica tych srednic musi byc tak dobrana, aby zapewniala nie tylko latwe przesuwanie preta w otworze, ale umozliwiala równiez montaz i demontaz urzadze¬ nia.¦ Spiralny kanal ograniczony jest powierzchniami zwojów gwintu, których grzbiety powinny scisle dolegac do wewnetrznej powierzchni otworu w korpusie. W przypadku, gdy warunek ten nie jest spelniony powstaja pomiedzy grzbietami tych zwo¬ jów a powierzchnia otworu — szczeliny. Zjawisko to powoduje niekontrolowany wydatek cieczy, co jest szczególnie niekorzystne przy nanoszeniu pre¬ paracji na biegnaca nitke.Praktyka wykazala, ze nawet bardzo male róz¬ nice przekroju preta i otworu sa przyczyna two¬ rzenia sie wymienionych szczelin, przy czym w pierwszym rzedzie zalezy to od przyjetej tolerancji wymiarowej i od dokladnosci wykonania urzadze¬ nia. Stwierdzono dalej, ze nawet najostrzejsze wa¬ runki pasowania elementów urzadzenia wykona¬ nych np. ze stali nie zapewniaja odpowiedniej dokladnosci dozowania cieczy ruchliwych o malym 118 869118 869 3 4 napieciu powierzchniowym, niewielkiej lepkosci i przy zmiennym wedlug zalozonego programu cisnieniu podawanej cieczy. Niedotrzymanie wy¬ miarów srednic preta i otworu rzedu nawet 1 /um powoduje juz wyrazne zmiany wydatku cieczy, które sa szczególnie niekorzystne przy do¬ zowaniu cieczy o strumieniu ciaglym rzedu kilku do kilkudziesieciu ml/godz.Celem wynalazku bylo udoskonalenie konstrukcji urzadzenia do dozowania cieczy, szczególnie prepa- racji, pocLczas nanoszenia jej na biegnace nitki wedlug patentu glównego nr 101215 dla zapewr nienia scislego przylegania powierzchni zwojów gwintu preta do powierzchni otworu w korpusie przy^stosunkowo latwyfn przesuwaniu tego preta w otworze korpusu dla wydluzania i skracania spiralnego kanalu.Zostalo to rozwiazane wedlug wynalazku w ten sposób, ze korpus z cylindrycznym otworem oraz pret pasowany suwliwie w otworze tego korpusu wykonane sa z materialów rózniacych sie miedzy soba stopniem rozszerzalnosci cieplnej, przy czym pret wykonany jest z tworzywa sztucznego, a kor¬ pus wykonany jest z metalu lub, z ceramiki, lub tez odwrotnie — pret wykonany jest z metalu lub z ceramiki, a korpus wykonany jest z tworzywa sztucznego, przy czym w kazdym przypadku pret ma srednice o 0,01—0,2% wieksza od srednicy otworu w korpusie, mierzonych w temperaturze otoczenia.Jako tworzywa sztuczne stosuje sie tworzywa o wspólczynniku tarcia 0,04—0,8 np. policzteroflu- oroetylen, wysokoudarowy polietylen i poliamid, jako metale stosuje sie korzystnie stal, a jako ceramike — szklo, porcelane itp.Pasowanie preta w otworze korpusu prowadzi sie w odpowiedniej temperaturze scisle uzaleznionej od materialów, z których wykonane sa oba te ele¬ menty. W przypadku, gdy pret wykonany jest z materialu o wiekszej rozszerzalnosci cieplnej od materialu, z którego wykonany jest korpus np. gdy pret wykonany jest z policzterofluoroetylenu, a korpus — ze stali KO, to pasowanie preta w otworze korpusu prowadzi sie w temperaturze o kilkanascie do kilkudziesieciu °K nizszej od temperatury otoczenia. W sytuacji odwrotnej, gdy pret wykonany jest z materialu o nizszej rozsze¬ rzalnosci cieplnej od materialu, z którego wyko¬ nany jest korpus, np. gdy pret wykonany jest ze stali KO, a korpus wykonany jest z policzteroflu- oróetylenu, to pasowanie preta w otworze korpusu prowadzi sie w temperaturze o kilkanascie do kil¬ kudziesieciu °K wyzszej od temperatury otoczenia.W pierwszym przypadku pret oziebia sie do tem¬ peratury okolo 278°K, a w drugim przypadku kor¬ pus ogrzewa sie do temperatury okolo 323°K.Doswiadczalnie stwierdzono, ze po wyrównaniu sie temperatur korpusu i preta nastepuje scisle przyleganie wierzcholków gwintu preta do po¬ wierzchni otworu w korpusie przy zachowaniu mozliwosci latwego przesuwania tego preta dla wydluzania i skracania spiralnego kanalu w tem¬ peraturze pracy urzadzenia. Poza tym, takie roz¬ wiazanie konstrukcyjne umozliwia precyzyjne do¬ zowanie cieczy o strumieniu ciaglym rzedu nawet kilku ml/godz. bez wyraznych zmian wydatku tej cieczy.Dodatkowa zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest mozliwosc jego demontazu w temperaturze otoczenia, co jest szczególnie wazne z uwagi na koniecznosc okresowego czyszczenia urzadzenia.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do dozowania cieczy, szczególnie preparacji, podczas nanoszenia jej na biegnace nitki, skladajace sie z korpusu z cylindrycznym otworem zakonczonym kapliara i polaczonym z ka¬ nalem do doprowadzania cieczy z obiegu oraz z preta z pokretlem pasowanego suwliwie w otwo¬ rze korpusu, przy czym na powierzchnie preta i lub na powierzchni bocznej otworu w korpusie wykonany jest spiralny rowek o dowolnym prze¬ kroju i dowolnym skoku tak, ze tworzy spiralny kanal dla przeplywu cieczy wedlug patentu nr 101 215, znamienne tym, ze korpus z cylindrycz¬ nym otworem oraz pret pasowany suwliwie w ot¬ worze tego korpusu wykonane sa z materialów rózniacych sie miedzy soba stopniem rozszerzal¬ nosci cieplnej, przy czym pret ma srednice o 0,01— —G,28/o wieksza od srednicy otworu w korpusie, mierzonych w temperaturze otoczenia. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pret wykonany jest z tworzywa sztucznego, a korpus wykonany jest z metalu lub ceramiki. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pret wykonany jest z metalu lub z ceramiki, a korpus wykonany jest z tworzywa sztucznego. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2 lub 3, znamienne tym, ze jako tworzywa sztuczne stosuje sie two¬ rzywa o wspólczynniku tarcia 0,04—0,8 np. poli- czterofluoroetylen, wysokoudarowy polietylen i poli¬ amid, jako metale stosuje sie korzystnie stal, a jako ceramike stosuje sie szklo, porcelane itp. i» 15 20 25 40 ÓZGraf. Z.P. Dz-wo, z. 958 (105+15) 3.83 Cena IM il PL