Wynalazek dotyczy wyrobu szablonów do automatów muzycznych, które sluza do prowadzenia mechanizmu takich auto¬ matów. W tym celu w sasiedztwie wykro¬ jów szablonu znajduje sie rycina odpowia¬ dajaca tresci literackiej odegrywanego u- tworu, co pozwala prowadzacemu automat poprawiac odpowiednio dzialanie automatu.Szablon moze zawierac równiez tresc slowna urywka muzycznego oraz ilustra¬ cje, uzupelniajace muzykalna tresc tegoz szablonu. Dzieki temu przecietny kierow¬ nik automatu moze dokladniej oddac mu¬ zyke, stosownie do intencji automatu, ani¬ zeli przy szablonach slepych. Przed uru¬ chomieniem automatu mozna nuty przej¬ rzec, celem ujecia zasadniczej idei utworu, czasu, miejsca stosunków i innych okolicz¬ nosci, jakie sie tu moga nastreczac. Oraja¬ cy czyli odtwórca, pragnac stworzyc pel¬ ny obraz muzyczny powinien sie wen wczuc tak, by oddac go z najlepszem po¬ wodzeniem. Do tego celu sluzy rówjiiez szereg ilustracyj w odpowiednich miejscach szablonu w razie potrzeby zas szereg afo¬ ryzmów, które ulatwiaja nalezyte oddanie wszelkich wlasciwosci utworu.Rysunek przedstawia czesciowo rozwi¬ niety szablon muzyczny.Dlugi pasek papieru 5 przymocowany jest z jednej strony do krazka 6, na który sie nawija. Z drugiej strony pierscien 7 la¬ czy go z drugim krazkiem, który prowa¬ dzi szablon przez automat. Otwory 8 róz¬ nej dlugosci w pasku 5 wywoluja gre auto¬ matu stosownie do pewnych nut. Zboku wykroju znajduje sie zazwyczaj na pasku linja kreskowana ze skróceniami F., P., M., F. i t. p., które oznaczaja, ze poszcze¬ gólne urywki powinny byc wykonane sil¬ niej, slabiej, z umiarkowana sila i t. d.Zwykle miarkowania sprowadzaja siesatem do mniej lub wiecej mechanicznego odtwarzania muzyki. Tego rodzaju przy¬ rzady nie wprowadzaja grajacego w swiat danego utworu, nie wyjasniaja, nie ilustru¬ ja i nie pobudzaja wyobrazni ani nie daja sposobnosci do wczucia sie w ducha utwo¬ ru muzycznego.Muzyka lacznie z poezja maja za cel, jak wiadomo, Wywolywanie jfcrazen oraz wy¬ jawienie lub poddanife pewnych mysli i wyobrazen, opartych na rzeczywisto¬ sci luo fantazji. Mówiac inaczej, chodzi tu o opowiesc o zdarzeniu rzeczywistem, o legendzie lub o wytworze umyslu twórcy.Poniewaz utwór muzyczny odwoluje sie do wyzszych odcieni wrazliwosci, dokladne oddanie lub odczytanie kompozycji mu¬ zycznej jest, przecietnie biorac, zadaniem trudniejszem, jezeli wykonawca nie moze sie zblizyc do poziomu danego utworu.Przy pomocy zwyklych wskazówek mozna wprawdzie akuratnie odtworzyc urywek muzyczny, grajac, stosownie do o- wych wskazówek, to glosno, to cicho, to umiarkowanie, nie rozumiejac jednak przy- tem tresci utworu, albo znaczenia ani celu owych wskazówek. Odtwórca gra wtedy na slepo, bez udzialu wyobrazni, bezdusz¬ nie. Ora staje sie pozbawiona czucia, zim¬ na i mechaniczna.Aby trudnosci podobne usunac i zblizyc wykonawce do twórcy, zaznajamiajac go z trescia utworu, jego inscenizacja, ozywic jego wyobraznie i uswiadomic umysl co do istoty utworu, t. j., duszy muzyki na szablonach umieszczamy przedewszyst- kiem krótki slowny opis utworu muzyczne¬ go. Opis, podzielony na dwie czesci, przed¬ stawia sie mniej wiecej w taki sposób. In¬ scenizacja dotyczy krótkiej charakterysty¬ ki, czasu, miejsca i innych szczególów, ob¬ jetych pomienionym terminem w celu u- latwienia wykonawcy odczucia ducha u- tworu.Tresc zawiera krótkie i wyrazne stre¬ szczenie danego tematu muzycznego.W uzupelnieniu opisu slownego w miare posuwania sie gry, szablon zawiera szereg ilustracyj odbitych, lub przytwierdzonych don w róznych miejscach na calej dlugosci szablonu. Rysunki daja obraz graficzny wrazen, jakie muzyka wywolywac powinna w poszczególnych miejscach utworu.Przedstawiony na rysunku szablon prze¬ znaczony jest do wykonania znanej kom¬ pozycji Schuberta w ukladzie Liszta „Król olch". Oprócz utworów niewykazanej na rysunku linji kreskowanej i zwyklych wskazówek, szablon posiada w miejscu 9 „wstep", który brzmi: ,;Droga przez bór, który wedle podania, stanowi siedzibe mo¬ carza puszczy. Noc bardzo ciemna. Silna wichura zdaje sie wstrzasac posadami swiata i gromadzi wszystkie zle duchy44.Wstep ten wytwarza odpowiedni nastrój w wykonawcy i ulatwia zrozumienie utwo¬ ru. Bez tego muzyk móglby wyobrazic so¬ bie sloneczna jakas scene. Wstep wprowa¬ dza go jednak odrazu w odpowiedni nastrój.Wyobrazajac sobie ciemna noc, rozumie, ze muzyka musi byc powolna i powazna.Dalej w miejscu 10 nastepuje tresc u- tworu „Ojciec wiezie chorego syna do leka¬ rza. Droga prowadzi przez las. Dziecko goraczkuje i w majaczeniach widzi króla olch i jego córke, slyszy ich grozne a slod¬ kie glosy: „Córka moja bedzie spiewala, tanczyla dla ciebie; przyjdz dziecko drogie. Na za¬ bawach czas ci bedzie splywal. Znajdziesz tu moc kwiatów, a matka moja cudowne zna basnie44. Chlopiec szepce ojcu o swych przywidzeniach. Ten uspakaja syna, przy¬ naglajac jednoczesnie konia do szybszego biegu. Rozpoczyna sie smiertelna gonitwa, w której dziecko, posluszne wezwaniu króla olch, oddaje ducha na ramieniu oszalalego ojca.Po uwaznem odczytaniu tresci wyko¬ nawca przystapic moze do gry ze swiado¬ moscia zadania, jakie postawil sobie kom¬ pozytor, z odczuciem ducha utworu a wiec — 2 —i z nalezytem zrozumieniem wskazówek muzycznych. Bez tej swiadomosci rzeczy utwór muzyczny stanowic bedzie jedynie zespól milych dla ucha dzwieków, nie pro¬ wadzac do zrozumienia wlasciwej tresci Aby utrzymac wykonanie w odpowied¬ nim nastroju i potegowac stopniowo wy¬ wolane muzyka wrazenia,w róznych punk¬ tach szablonu wydrukowano lub dolaczo¬ no don szereg ilustracyj, przedstawiaja¬ cych pogladowo odpowiednie urywki mu¬ zyczne. Ilustracje odslaniaja sie wykonaw¬ cy w miare odwijania szablonu i wywoluja w sposób jaknajdobitniejszy wrazenia, u- czucia i intencje kompozytora.Ilustracja pierwsza // przedstawia ponu¬ ra scene lesna. Nastepna 12, przedstawio¬ na nieco dalej, wyobraza jezdzca z synem, 13 — „Króla olchu, jak go widzi dziecko, majaczace w goraczce, który wraz z córka swa wzywa je do swych zamków. Obraz 14 — nimfy tanczace, jak -je sobie przed¬ stawia rozpalona wyobraznia dziecka. 0- statni obraz wreszcie na krncu szablonu przedstawia znowu bór dziewiczy.Rysunki uzmyslawiaja wykonawcy rze¬ czy wcale mu moze nieznane i sprawiaja, ze wykonawca autora muzyki bardziej bezposrednio i swiadomie zaczyna rozu¬ miec i odczuwac zywsza z tego powodu przyjemnosc, anizeli przy odtwarzaniu u- tworu z szablonu slepego. Rysunek stano¬ wil najpierwotniejszy sposób utrwalania mysli czlowieka, pozostal i na dzisiaj naj¬ lepszym sposobem spopularyzowania tre¬ sci, która bez jego pomocy pozostalaby nie¬ znana dla wielu ludzi, którzy na opisy nie zwracaja uwagi. Ilustrowane przeto i zao¬ patrzone w opisy szablony ulatwiaja w znacznym stopniu wykonanie klasycznej muzyki, tak czesto zaniedbywanej obecnie, niezrozumialej, niedocenianej przez pu¬ blicznosc szersza. PL