Wagi wskazówkowe zaopatrzone sa we wskazówki bezposrednie lub posrednie, u ruchomiane drazkiem dzwigniowym. Wska¬ zówka musi posiadac odjpowiednia dlu¬ gosc, wobec czego wagi otrzymuja wielkie wymiary. Z tego powodu przy bardzo wiel¬ kich odchyleniach wskazówki, proponowa¬ no polaczenie urzadzenia, sluzacego do odczytywania z drazkiem dzwigniowym za- pomoca przekladni. Wykonanie to jest jed¬ nak bardzo trudne, gdyz wszelkie czesci przekladni pracuja z luzem lub tez rozsze¬ rzaja sie podczas naprezen tak, ze doklad¬ nosc zostaje znacznie zmniejszona, pod¬ czas gdy przy usunieciu luzów powstaje tarcie, powodujace znaczna znizke czulo¬ sci.Przedmiotem niniej szego wynalazku jest waga wskazówkowa, w której przeno¬ szenie ruchu drazka dzwigniowego na os wskazówki osiaga sie zapomoca kól zeba~ tych. W celu zapobiegania wyzej wymie¬ nionym wadom stosuje wynalazek niniej- s wagi, dzialajacej na obie czesci przeklad¬ ni kól zebatych i przyciskajacej kola te jedno do drugiego przy obrocie ich w pew¬ nym oznaczonym kierunku wzdluz calego dzialania wskazówki. Przeciwwaga moze byc przytem umieszczona na obu osiach kól, a mianowicie tak, ze tworzy ja suma lub róznica ciezarów, dzialajacych na po¬ jedyncze osie. Boki kól zebatych moga wiec byc tak wykonane, ze powstaje miedzy niemi znaczny luz, wobec czego tarcie jest tylko nieznaczne, a oddzialywanie ciezaru dodatkowego lufo przeciwwagi na kola ze¬ bate zapobiega zupelnie obrotom w jed¬ nym kierunku.Luz pomiedzy bokami zebów osiaga sienajkorzystniej zapctaoca wyciecia tylnych stron zebów; podczas uchwytu na stronie przelfntej eeby nte stj&aja sie wiec na stro¬ nie tylnej. Przy ruchu boków, stykajacych sie ze soba, powstaje kazdorazowo podczas obrotu, dluzacego do oznaczania ciezaru, zetkniecie sie ich tylko w jednym punkcie.Przy najbardziej wlasciwem wykona¬ niu wynalazku, ciezar dodatkowy lub prze¬ ciwwaga, dzialajaca na os wskazówki, wy¬ konana jest jako ciezar, poruszajacy sie wzdluz linji krzywej. Zapobiega to dalszej wadzie wag wskazówkowych, spowodowa¬ nej tern, ze pojedyncze czesci podziallri nie sa sobie równe, gidyz dzialajace ramie drazka zmienia sie podczas obrotu ciezaru nierównomiernie, lecz odpowiednio do wielkosci sinusa. Mianowicie, jezeli prze¬ prowadza sie nosnik ciezaru wzdluz linji krzywej, wykonanej jako krazek mimo- srodowy lufo prowadnica spiralna, mozli- wem jest otrzymywanie niezmieniajacego sie momentu obu czesci przeciwwagi. Zmia¬ nie wielkosci ciezaru, na której umieszczo¬ ny jest ciezarek, lub innego nosnika zapo¬ biega sie najkorzystniej w ten sposób, ze oba konce linki umocowane sa na osi, a lin¬ ka nawija i odiwija sie równoczesnie na dwóch przylegajacych do siebie prowadni¬ cach, W tym przypadku ciezar wolno zwie¬ szajacej sie czesci nosnika nie zmienia sie, a obrót jego nie posiada prawie zadnego wplywu. Ten sposób zawieszania przeciw¬ wagi posiada zalety takze przy zwyklym nierównomiernym podziale skali, gdyz na jedna os dziala moment obrotu.Przy odmiennem wykonaniu wynalazku niniejszego, sila dzialajaca na kola zebate i przyciskajaca je przy obrocie w jednym kierunku nie zosttaje wytwarzana bezpo¬ srednio zapomoca ciezaru, przesuwajace¬ go sie wzdluz linji krzywej i dzialajacego na os wskazówki, lecz zapomoca np. od¬ cinka zebatego, wywierajacego konieczny nacisk wlasnym ciezarem lub dzieki cieza¬ rowi obciazajacemu. Urzadzenie to nadaje sie szczególnie przy stosowaniu lozysk kul¬ kowych, w którym to przypadku osie, na które nie dziala bezposrednio moment obro¬ tu, nie obracaja sie. Umozliwia to równiez dokladne ustawienie momentów obrotu, dzialajacych na kola zebate i przyciskaja¬ cych je do siebie, stosowanie o wiele ciez¬ szych krazków podzialkowych, a zamiast wskazówki — znaku nieruchomego lub u- ruchomianego drazkiem dzwigniowym.Na rysunku przedstawione sa przykla¬ dy wykonania wynalazku. Fig. 1 i 2 poka¬ zuja schematycznie, w widoku zprzodu i zbóku, wage wedlug wynalazku. Fig. 3 jest widokiem urzadzenia, przy którem obcia¬ zenie osi wskazówki nie zmienia sie, a fig. 4 — widokiem zazebienia kól napednych.Fig. 5, 6 i 7 przedstawiaja schematycznie odmienne wykonania wynalazku.Drazek dzwigniowy 1 ulozyskowany jest w panewce 3 zapomoca ostrza 2 i po¬ siada drugie ostrze 4, dzialajace na pa¬ newke 5 drazka ciezarowego 6. Z drazkiem / polaczony jest drazek przeciwwagowy 7, zaopatrzony w przeciwwage 8, a z ostrzem 2 polaczone jest kolo zebate 12, zazebiajace sie z mniejszem kólkiem zebatem 11, osa- dzonem na osi 10 wskazówki 17. Na beb¬ nie 13, ulozyskowanym równiez na osi 10, nawiniety jest sznur lub lancuch 18, na którym wisi ciezarek 16, tworzacy wraz z ciezarkiem 8 przeciwwage ciezaru, dziala¬ jacego na drazek 6. Ciezary te przyciskaja oba kola zebate, przy pewnym oznaczonym kierunku ich obrotu, jedno do drugiego tak, ze nie powstaja luzy miedzy niemi.Beben 13 moze byc cylindryczny (fig. 3), w którym to przypadku powstaje tylko nie¬ zmiernajacy sie moment, dodawany do mo¬ mentu drazka dzwigniowego, lub odejmo¬ wany od tego momentu, beben ten moze jednak posiadac równiez ksztalt krzy¬ wizny, wzdluz której porusza sie np. lina, lancuch, sznur, zaopatrzony w ciezarek 18.Ciezarek 16 umieszczony jest w srodku sznurka lub lancucha, którego konce umo¬ cowane sa do krazków 13 tak, ze przy od-* wijaniu sie jednego konca, drugi koniec — 2 —nawija sie. Ciezarek jest wiec niewidocz¬ ny, a dlugosc zwieszajacej czesci linki nie zmienia sie, ciezar jej jest wiec staly.Krzywizne bebna 13 tak sie ksztaltuje, zeby drazek dzwigniowy do mniejszego ciezaru, oraz wskazówka poruszajaca sie wzdluz podzialki, osiagaly ruch równo¬ mierny lub prawie równomierny. Jezeli male kólko zebate obraca sie przy obrocie drazka wagowego o kat, wynoszacy w przyblizeniu 45° tylko jeden raz tak, ze podzialka moze byc umieszczona na kole, równomiernosc podzialki osiaga sie zapo- moca zwyklego krazka mimosrodowego.Promienie tego krazka musza jednak wzra¬ stac tak, ze moment obrotu, wywolany mniejsza czescia przeciwwagi, dzialajacej na os JO, powoduje wraz z momentem, wy¬ wolanym przeciwwaga 8 przy niezmienia- jacych sie zwyzkach ciezaru, obrót w przy¬ blizeniu równomierny. Jezeli jednak male kólko zebate wykonuje wieksza ilosc obro¬ tów, nalezy stosowac jako srodek noszacy przeciwwage b^ben wykonany wedlug krzywizny spiralnej.Przyciskanie zebatych kól napednych w pewnym kierunku ich obrotu osiaga sie równiez zapomoca wycinków zebatych za¬ zebiaj acych sie z kólkiem zebatem. Na fig. 5 przedstawiono wage, w której z ostrzem 2 drazka 1 polaczony jest wycinek zebaty 12, zazebiajacy sie z kólkiem zebatem 11, ulozyskowanem na osi 10 wskazówki 17.Kolo 11 zazebia sie z drugim wycinkiem zebatym 19, ulozyskowanym ostrzem 20 w panewce 21 i zaopatrzonym w ramie 22, na którem osadzona jest przeciwwaga 16, przesuwana zapomoca gwintu, co umozli¬ wia dokladne ustawianie momentu obrotu, przenoszonego na kólko 11. Oba ciezary 8 i 16 sa tak umieszczone, ze wycinki 12 i 19 oraz kólko 11 przyciskane sa jedno do dru¬ giego przy pewnym kierunku ich obrotu, przyczem momenty obrotu tych ciezarów zostaja przenoszone zapomoca wycinków • 12 i 19 na os wskazówki, a moment wy¬ wolany malym ciezarem 16 nie zmienia sie prawie wzdluz calego zakresu dzialania wskazówki. Zamiast wycinka zebatego mozna stosowac drazek zebaty, w którym to przypadku maly ciezar wywoluje nie¬ zmiernajacy sie moment na osi wskazówki.Podobna waga przedstawiona jest na fig. 6, zamiast wskazówki zastosowany jest jednak obracajacy sie krazek 24, zaopa¬ trzony w podzialke na linji spiralnej i u- mieszczony na osi 10 w lozysku kulkowem.Na osi krazka 24 zastosowane jest kolo ze¬ bate 11 zazebiajace sie z wycinkami zeba- temi 12, 19. Stosunek przekladni pomiedzy wycinkami a kolem 11 odpowiada dlugo¬ sci podzialki spiralnej tak, ze krazek mo¬ ze obracac sie ponad kat pelny (360°), lub tez obrót jego moze wynosic wielokrot¬ nosc takiego kata. Ciezar oznaczony zo¬ staje na podzialce zapomoca znaku 25, u- mocowanego na ramieniu 26 drazka 1 i od¬ bywajacego wraz z tym drazkiem ruch wpoprzek, wywolywany przez podzialke spiralna podczas jej ruchu.Przy wykonaniu, uwidocznionem na fig. 7, kólko zebate obraca sie wzdluz nie¬ ruchomego wycinka zebatego 27\ W tym celu os narzadu, sluzacego do odczytywa¬ nia, np. krazka 24, umieszczona jest na wolnym koncu drazka 1, równolegle do jego osi 28, okolo której drazek ten obraca sie w lozysku kulkowem lub krazkowem 29. Wycinek zebaty 19, ulozyskowany w lozysku kulkowem 30 na osi drazka 1, za¬ zebia sie z kólkiem 11 osadzonem na osi 10.Przy obrocie drazka 1, kólko to obraca sie wzdluz nieruchomego wycinka, osadzonego wspólsrodkowo z osia kólka. Nieruchomy znak 32, ukazujacy sie w otworze 31 oslo¬ ny wagi, wskazuje ciezar na podzialce.Przy odpowiedniem wykonaniu kól ze¬ batych ruch wzajemny pojedynczych cze¬ sci odbywa sie bez tarcia. Poniewaz na za¬ zebiajace kola zebate dziala stale w tym samym kierunku obciazenie ciezaru, kola moga posiadac profil, przy którym pod¬ czas obrotu styikaja sie tylko boki zebów, przylegajacych do siebie, podczas gdy - 3 -boki przeciwne wycina sie tak, ze podczas obrotu zetkniecie sie tych czesci jest zu¬ pelnie wykluczone. W ten sposób powstaje zazebienie, przedstawione na fig. 4, przy którem stykaja sie tylko boki a, 6, wzgled¬ nie c, d. Pomiedzy kolami zebatemi przy pracy powstaje luz,, który niema znaczenia dzieki obciazeniu obu kól przeciwwaga.Tarcie jest o wiele mniejsze i powstaje najwyzej w trzech, a zwykle w dwóch punktach zetkniecia, wobec czego kola ze¬ bate nie szkodza czulosci wagi. PL