Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do badania wlasnosci mechanicznych wyrobów metalowych, zwlaszcza badan 'wytrzymalosci doraz¬ nej wyrobów o malych gabarytach wykonanych ze stali, zeliwa lub metali niezelaznych, w warun¬ kach zblizonych do rzeczywistych warunków pra¬ cy danych wyrobów.(Dotychczas badania wlasnosci mechanicznych wyrobów metalowych przeprowadzane byly na próbkach specjalnych, których kszitalt jak i wa¬ runki próby okreslaly normy panstwowe, W stanie techniki znany jest takze z patentu polskiego nr 70 4&1 sposób 'badania wytrzymalosci polaczenia w tworzywach dwuwarstwowych d urza¬ dzenie do stosowania tego sposobu [polegajace na tym, ze próbke z tworzywa dwuwarstwowego w postaci walca lub krazka umiieiizcza sie w urza¬ dzeniu tak, aby plaszczyzna laczenia'warstw w ba- denej próbce wypadla miedzy plaszczyznami ro¬ boczymi matryc pochylonymi pod okreslonym katem i obciaza sie urzadzenie na maszynie wytrzymalo¬ sciowej, zas maksymalna sile niszczaca polaczenie podstawia sie do znanych wzorów wytrzymalo¬ sciowych obliczajac naprezenie tnace.Celem wynalazku jest rozszerzenie znanej z pa¬ tentu nr 79 451 metodyki badan na badania wlasno¬ sci mechanicznych wyrobów metalowych, a w szeze golnosci umozliwienie badan wytrzymalosci doraznej Wyrobów o malych gabarytach ze stal:, zeliwa i metali niezelaznych w warunkach zbli- 10 15 20 25 30 2 zonych do rzeczywistych warunków pracy danych wyrobów, poprzez rozwiazanie zmodyfikowanego spcDoibu- i urzadzenia. ¦ .LTistota sjposobu wedlug wynalazku polega na po¬ braniu próbki najkorzystniej wprost z wyrobu, np. uszkodzonego z okolic tego usizkicdzema, co zape¬ wnia podoibiensitwo skladu i stanu obróbki, albo w znany sposób z wyznaczonych miejsc wyrobu badz materialu próbkiL-swiadlfca nastepnie obrobie¬ niu próbki na ksztalt .walca tak, aby na cylindrycz¬ nej powierzchni próbki inie bylo rys widocznych •ckijem nieuzbrojonym, przy czym srednica próbki, wybrana z szeregu 'liczb normalnych, zblizona jest do grubosci fragmentu wyrobu, ..którego wytrzyma¬ losc dorazna jest przedmiotem zainteresowania, np. grubicsci scianki odlewu, zas dlugosc próbki równa jest dwu- do trzykrotnej srednicy próbki.Tak przygotowane próbki umieszcza sie w urza¬ dzaniu do badania na scinanie pod katem 0° wzgledem kierunku dzialania siil oraz w urzadzeniu do badania na scinanie ze sciskaniem pod katem 45° ustalajac wartosc szczeliny pomiedzy matry¬ cami tego urzadzenia' najkorzystniej na okolo 0,2 mm i obciaza urzadzenia na maszynie wytrzyma¬ losciowej az do zniszczenia próbek z predkoscia scinania nie przekraczajaca £0 mm na minute.Nastepnie w znany sposób wartosci sil niszcza cych podstawia sie do znanych wzorów i wylicza sie wytrzymalosc dorazna wyroku. 117 664117 664 Do realizacji cpoootou wedlug wynalazku sluzy znane urzadzenie do sciniania próbek dwueietych,, którego matryca i stempel zaopatrzone sa w otwór o srednicy próbki z niezbednymi luzem oraz urza¬ dzenie do badania próbeJf...ma. scinanie ze sciskar niem picd katem 46° w stosunku do kierunku dzialajacych siil skladajace sie z dwóch plyt dol¬ nej i górnej. Plyta dolina urzadzenia do scinania ze sciLifcainieim posiada wkladke matrycowa osa¬ dzona w gniezdzie korzystnie zaopatrzonym w pod- toezisnie jpod srodikowa czescia wkladka matrycowej oraz otwór o srednicy mniejiszej anizeli srednica próbki, wykonany wzdluz osi próbki. Plyta górna natomiast postiiada wkladke maitrycowa osadzona w gniezdzie zaopatrzonym w otwór gwintowany wykójn^jnar wydluz osi próbki, w którym przemie¬ szcza sie na' gwincie trzpien, który wspierajac sie o próbke oparta z drugiej strony o dno gniazda plytyj dolnej sluzy do ustalania korzystnego dla przeOTowadzeni^t badania wymiaru s-zczeliny po¬ miedzy plyta dolna a plyta górna urzadzenia.Sposób * a! urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia, ze wzgledu na bardzo male wymiary próbek w stosunku do przewidywanych nor¬ ma, wyciecie ich z dowolnego interesujacego miej¬ sca 'badanego detalu, nadaje sie przez latwosc pozyskiwania próbek zarówno do badan materialów wyjsciowych, jak i do badan malych i duzych wyrobów w róznym eitamie ulepszenia materialu, zarówno do kwalifikacji wyrobów nowych jak i okreslania przyczyn uszkodzenia, wyrobów znisz czonych.Sposobem tym mozna badac wyroby walcowane, odlewane, kute, obrobione sikrawamiem ze stali, zeliw i materialów niezelaznych, a nawet tworzyw ceramicznych i sztucznych), przy porównywalnosci wyników z wynikami osiaganymi metodami kla¬ sycznym^ przy tym okreslanie sa wskazniki cha¬ rakteryzujace, korzystniej od klasycznych, stan materialu, jego odpowiedniosc .do potrzeb,, badz pozadany kierunek zmiana zas mozliwosc pozyska¬ nia próbek, ich obróbka oraz urzadzenia do badan sa proste, latwe do wykonania i tanie.Kcmplet urzadzen do realizacji spcoabu wedlug wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wy¬ konania na rysunku, na którym fig, 1 przedsta¬ wia znane urzadzenie do scinania próbek dwu¬ eietych, a fig. 12 urzadzenie do badania próbek na scinanie ze .sciskaniem.Jak przedstawiono na fig. 1 próbke 3 przetyka sie przez przelotowy otwór w plytach matrycy i w stemplu*, wykonany równolegle do podstawy z luzem iraLezbednym na wlozenie próbki 3, usta*- wia symetrycznie ii obciaza sila równolegle dzia¬ lajaca wzgledem plaszczyzn scinania.Eo hadjania próbek 3 na scinanie ze sciskaniem sluzy urzadzenie, skladajace sie z plyty dolnej l w której górnej .plaszczyznie nachylonej pod katem 45° wzgledem podistawy osadzona jeizt wkladka matrycowa 2 w gniezdzie* którego srodek usytu¬ owany jest niemal w osi sil sciskajacych i które wykonanie jefet prostopadle do plaszczyzny n,a gle¬ bokosc lówna grubosci wkladki matrycowej 2, przy czym pod srodkowa czescia wkladki gniazdo posia¬ da podtoczenie zas w plycie dolnej 1 w przedluze¬ niu osi gniazda znajduje sie otwór o srednicy mniejszej niz srednica próbki 3, oraz z plyty górnej 4 stanowiacej zwierciadlane odbicie plyty dolnej 1, w której to plycie glórnej 4 w ainialogicznym gniez- 5 dzie osadzona jest analogiczma wkladka ma,trycowa 2 i wspólosiowo wykonany jezt otwór gwintowany w którym przesuwnie, na gwincie, umieszczony jest trzpien 5 posiadajacy koncówke o srednicy mniej¬ szej od srednicy próbki 3, sluzacy do ustalania :o szczeliny pomiedzy pochylonymi pod katem 45° plaiszczymaimi plyty górnej 4 a plyty dolnej 1 ccaz plaszczyznami osadzonych w nich wkladek matrycowych 2.Urzadzenie do'badania próbek na iscinanie ze 15 sciskaniem pracuje w tein sposób, ze próbke 3 wklada siie do otworu wkladki matrycowej 2 w ply¬ cie dolnej 1 az do oparcia o dno pcdtoczenia, po czym na wystajaca polowe próbki 3 nasadza sie otworem wkladke matrycowa 2 osadzona w plycie ¦*n górnej 4 i trzpieniem 5 wspierajacym sie o próbke 3 reguluje sie szczeline pomiedzy plaszczyznami scinania, której wartosc wynosi fccrzys-tnie 0,2 mm.Ttek przygotowane do badania urzadzenie obciaza na mabzynie wytrzymalos:iowej w znany sposób, 25 az do zniszczenia próbek, z ipredkcsciia nie prze¬ kraczajaca 20 mm na minute, zas uzyskane wyniki sil niszczacych podstawia do znanych wzorów: R'm=OJ50To(--Hl^2) dla ¥<0i,#7 M ° V ¦H'«0j5§TJ[lb9a3-hl) dla ^0,67 td= —-; t«= -15-0,71 .» ° 2A0 .." A0 gdzie: P0=(sila scinajaca pod katem 0° AQ=przekrój próbki 4q P45=sdla scinajaca pod katem 46° 1.41(T4b-t0) 49 50 55 rj= — ; ¥= T45 ^o z których wylicza sie wytrzymalosc dorjazna na rozciaganie materialu próbki w stanie badanym, jak równiez okresla wskaznik ¥ ilustrujacy stan materialu w danych warunkach.Zastrzezenia patentowe 1. (Sposób 'badania wlasnosci mechanicznych wy¬ robów metalowych, w którym próbki poddaje sie . naprezeniom niszczacym w urzadzeniach o katach pochylenia nawierzchni roboczych matryc zape¬ wniajacych scinanie oraz scinanie ze sciskaniem., a uzyskane wartosci isdl niszczacych podstawia sie do znanych wzorów, z których wylicza sie napre¬ zenia tnace, okreslajace wytrzymalosc dorazna wy¬ robu w warunkach zblizonych do rzeczywistych 80 warunków jego pracy, znamienny tym, ze próbk; pobiera sie wprost z wyrobu lub w znany sposób i obrabia bez rys na1 powierzchni cylindrycznej na ksztalt walca o srednicy zblizonej do grubosci fragmentu wyrobu^ którego wytrzymalosc dorazna •5 stanowi przedmiot zainteresowania i dlugosci sta-117 664 nowiacej dwu- do trzykrotna wartosc srednicy, po czym takie próbki poddaje sie naprezeniom niszczacym jedynie na scinanie pod katem 0° oraz na scinanie ze sciskaniem pod katem 45°, za: uzyskane wartosci sil roiiszczacych w znany sposób podstawia sie do znanych wzorów i wylicza wy¬ trzymalosc dorazna wyrcibu. 2. Urzadzenie do badania wlasnosci mechanicz¬ nych wyrobów, skladajace sa z urzadzenia do badania na scinanie ,próbek dwucietych oraz z urza¬ dzenia do badania próbek na sciLnaniie ze sciska niem pod katem 4*5°, znamienne tym, ze plyta dolna (1) urzadzenia do s:inania ze sciskaniem posiada 10 wkladke matrycowa (2) osadacma w gniezdzie ko¬ rzystacie zaopatrzonym w podtoczeaiie pod srodikowa czescia wkladki matrycowej (2) oraz otwór o sre- deiicy mnnejszej anizeli srednica próbki wykonany wzdluz osi próibki (3)^ natomiast plyta górna (4) posiada wkladke matrycowa (2) osadzona w gnie¬ zdzie zaopatrzonym w oftwór gwintowany wyko¬ nany wzdluz osi próbki (3), w którym przemieszcza s,:e na gw/incie trzpien (5), który wspierajac sie o próbke (3) oparta z drugiej strony o dno gwiazda plyty dolnej (1) sluzy do Uisitalainiai korzystnego dla przeprowadzenia badania wymiaru szczeliny pomiedzy plyta dolna (1) a plyta górna (2) urzadzenia. 5 4 2 Fiai PL