Przedmiotem wynalazku jest elektroniczny uklad opózniajacy o regulowanym czasie opóznienia, przy -zachowaniu w przyblize¬ niu stalej dokladnosci wzglednej ustawienia cza¬ su opóznienia.Stan techniki. Znane sa uklady opózniajace, jak na przyklad uklad zastosowany w radarze typu 19/12 firmy Kalvin-Hughes, opisany w ksiazce pod tytulem „Budowa i koinserwacja morskich radarów nawigacyjnych", J. Brozyna, B. Mróz — Wydawnictwo Morskie, Gdansk 1974 r. — str. 371. Uklad taki zbudowany jest z przerzutnika, generatora impulsów piloksztaltnych i kompara¬ tora polaczonych ze soba szeregowo. Generator impulsów piloksztaltnych zawiera kondensator ladowany przez rezystor oraz uklad lineairyzuja- cy typu „bootstrap", w którym generowane jest napiecie piloksztaltne. Kondensator jest^ rozlado* wywany przez klucz tranzystorowy polaczony z nim równolegle. Komparator jest polaczony ze zródlem napiecia odniesienia. W komparatorze napiecie piloksztaltne * jest porównywane z napie¬ ciem odniesienia., Gdy wartosc napiecia pilo- ksztaltnego osiagnie wartosc napiecia odniesienia, wówczas na wyjsciu ukladu pojawia sie odpo¬ wiednio opózniony impuls. Czas opóznienia jest zmieniany przez zmiane nachylenia przebiegu pi- loksztaltnego lub zmiane wartosci napiecia odnie¬ sienia.Znane sa równiez uklady opózniajace, w któ¬ rych zamiast ukladu typu ,ybootstrap" stosuje sie integirator Miller'a.Niekorzystna cecha znanych ukladów opóznia¬ jacych jest zaleznosc dokladnosci, z jaka mozna ustawic czas opóznienia, od maksymalnej warto¬ sci tego czasu. Dla zapewnienia wymaganej do¬ kladnosci wzglednej, dzieli sie zakres opóznienia na podzakresy. Powoduje to koniecznosc stosowa¬ nia przelacznika i przelaczania elementów ukla¬ du, na których wystepuja szybkozmienne poten¬ cjaly elektryczne.Istota wynalazku. Uklad wedlug wynalazku sklada sie z szeregowo polaczonych ze soba prze- rzutnika, generatora impulsów oraz komparatora, którego wejscie jest polaczone z wyjsciem gene¬ ratora impulsów, a wyjscie z przerzutnikiem oraz ze zródlem napiecia odniesienia. Generator im¬ pulsów zawiera kondensator ladowany przez re¬ zystor i rozladowywany przez równolegle pola¬ czony z nim klucz tranzystorowy. Uklad wyróz¬ nia sie tym, ze znajdujacy sie w generatorze im¬ pulsów kondensator jest dodatkowo ladowany przez dowolna ilosc dwójników diodowo-rezysto- rowych. Dwójniki te sa zasilane z oddzielnych zródel napieciowych.Korzystna cecha ukladu wedlug wynalazku jest zapewnienie zadanej dokladnosci wzglednej czasu opóznienia.Przyklad wykonania wynalazku. Przedmiot wy- ^ nalazku jest pokazany w przykladzie wykonania 10* 15 25 117 5393 na rysunlkm, nai któiryim fig.' 1 przedstawia sdheimat ideowy ukladu opózniajacego a fig. 2 przedstawia wykres generowanego napiecia w funkcji czasu.Przedstawiony uklad sklada sie z przerzutnika P sterujacego klucz tranzystorowy T, wlaczony równolegle do kondensatora Co. Kondensator Co jest ladowany z rezystora Ro wlaczonego w obwód kolektora tranzystora T oraz dodatkowo jest polaczony szeregowo z dowolna iloscia dwój- ników diodowo-rezystorowychr DjRj, D2R2, D3R3.Dwójniki te sa zasilane z oddzielnych zródel na¬ pieciowych Vl9 U2, U3. Takie elementy jak kon¬ densator Co, polaczony z nim szeregowo rezystor Ro oraz równolegle polaczony z kondensatorem Co klucz tranzystorowy T, jak równiez dwójniki * diodiowOHreizystorciwe DiRi, D2R2, D3R3, z oddzielmy- mi zródlami napiecia Ulf U2, U3 tworza w ukla¬ dzie wedlug wynalazku generator impulsów G.Wyjscie generatora impulsów G jest polaczone z wejsciem komparatora K, którego wyjscie jest polaczone z przerzuitnikieim P. Jedno z wejsc kom¬ paratora K polaczone jest ze zródlem napiecia od¬ niesienia U.Dzialanie ukladu jest nastepujace: Po urucho¬ mieniu ukladu impulsem. wyzwalajacym, w sta¬ nie wyjsciowym tranzystor T, spelniajacy role klucza przewodzi. Plynacy przez kolektor tranzy¬ stora T prad I jest S'uma pradów I0 +Hi + I2+ la.Wartosc kazdego z tych pradów jest okreslona wartoscia rezySitanicijii Roi, Ri, R2, Ra oraz napiec do których te rezystory sa podlaczone. Pod wply¬ wem impulsu wyzwalajacego z przerzutnika P przychodzi ujemna bramka, która powoduje za¬ tkanie tranzystora T. W tym czasie rozpoczyna sie ladowanie kondensatora Co. Prad ladi^acy kondensator Co nie jest wielkoscia stala w fun¬ kcji czasu.W miare wzrostu napiecia na kondensatorze Co zostaja kolejno zatykane diody Dlf D2, D3, w wy¬ niku czego prad ladujacy kondensator Co maleje.Ksztalt przebiegu napiecia, jaki powstaje na ko¬ lektorze tranzystora T mozna uwazac za linie la¬ mana U = ff(it) przedlsitawiana na fig. 2. Rzednymi 7 539 4 punktów laczacych kolejne odcinki linii lamanej pa-zedlstawiaijacej przebieg rmipulsowy U = f(it) sa kolejno potencjaly Uo, Ulf U2, U3. W chwili zrów¬ nania sie wartosci napiec na obu wejsciach kom- 5 paratora K, na jego wyjsciu pojawia sie impuls przywracajacy przerzutnik P do stanu poczatko¬ wego.Dzieki zmianie nachylenia kolejnych odcinków przebiegu zachowana zostaje dokladnosc wzgled- 10 na ustawienia odpowiednich wartosci opóznien.Szyibkosc wzrostu napiecia na kondensatorze Co zalezy od wartosci sumy pradów ladowania. War¬ tosc natezenia w kazdym z obwodów zalezy od wartosci rezystancji i róznicy potencjalów mie- 15 dzy zródlem i okladzina kondensatora.Uklad wedlug wynalazku znajduje zastosowa¬ nie w urzadzeniach, gdzie istnieje potrzeba regu¬ lacji w sposób ciagly opóznienia impulsu ele¬ ktrycznego, przy czym wymagana dokladnosc 20 bezwzgledna ustawienia opóznienia nie jest wiel¬ koscia stala w calym zakresie regulacji. Takie warunki sa narzucone miedzy innymi ukladom pomiaru odleglosci, stosowanym w morskich ra¬ darach nawigacyjnych, gdzie uklad znalazl zasto- 25 sowanie.Zastrzezenie patentowe Uklad opózniajacy uruchamiany impulsem wy- 30 zwalajacym, skladajacy sie z szeregowo polaczo¬ nych ze soba przerzutnika, generatora impulsów zawierajacego kondensator ladowany przez rezy¬ stor i rozladowywany przez równolegle polaczony z kondensatorem klucz tranzystorowy, oraz kom- 35 paratora, którego wejscie jest polaczone z wyj¬ sciem generatora impulsów, a wyjscie z prze- rzutnikiem oraz- ze zródlem napiecia odniesienia, znamienny tym, ze znajdujacy sie w generatorze impulsów (G) kondensator (Co) jest dodatkowo 40 ladowany przez dowolna ilosc dwójników diodo- wo-rezystorowych (DjRj), (D2R2), (D3R3)... zasila¬ nych z oddzielnych zródel napieciowych (Uj), (U2), -fl-i a Figi lu Fty Z PL