Przedmiotem wynalazku jekst uklad regulowanego prostownika jednofazowego pelnookresowego przystosowanego do wstepnej regulacji napiecia szczególnie w stabilizatorze napiecia stalego.Stan techniki. Typowy uklad regulowanego prostownika jest znany z publikacji V.H Attre, Electronic Engineering March 1962. Uklad ten pracuje niezadawalajaco w przypadku zasilania go napieciem sieciowym o zmieniajacej sie czestotliwosci, nawet jesli te zmiany sa niewielkie. Nastepuje wówczas zmiana cyklu zapalania tyrystora spowodowana stala wartoscia opóznienia wyznaczona ukladem RC. Uklad wedlug publikacji nie pozwala równiez na uzyskanie szerokich zmian napiecia wyjsciowego, poniewaz kat przeplywu ogranicza dzialanie ukladu w poblizu zera sinusoidy. Istotna wada jest dluga odpowiedz ukladu na wszelkie szybkie zmiany a szczególnie zmiany obciazenia a wynika to z duzych stalych czasu ukladu zbierajacego sygnal bledu z tranzystorów szeregowych. Powyzsze wady sa typowe dla innych znanych ukladówtego typu.Istota wynalazku. Istota wynalazku polega na tym, ze uklad wyzwalania sterujacy pierwszy tyrystor jest polaczony z drugim ukladem odwracania fazy i poprzez uklad opóznienia z pierwszym ukladem odwracania fazy a uklad wyzwalania sterujacy drugi tyrystor jest polaczony z pierwszym ukladem odwracania fazy i poprzez drugi uklad opóznienia z drugim ukladem odwracania fazy przy czym do obu ukladów opóznienia dolaczony jest uklad analizy bledu polaczony z tranzystorem. Uklad wyzwalania sterujacypierwszy tyrystor polaczony jest z anoda pierwszej diody a uklad wyzwalania sterujacy drugi tyrystor polaczony jest z anoda drugiej diody natomiast tranzystor polaczony jest z anoda diody Zfcnera przy czym katody trzech wymienio¬ nych diod sa ze soba zwarte.Korzystne skutki wynikajace ze stosowaniawynalazku. Uklad wedlug wynalazku wyklucza nieprawidlowe i przypadkowe wlaczenie tyrystorów podczas pracy prostownika. Uklady opóznienia umozliwiaja prace tyrystorów w calym zakresie polówki sinusoidy liczac od punktu zerowego sinusoidy a praca tajest stabilna bez wzgledu na zmiany amplitudy jak równiez czestotliwosci sieci. Regulowany prostownik nie zawiera szkodliwych stalych czasu w ukladzie zatem jego dzialanie jest szybkie. Sprawnosc stabilizatora zbudowa¬ nego w oparciu o regulowany prostownik wedlug wynalazku powaznie wzrasta. Rozszerza sie równiez zakres mozliwych zmian napiecia sieci, a jednoczesnie temperatura pracy tranzystorów maleje dla tych samych wielkosci mocy. Napiecia na tranzystorach mocy w zadanym przypadku nie przekraczaja wartosci grani¬ cznej. Czynniki powyzsze maja równiez decydujacy wplyw na niezawodnosc jak równiez gabaryty i ciezar calego zasilacza.- 118 701 Objasnienie figury rysunku. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku który przedstawia schemat stabilizatora pradu stalego z ukladem regulowanego prostownika jednofazowego Przyklad wykonania wynalazku. Schemat stabilizatora przedstawiony na rysunku zawiera tor mocy, który sklada sie z uzwojenia glównego 2 transformatora 1, tyrystorów 12 i 13, które wraz z diodami 14 i 15 tworza uklad Graetza, dlawika 20 i kondensatora 21 spelniajacych role filtru oraz tranzystora 19. Tor sterowania sklada sie z uzwojenia pomocniczego 3, ukladu formowania 4, w którym powstaje impuls prostokatny wyzwalajacy w zerze napiecia sieci, dwóch ukladów odwracania fazy 5 i 6, z których kazdy przesuwa faze o 180° w stosunku do drugiego, dwóch ukladów opóznienia 7 i 9 sterowanych ukladem analizy bhfrhi 11 z napiecia stalego wystepujacego miedzy emiterem i kolektorem tranzystora 19, dwóch ukladów Wyzwalania t i 10, w których nastepuje algebraiczne sumowanie impulsów z przyporzadkowanych ukladów odwracania fazy 3 i 6 i ukladów opóznienia 7 lub 9, diod 16 i 17, które nie dopuszczaja do przekroczenia napiecia stalego na tranzystorze 19powyzej wartosci okreslonej dioda Zenera 18oraz wzmacniacza bledu 22.Dzialanie regulowanego prostownika jednofazowego wedlug wynalazku jest nastepujace. Uklad pro¬ stowniczy zlozony z tyrystorów 12 i 13 i diod 14i 15przetwarza napiecie przemienne z uzwojenia transforma¬ tora 1 na napiecie wyprostowane, którego wartosc skuteczna jest automatycznie regulowana tak, aby napiecie na tranzystorze 19 nie zmienialo sie bez wzgledu na zmiany napiecia sieci. Tyrystory 12 i 13 pracuja naprzemian jeden dla polówki dodatniej drugi dla polówki ujemnej sinusoidy i wyzwalane sa z ukladów zasilanych z uzwojenia 3. Z napiecia przemiennego wystepujacego na tym uzwojeniu uklad formowania 4 wytwarza lale prostokatna, która jest podawana kolejno na polaczone ze soba uklady odwracania fazy 3 i 6 przy czym kazdy wyzwala polaczony z nim jeden uklad opóznienia 7 lub 9 i jednoczesnie podaje impuls na jeden z ukladów wyzwalania 8 i 10 Uklad wyzwalania 0 steruje tyrystor 12 impulsem, którego moment rozpoczecia i czas trwania jest róznica dlugosci impulsów otrzymywanych z polaczonych z ukladem wyzwa¬ lania S, uladu opóznienia 7 i ukladu odwracania fazy 6.Podobnie uklad wyzwalania lOsteruje tyrystor 13impulsem, którego moment rozpoczecia i czas trwania jest róznica dlugosci impulsów otrzymywanych z polaczonych z ukladem wyzwalania 10 ukladu opóznienia 9 i ukladu odwracania fazy 5. Poniewaz uklady opóznienia 7 i 9 regulowane sa ukladem analizy bledów U w ten sposób, ze uzyskane w stosunku do punktów zerowych opóznienie jest wprost proporcjonalne do napiecia stalego wystepujacego pomiedzy kolektorem i emiterem tranzystora 19, kat przeplywu tyrystorów 12 i 13 zmienia sie automatycznie dazac do ustalenia napiecia na tranzystorze 19. W wypadku gwaltownych zmian napiecia na tranzystorze 19 powyzej wartosci ustalonej dioda Zenera 18, diody 16 i 17 przyspieszaja regulacyjne dzialanie ukladów wyzwalania 8 i 10.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad regulowanego prostownika jednofazowego zawierajacy transformator zasilajacy oraz dwie diody i dwa tyrystory polaczone w ukladzie Graetza, znamienny tym, ze uklad wyzwalania (8) sterujacy tyrystor (12) jest polaczony z ukladem odwracania fazy (6) i poprzez uklad opóznienia (7) z ukladem odwracania fazy (5) a uklad wyzwalania (10) sterujacy tyrystor (13) jest polaczony z ukladem odwracania fazy (5) i poprzez uklad opóznienia (9) z ukladem odwracania fazy (6) przy czym do ukladów opóznienia (7i 9) dolaczony jest uklad analizy bledu (11) polaczony z tranzystorem (19). 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze uklad wyzwalania (8) polaczony jest z anoda diody (16) a uklad wyzwalania (10) polaczony jest z anoda diody (17) natomiast tranzystor (19) polaczony jest z anoda diody Zenera (18) przy czym katody trzech wymienionych diod sa ze soba zwarte.118 701 9 tt PL