Przedmiotem wynalazku jest olej silnikowy pro¬ dukowany w trzech kategoriach, oznaczonych we¬ dlug Polskich Norm jako olej CA, CB i SC, z prze¬ znaczeniem dla przemyslu motoryzacyjnego do sil¬ ników spalinowych z zaplonem samoczynnym i/lub do czterosuwowych silników z zaplonem iskrowym.Wszystkie trzy kategorie oleju produkowane sa z dodatkiem detergenta barwnego, zastrzezonego patentem nr 95574.Detergent barowy otrzymywany jest w wyniku zobojetniania kwasów sulfonowych przy dwukrot¬ nym nadmiarze wodorotlenku baru, przy udziale srodka zapobiegajacego zelowaniu i przy uzyciu dwutlenku wegla jako czynnika alkalizujacego w obecnosci jako promotora alkalizacji monoalkilofe- nolu o dlugosci lancucha alkilowego do 9 atomów C wlacznie przy zawartosci wody w mieszaninie reakcyjnej do 5 czesci wagowych.W produkcji olejów silnikowych dla przemyslu motoryzacyjnego znane jest stosowanie róznych do¬ datków chemicznych, poprawiajacych wlasnosci uzytkowe i eksploatacyjne olejów do wymagan norm PN-75/C-96088, EN-75/C-96091 i PN-75/C- -96089.Jako dodatki uszlachetniajace oleje silnikowe sto¬ suje sie najczesciej takie zwiazki chemiczne jak: dwualkilodwutiofosforany cynku, naturalne lub syntetyczne alkiloarylosulfoniany baru i/lub wapnia oraz wysokoczasteczkowe organiczne aminy i ami¬ dy. Dodatki te nadaja olejom silnikowym takie 15 20 25 30 wlasnosci jak: odpornosc na utlenianie, zdolnosc zabezpieczenia metalowych czesci silnika przed ko¬ rozja, zdolnosc utrzymywania wspólpracujacych czesci silnika w wymaganej czystosci oraz zdolnosc zabezpieczania pnzed tworzeniem sie osadów nis¬ kotemperaturowych, okreslanych normami tech¬ nicznymi.Pomimo duzej ilosci znanych organicznych i me¬ taloorganicznych zwiazków chemicznych, które wprowadzone do oleju mineralnego poprawiaja i/lub przydaja im jedna lub kilka cech uzytkowych, dla zapewnienia wymaganego obecnie wachlarza wlasnosci uzytkowych olejowi smarowemu niezbed¬ ne jest takie dobranie zwiazków chemicznych o róznorakim dzialaniu, które wspólpracuja ze so¬ ba bez antagonizmu (dzialania dlawiacego) a naj¬ korzystniej gdy wykazuja dzialanie synergetyczne.Wlasciwa wspólpraca detergenta barowego z pozostalymi dodatkami zapewnia olejom silniko¬ wym kategorii CA, CB i SC oprócz wymaganych wlasciwosci uzytkowych sprecyzowanych w PN-75/ /C-96088, PN-75/C-96089 i PN-75/C-96091 dodatko¬ we takie istotne cechy uzytkowe wymagane przez nowoczesne silniki jak: — zdolnosc do utrzymywania w stanie wysokiej dyspersji oraz do zapobiegania tworzeniu sie i wy¬ tracaniu na roboczych powierzchniach róznego ro¬ dzaju osadów (zanieczyszczen) a zwlaszcza osadów niskotemperaturowych (szlamów). 114 758U4 758 — zdolnosc konserwowania silników w czasie przestojów i przechowywania, — zdolnosc ochrony metali zelaznych przed ko¬ rozja w warunkach wysokiej wilgotnosci.Ponadto, oleje silnikowe kategorii CA, CB i SC 5 wyprodukowane z zastosowaniem detergenta baro¬ wego o rezerwie alkalicznej nie nizej 50 mgKOH/g zachowuja swe wlasnosci przy dlugotrwalej eks¬ ploatacji i dlugotrwalym magazynowaniu.Istota wynalazku jest olej silnikowy produkowa- 10 ny w trzech kategoriach oznaczonych jako olej CA, CB i SC przy uzyciu jako srodka uszlachetniajacego detergenta barowego o rezerwie alkalicznej nie ni-- zej 50 mgTEpfl/g w ilosci 0,1 do 10 czesci wagowych oraz innyfclO (fodatków chemicznych takich jak: 15 dwualkilodwutfofosforan cynku w ilosci 1,4 do 1,5 czesci wagowych, naftosulfonian wapnia w ilosci 0,3 do 1,0 czesci wagowych, polimetakrylan w ilos¬ ci 077 do l^-czajsci wagowych, alkilonaftalen w ilos¬ ci 0,3 czesci wagowych, alkilobursztynoimid w ilosci 20 0 do 1,0 czesci wagowych i metylosilikon w ilosci - 0,003 czesci wagowych.Korzystne sklady olejów kategorii CA, CB \ SC wedlug wynalazku przedstawiaja sie nastepujaco: — sklad oleju kategorii CA stanowia:! 94,897 czesci .25 wagowych bazy olejowej, 2,4 czesci wagowych de¬ tergenta barowego, 1,4 czesci wagowych dwualki- lodwutiofosforanu cynku, 0,3 czesci wagowych naf¬ tosulfonianu wapnia, 0,7 czesci wagowych polime¬ takrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu 30 i 0,003 czesci wagowych metylosilikonu. — sklad oleju kategorii CB stanowia: 93,797 czesci wagowych bazy olejowej, 3,2 czesci wago¬ wych detergenta barowego, 0,5 czesci wagowych naftosulfonianu wapnia, r;5 czesci wagowych dwu- 35 alkilodwutiofosforanu cynkur 0,7 czesci wagowych polimetakrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonafta¬ lenu i 0,003 czesci wagowych metalosilikonu. — sklad oleju kategorii SC stanowia: 92,397 czes¬ ci wagowych bazy olejowej, 2,4 czesci wagowych 40 detergenta barowego, 1,0 czesci wagowych nafto¬ sulfonianu wapnia, 1,0 czesci wagowych alkilobur- sztynoimidu, 14 czesci wagowych dwualkilodwutio- fosforanu cynku, 1,5 czesci wagowych polimetakry¬ lanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 45 czesci wagowych metylosilikonu. * Wszystkie skladnikf stosuje sie w przeliczeniu na substancje aktywna.Detergent barowy wspóldzialajac z innymi sklad¬ nikami uszlachetniajacymi powoduje, ze otrzymany 50 olej charakteryzuje sie znacznie wyzszymi parame¬ trami technicznymi i uzytkowymi w stosunku do olejów silnikowych tej kategorii stosowanych obecnie, co powoduje podwyzszenie niezawodnosci pracy silnika oraz wydluzenie czasookresu eksplo¬ atacji oleju w silniku o okolo 50%. W konsekwen¬ cji prowadzi to do znacznego zmniejszenia zuzycia .olejów silnikowych. Olej silnikowy wedlug wyna¬ lazku produkowany jest w trzech kategoriach ozna¬ czonych jako olej CA, CB i SC.Stwierdzono, ze oleje silnikowe wedlug wyna¬ lazku zawierajace 84,7 do 96,2 czesci wagowych ba¬ zy olejowej z selektywnie rafinowanej i odparafi- nowanej ropy naftowej, zawierajacej 20 do 80 czesci wagowych weglowodorów parafinowo-naftenowych o lepkosci od 5 do 15 mm2/s/100°C i temperaturze krzepniecia nie wyzej —8°C, ewentualnie z dodat¬ kiem od 1 do -25 czesci wagowych rafinowanych ciezkich olejów pozostalosciowych oraz 3,8 do 15,3 czesci wagowych dodatków uszlachetniajacych utrzymuja w stanie wysokiej dyspersji osady nisko¬ temperaturowe oraz zapewniaja skutecznosc ochro¬ ny przed korozja metalowych czesci silnika w wa¬ runkach wysokiej wilgotnosci.Nowoscia wynalazku jest odpowiedni i dotych¬ czas nie stosowany ilosciowy dobór skladników uszlachetniajacych oleje co spowodowalo nieocze¬ kiwana w takim zakresie zmiane wlasnosci uzytko¬ wych oleju pozwalajacego na przedluzenie jego eksploatacji w silniku o okolo 50%.Przyklady zastosowania wynalazku.Przyklad I. Olej silnikowy kategorii CA spo¬ rzadza sie przez zmieszanie w odpowiednich urza¬ dzeniach 94,897 czesci wagowych przygotowanej bazy olejowej, skladajacej sie z 95 czesci wagowych rafinowanej selektywnie i odparafinowanej frakcji ropy naftowej o lepkosci 9,87 mm2/s/100°C i tempe¬ raturze krzepniecia —9°C, 5,0 czesci wagowych ra¬ finowanych ciezkich olejów pozostalosciowych oraz 2,4 czesci wagowych detergenta barowego, 1,4 czesci wagowych dwualkilodwutiofosforanu cynku, 0,3 czesci wagowych naftosulfonianu wapnia, 0,7 czesci wagowych polimetakrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 czesci wagowych metylosili¬ konu. Otrzymany wedlug tej receptury olej silniko¬ wy posiada lepkosc 12,31 mm2/s/100°C, wskaznik lepkosci 87,9, temperature krzepniecia —26°C i licz¬ be zasadowa 2,05 mgKOH/g.Tabela I Tabela wyników porównawczych oleju stosowanego obecnie i oleju wedlug wynalazku tej samej kategorii Przedmiot oceny 1 Wlasnosci dyspergujaco-nfyjace w silniku z samoczynnym zaplonem PETTER AV-1 w pkt.Wymagania wg PN-75/C-96088 i PN-75/C-96089 2 Olej stosowany obecnie 3 Olej wedlug wynalazku 4 Metody badan wedlug 5 PN-74/C-O4150, Paliwo IL 0,65—0,75°/0 siarki114 758 Tabela I cd. 1 1 Unieruchomienie pierscieni tlokowych Zanieczyszczenie kanalów pierscienia zgarniajacego Zanieczyszczenie rowków pierscieni uszczelniajacych tloka Zalakowanie powierzchni plaszcza tloka Odpornosc na utlenianie i dzialanie korodujace oleju w silniku gaznika PETTER W-l Zalakowanie zewnetrznych powierzchni plaszcza tloka, w pkt.Zanieczyszczenie wewnetrznej powierzchni plaszcza tloka, w o/o Zapieczenie lub zakleszczenie pierscieni tlokowych Wyglad panewek po badaniu Strata masy panewek korbowodowych po badaniu, w mg Przyrost lepkosci kinematycz¬ nej oleju w temperaturze 37,8°C po 36 godz. badania, w % Badanie wlasnosci przeciw¬ rdzewnych w warunkach duzego zawilgocenia w silniku Zastawa 750 Rdzewienie lasek popychaczy w skali CRC, w pkt. - ¦ ¦ -2 10,0 10,0 5,0 9,5 9,0 10% lak brazowy pierscienie swobodne brak sladów korozji 25 50 U- -* ~ - 10,0 10,0 7,6 9,75 9,4 10% lak jasno- brazowy pierscienie swobodne brak sladów korozji i 22,1 19 5,0 |... „.... 4*... 10 10 8,2 9,86 9,7 5% lak jasno- brazowy pierscienie swobodne brak sladów korozji 18,3 18,5 6,1 | - - 5 ~ ...i PN-73/C-04157 PN-76/C-04159* Skala ocen punktowych: 0^10 10 pkt. — powierzchnia calkowicie czysta 0 pkt. — powierzchnia calkowicie pokryta osadami (nagar, lak lub rdza).Przedstawione w tabeli I wyniki uzyskane dla oleju wedlug wynalazku kategorii CA swiadcza o jego lepszych wlasnosciach: myjaco-dysperguja- cych (wyzsza punktacja -czystosci silnika PETTER AV-1), przeciwutleniajacych i przeciwkorozyjnych (mniejszy ubytek masy panewek korbowodowych i mniejszy, wzrost lepkosci oleju po badaniu w sil¬ niku PETTER W-l) oraz przeciwrdzewnych i kon¬ serwacyjnych (wyzsza punktacja czystosci lasek po¬ pychaczy w silniku Zastawa 750). Dane te wskazuja na synergetyzm wspólpracy detergenta barowego z pozostalymi dodatkami chemicznymi.Przyklad II. Olej silnikowy kategorii CB sporzadza sie jak w przykladzie I przez zmieszanie 60 65 93,797 czesci wagowych bazy olejowej skladajacej sie z selektywnie rafinowanej i odparafinowanej frakcji ropy naftowej o lepkosci 9,87 mm2/s/100°C i temperaturze krzepniecia —9°C, 5,0 czesci wago¬ wych rafinowanych ciezkich olejów pozostaloscio¬ wych oraz 3,2 czesci wagowych detergenta barowe¬ go, 0,5 czesci wagowych naftosulfonianu wapnia, 1,5 czesci wagowych dwualkilodwutiofosforanu cyn¬ ku, 0,7 czesci wagowych polimetakrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 czesci wagowych metylosilikonu. Otrzymany wedlug tej receptury olej silnikowy posiada lepkosc 12,47 mm2/s/100°C, wskaznik lepkosci 88,2, temperature krzepniecia —27°C i liczbe zasadowa 3,05 mgKOH/g.114 758 Tabela II Tabela wyników porównawczych oleju stosowanego obecnie i oleju kategorii CB wedlug wynalazku Przedmiot oceny 1 Wlasnosci dyspergujaco-myjace w silniku z samoczynnym zaplonem PETTER AV-1, w pkt.Zalakowanie powierzchni plaszcza tloka Zanieczyszczenie rowków pierscieni uszczelniajacych tloka Zanieczyszczenie mostków miedzypierscieniowych Odpornosc na utlenianie i dzia¬ lanie korodujace oleju w silniku gaznikowym PETTER W-l Zalakowanie zewnetrznej powierzchni plaszcza tloka w pkt.Strata masy panewek korbo- wodowych po badaniu w mg Przyrost lepkosci kinematycz¬ nej oleju w temperaturze 37,8°C po 36 godz. badania, w % Badanie odpornosci na tworze¬ nie sie szlamów w silniku Zastawa 750 po 30 cyklach badawczych Szlamy *w filtrze odsrodko¬ wym, w mg Badanie wlasnosci przeciw¬ rdzewnych w warunkach duzego zawilgocenia w silniku Zastawa 750 Rdzewienie.lasek popychaczy w skali CRC w pkt.Wymagania wg PN-75/C-96088 i PN-75/C-96089 2 9,5 5,0 4,0 9,0 25,0 50,0 Olej stosowany obecnie 3 9,8 9,2 9,0 9,8 21,7 21,2 45,0 5,2 Olej wedlug wynalazku 4 10,0 9,8 9,7 10,0 16,4 16,8 35,4 6,5 Metody badan wedlug 5 PN-74/C-04156 Paliwo IL 0,95—1,05% siarki PN-73/C-04157 ZN-73/MPCh- -HP-69 PN-76/C-04159 Skala ocen punktowych: 0—<10 10 pkt. — powierzchnia calkowicie czysta 0 pkt. — powierzchnia calkowicie pokryta osadami (nagar, lak lub rdza).Zestawione w tabeli II wyniki uzyskane dla ole¬ ju wedlug wynalazku kategorii CB swiadcza o jego lepszych wlasnosciach: — myjaco-dyspergujacych (wyzsza punktacja czystosci silnika PETTER AV-1) — przeciwutleniajacych i przeciwkorozyjnych (mniejszy ubytek masy panewek korbowodowych i mniejszy wzrost lepkosci oleju po badaniu w sil¬ niku PETTER W-l), 60 65 — przeciwszlamowe (nizsza ilosc szlamu na fil¬ trze odsrodkowym po badaniu w silniku Zasta¬ wa 750), — przeciwrdzewne i konserwacyjne (wyzsza pun¬ ktacja czystosci lasek popychaczy w silniku Zasta¬ wa 750).Dane te wskazuja na synergetyzm wspólprac detergenta barowego z pozostalymi dodatkami che¬ micznymi.114 758 9 Przyklad III. Olej silnikowy SC sporzadza sie jak w przykladzie I przez zmieszanie 92,397 czesci wagowych przygotowanej bazy olejowej z se¬ lektywnie rafinowanej i odparafinowanej frakcji ropy naftowej o lepkosci 8,94 mm2/s/100°C i tempe¬ raturze krzepniecia —12°C oraz. 2,4 czesci wago¬ wych detergenta barowego, 1,0 czesci wagowych naftosulfonianu wapnia, 1,0 czesci wagowych alki- lobursztynoimidu, 1,4 czesci wagowych dwualkilo- 10 dwutiofosforanu cynku, 1,5 czesci wagowych poli¬ metakrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu. i 0,003 czesci wagowych metalosilikonu. Otrzymany olej kategorii SC posiada lepkosc dynamiczna 8300 mPas w temperaturze 17,8°C oraz lepkosc ki¬ nematyczna 10,4 mm2/s/100'°C, wskaznik lepkosci 107,5, temperature krzepniecia —31°C i liczbe za¬ sadowa 3,95 mgKOH/g.Tabela III Tabela wyników porównawczych oleju stosowanego obecnie i oleju SC wedlug wynalazku Przedmiot oceny 1 Wlasnosci dyspergujaco-myjace w silniku z samoczynnym zaplonem PETTER AV-1, w pkt.Zalakowanie powierzchni plaszcza tloka Zanieczyszczenie mostków miedzypierscieniowych Zanieczyszczenie rowków pierscieni uszczelniajacych Odpornosc na utlenianie i' dzialanie korodujace oleju w silniku gaznikowym PETTER W-l Zalakowanie zewnetrznej powierzchni plaszcza tloka w pkt.Strata masy panewek korbo- wodowych po badaniu w mg Przyrost lepkosci kinematycz¬ nej oleju w temperaturze 37,8°C po 36 godz. badania, w % Badanie odpornosci na tworze¬ nie sie szlamów w silniku Zastawa. 750 po 30 cyklach badawczych Szlam yw filtrze odsrodkowym, w mg Badanie wlasnosci przeciw¬ rdzewnych w warunkach duzego zawilgocenia w silniku Zastawa 750 Rdzewienie lasek popychaczy w skali CRC w pkt.Wymagania wg PN-75/C-96091 2 9,5 5,0 4,0 9,0 25,0 50,0 50,0 Olej stosowany obecnie 3 9,9 ' 8,8 7,1 9,9 21,8 18,9 34,3 5,6 Olej wedlug wynalazku 4 10,0 9,6 8,4 10,0 16,7 14,3 • 29,2 6,4 Metody badan wedlug 5 PN-74/C-04156 Paliwo IL 0,95—1,05% siarki PN-73/C-04157 ZN-73/MPCh- -HP-69 PN-76/C-04159 Skala ocen punktowych: 0^10 10 pkt. — powierzchnia calkowicie czysta 0 pkt. — powierzchnia calkowicie pokryta osadami (nagar, lak lub rdza).114758 11 12 Przedstawione w tabeli III wyniki uzyskane dla oleju wedlug wynalazku kategorii SC swiadcza o jego lepszych wlasnosciach: — myjaco-despergujacych (wyzsza punktacja czystosci silnika PETTER AV-1), — przeciwutleniajacych i przeciwkorozyjnych (mniejszy ubytek masy panewek korbowodowych i mniejszy wzrost lepkosci oleju po badaniu w sil¬ niku PETTER W-l), — przeciwszlamowe (nizsza ilosc szlamu na fil¬ trze odsrodkowym po badaniu w silniku Zasta¬ wa 750), — przeciwrdzewnych i konserwacyjnych (wyzsza punktacja czystosci lasek popychaczy w silniku Zas¬ tawa 750).Dane te wskazuja na synergetyzm wspólpracy de- tergenta barowego z pozostalymi dodatkami che¬ micznymi.. % Zestawione w przykladach wyniki badania ole¬ jów kategorii CA, CB i SC wedlug wynalazku wska¬ zuja na synergetyczna (nieoczekiwanie lepsza) wspólprace detergenta barowego ze znanymi sklad¬ nikami uszlachetniajacymi, dzieki czemu uzyskuje sie nieoczekiwanie lepsze wlasnosci: myjace, dys¬ pergujace, przeciwutleniajace, przeciwkorozyjne, przeciwszlamowe, przeciwrdzewne i konserwacyjne co w efekcie pozwala na znaczne wydluzenie okre¬ su pracy/oleju w silniku oraz wydluza zywotnosc silnika.Wszystkie trzy kategorie oleju silnikowego we¬ dlug wynalazku produkuje sie w znany sposób T na znanych urzadzeniach produkcyjnych.Zastrzezenia patentowe 1. Olej silnikowy na podstawie oleju bazowego i detergenta barowego, znamienny tym, ze sklada sie z 0,1 do 10,0 czesci wagowych detergenta baro¬ wego o rezerwie alkalicznej nie nizej 50 mg KOH/g, 84,7 do 96,2 czesci wagowych bazy olejowej, oraz dwualkilodwutiofosforanu cynku w ilosci 1;4 do 10 15 20 25 30 35' 40 1,5 czesci wagowych, naftosulfonianu wapnia w ilos¬ ci 0,3 do 1,0 czesci wagowych, polimetakrylanu w ilosci 0,7 do 1,5 czesci/wagowych, alkilonaftalenu w ilosci 0,3 czesci wagowych, alkilobursztynoimidu w ilosci 0 do 1,0 czesci wagowych i metylosilikonu w ilosci 0,003 czesci wagowych. 2. Olej silnikowy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sklada sie z 94,897 czesci wagowych bazy olejowej, 2,4 czesci wagowych detergenta baro¬ wego, 1,4 czesci wagowych dwualkilodwutiofosfo¬ ranu cynku, 0,3 czesci wagowych naftosulfonianu wapnia, 0,7 czesci wagowych polimetakrylanu* 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 czesci wa¬ gowych metylosilikonu. 3. Olej silnikowy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sklada sie z 93,797 czesci wagowych bazy olejowej, 3,2 czesci wagowych detergenta barowego, 0,5 czesci wagowych naftosulfonianu "wapnia, 1,5 czesci wagowych dwualkilodwutiofosforanu cynku, 0,7 czesci wagowych polimetakrylanu, 0,3 czesci wa¬ gowych alkilonaftalenu i 0,003 czesci wagowych metylosilikonu. ¦ . 4. Olej .silnikowy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sklada sie z 92,397 czesci wagowych bazy olejowej z dodatkiem 2,4 czesci wagowych deter¬ genta barowego, 1,0 czesci wagowych naftosulfo¬ nianu wapnia, 1,0 czesci wagowych alkiloburszty¬ noimidu, 1,4 czesci wagowych dwualkilodwutiofos¬ foranu cynku, 1,5 czesci wagowych polimetakryla¬ nu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 czes¬ ci wagowych metylosilikonu. 5. Olej silnikowy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako baze olejowa zawiera selektywnie ra¬ finowana frakcje ropy naftowej, zawierajacej od 20 do 80 czesci wagowych weglowodorów parafino- wo-naftenowych o lepkosci od 5 do 15 mm2/s/100°C i temperaturze krzepniecia nie nizej —8°C i ewen¬ tualnie od 5 do 25 czesci wagowych rafinowanych ciezkich olejów pozostalosciowych.LDA. Zakl. 2 Zam. 191/82. 110 egz.Cena 100 zl PL