Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do przestrzennej orientacji próbek krysztalów w mi¬ krofalowych rezonatorach pomiarowych badanych metoda elektronowego rezonansu paramagnetycz¬ nego, sluzace do nadawania osiom krystalografi¬ cznym badanego krysztalu okreslonego polozenia wzgladem osi geometrycznych mikrofalowego re¬ zonatora pomiarowego.Do przestrzennej orientacji próbek krysztalów w mikrofalowych rezonatorach pomiarowych sto¬ suje sie przyrzady goniometryczne, które ze wzgle¬ du na swoje rozmiary nie moga byc wprowadza¬ ne do wnetrza mikrofalowego rezonatora pomiaro- wego do prowadzenia badan metoda elektrono¬ wego rezonansu paramagnetycznego. Dotychczas orientacje próbki przeprowadza sie przy uzyciu przyrzadów goniometrycznych na zewnatrz ukla¬ du pomiarowego, po czym zorientowana próbke przenosi sie do wnetrza tego rezonatora. Takie orientowanie próbek krysztalów jest czasochlon¬ ne i wprowadza dodatkowy blad wynikajacy z ko¬ niecznosci kazdorazowego wyjmowania próbki krysztalu z rezonatora pomiarowego przy usta¬ wianiu kolejnego polozenia próbki.Celem wynalazku jest rozwiazanie konstrukcyj¬ ne urzadzenia umozliwiajacego wlozenie próbek krysztalów do ograniczonego wymiarami wnetrza rezonatora mikrofalowego i pozwalajacego na bar¬ dzo precyzyjne orientowanie krysztalów w prze¬ strzeni.Istota rozwiazania wedlug wynalazku polega na tym, ze z czescia tulei manipulatora osadzona o- brotowo w korpusie trwale polaczony jest lacz¬ nik pretowy z dwoma wzdluznymi wybraniami na jego obwodzie. Lacznik pretowy z jednej strony zakonczony jest widelkami, w których osadzony jest obrotowo, prostopadle do osi lacznika preto¬ wego, bebenek z próbka krysztalu. Z drugiej stro¬ ny lacznik pretowy ma w osi otwór, w którym ulozyskowany jest trzpien z dwoma odcinkami giwiratów o przeciwnych kierunkach zwojów, na których wkrecone sa nakretki. Nakretki te na obwodzie posiadaja wybranie dla wpustu osa¬ dzonego w wewnetrznym otworze tulei manipu¬ latora oraz maja poprzeczny otwór dla ciegna.Równoczesnie nakretki polaczone sa poprzez be¬ benek opasujacym ciegnem ulozonym we wzdluz¬ nych wybraniach lacznika pretowego. Tarciowe opasanie bebenka ciegnem realizowane jest przez umieszczenie elementu rozprezonego w otworze lacznika pretowego pod osia trzpienia. Trzpien z drugiej strony polaczony jest z walcowym pokre¬ tlem, który ulozyskowany jest obrotowo w otwo¬ rze wewnetrznym tulei manipulatora. Jedna z na¬ kretek polaczona jest poprzez wyciecie w tulei manipulatora z elementem wskazujacym.Wynalazek pozwala na proste i bardzo doklad¬ ne okreslanie polozen krysztalów paramagnetycz- 80 nych anizotropowych we wnetrzu rezonatora mi- 10 15 20 25 117 933117 933 3 krofalowego badanych metoda elektronowego re¬ zonansu paramagnetycznego.Przedmiot wynalazku uwidoczniono w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w widoku, fig. 2 — prze¬ krój urzadzenia, fig 3 — przekrój w osi A—A be¬ benka z próbka krysztalu.Urzadzenie sklada sie z korpusu 1 z cylindrycz¬ nym otworem, w którym osadzona jest obrotowo tuleja manipulatora 2 z odsadzeniem kolnierzo¬ wym 3. Z czescia tulei manipulatora 2 osadzona obrotowo w korpusie 1 trwale, poprzez kolek 16, polaczony jest lacznik pretowy 4 z dwoma wzdluznymi wybraniami 5 na obwodzie. Lacznik pretowy 4 z jednej strony zakonczony jest widel¬ kami 6, w których osadzony jest obrotowo bebe¬ nek 7 z próbka krysztalu 8. Z drugiej strony la¬ cznik pretowy 4 ma w osi otwór 9* w którym ulozyakowany jest trzpien 10 z dwoma odcinkami gwintów o przeciwnych kierunkach zwojów, na których wkrecone sa nakretki 11. Nakretki 11 na obwodzie posiadaja wybranie dla wpustu 12 osa¬ dzonego w wewnetrznym otworze tulei manipu¬ latora 2 oraz poprzeczny otwór przelotowy dla ciegna 13. Nakretki 11 polaczone sa ciegnem 13, opasujacym bebenek 7, ulozonych w wzdluznych wybraniach 5 lacznika pretowego 4. Tarciowe opasanie bebenka 7 ciegnem 13 zrealizowane jest przez umieszczenie elementu rozpreznego 14, ta¬ kiego jak sprezyna rozprezna, w otworze 9 lacz¬ nika pretowego 4 pod osia trzpienia 10. Trzpien 10 z drugiej strony polaczony jest z walcowym pokretlem 15, które ulozyskowane jest sKzgowo w otworze wewnetrznym tulei manipulatora 2.Jedna z nakretek 11 polaczona jest poprzez wy¬ ciecie 17 w tulei manipulatora 2 z elementem wskazujacym 18 do przyblizonego odczytu kata obrotu obadanego krysztalu, w osi prostopadlej do osi tulei manipulatora 2. Dokladna orientacje próbki krysztalu paramagnetycznego anizotropo¬ wego badanego metoda elektronowego rezonansu paramagnetycznego w przestrzeni uzyskuje sie po zamocowaniu urzadzenia na korpusie rezonatora poprzez obrót tulei manipulatora 2 wokól jego osi, najlepiej poprzez odsadzenie kolnierzowe 3, przy czym kat tego obrotu odczytywany jest na skali odsadzenia kolnierzowego 3 i na noniuszu naniesionym na wspólpracujacej czesci korpusu 1 oraz poprzez obrót walcowego pokretla 15 orien¬ tujacego krysztal w osi prostopadlej do osi ma¬ nipulatora 2, przy czym kat tego obrotu w przy¬ blizeniu odczytuje sie na elemencie wskazujacym 18 i precyzyjnie odczytuje sie na skali walcowego pokretla 15. Korpus 1 jest tak przykrecony do re¬ zonatora 19, ze bebenek 7 z próbka krysztalu 8 znajduje sie w otworze osi geometrycznej rezo- 5 natora 19 w poblizu srodka geometrycznego ko¬ mory rezonatora 19.Zastrzezenia patentowe 10 1. Urzadzenie do przestrzennej orientacji pró¬ bek^ krysztalów w mikrofalowych rezonatorach pomiarowych z korpusem posiadajacym cylindry¬ czny otwór, w którym osadzona jest obrotowo tu- 15 leja manipulatora z odsadzeniem kolnierzowym, znamienne tym, ze z czescia tulei manipulatora osadzonej obrotowo w korpusie trwale polaczony jest lacznik pretowy (4) z dwoma wzdluznymi wy¬ braniami (5) na jego obwodzie, przy czym lacz- ao nik pretowy (4) z jednej strony zakonczony jest widelkami (6), w których osadzony jest obrotowo prostopadle do osi lacznika pretowego (4) bebe¬ nek (7) z próbka krysztalu (8) zas z drugiej stro¬ ny lacznik pretowy (4) ma w osi otwór (9), w któ- 25 rym ulozyskowany jest trzpien (10) z dwoma od¬ cinkami gwintów o przeciwnych kierunkach zwo¬ jów, na których wkrecone sa nakretki (11), które na obwodzie posiadaja wybranie dla wpustu (12) osadzonego w wewnetrznym otworze tulei mani- 30 pulatora oraz maja poprzeczny otwór przelotowy dla ciegna (13), równoczesnie nakretki (11) pola¬ czone sa ciegnem (13) opasujacym bebenek (7) ulo¬ zonym we wzdluznych wybraniach (5) lacznika pre¬ towego (4), natomiast trzpien (10) z drugiej strony 35 polaczony jest z walcowym pokretlem (15) ulozys- kowanym slizgowo w otworze wewnetrznym tulei manipulatora (2), zas na zewnetrznej czesci wal¬ cowego pokretla (15) znajduje sie skala do orien¬ tacji i odczytu kata obrotu badanego krysztalu. 40 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze w otworze (9) lacznika pretowego (4) znajduje sie pod osia trzpienia (10) sprezyna rozprezna (8) dla tarciowego opasania bebenka (7) ciegnem (13). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, 45 ze polaczenie lacznika pretowego <4) z czescia tu¬ lei manipulatora (2) osadzonej slizgowo w korpu¬ sie (1) stanowi kolek (16). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze jedna z nakretek (U) polaczona jest poprzez w wyciecie (17) w tulei manipulatora (2) z elemen¬ tem wskazujacym (18) do przyblizonego odczytu kata obrotu badanego krysztalu (8).117 933 JLL \J1 Fig.2 Fig.3 PL