Przedmiotem wynalazku jest sposób wyznaczania zasiegu i intensywnosci stref wzmozonych naprezen w górotworze, z wykorzystaniem rejestracji zmian parame¬ trów pola elektrycznego.Znajomosc zasiegu i intensywnosci wplywu stref wzmozonych naprezen w górotworze, zwlaszcza w bez¬ posrednim sasiedztwie ociosu wyrobisk górniczych, ma podstawowe znaczenie dla stosowania odpowiedniej pro- tilaktyki w rejonach zagrozonych tapaniami.Znany jest sposób wyznaczania zasiegu i intensyw¬ nosci wplywu tych stref polegajacy na zakladaniu w wyrobisku górniczym profilu sejsmicznego, na którym mierzy sie zmiany predkosci fali sejsmicznej w górotwo¬ rze. Zasieg wplywu stref wzmozonych naprezen wyzna¬ czaja miejsca wzrostu predkosci fali sejsmicznej przekraczajace wartosc bledu bezwzglednego pomiaru, a intensywnosc mierzy sie wielkoscia anomalii pomiedzy predkoscia maksymalna, a predkoscia ustabilizowana poza strefa wzmozonych naprezen. Sposób ten umozli¬ wia bezpieczne prowadzenie robót górniczych w rejo¬ nach wplywu stref wzmozonych naprezen, jednak jego zastosowanie warunkuje istnienie wyrobisk o odpowied¬ nio dlugim wybiegu dla zakladania profilu pomiarowe¬ go.W przypadku braku odpowiedniego wybiegu wyrobi¬ ska stosowanie powyzszego sposobu staje sie utrudnione lub wrecz niemozliwe, zmuszajac do pracochlonnego i niedokladnego okreslania zasiegu wplywu stref wzmozo¬ nych naprezen poprzez matematyczne rozwiazanie zagadnien mechaniki górotworu, badz tez do korzystania ze sposobów sejsmoakustycznych i mikrosejsmologi- cznych, które umozliwiaja stwierdzenie tych stref dopiero wtedy, gdy roboty górnicze znajduja sie w ich zasiegu.Powyzsze wady i niedogodnosci starano sie usunac poprzez pomiary „in situ" zmian cisnienia górotworu, wywolujacych zmiany parametrów elektrycznych skal.Ocena parametrów elektrycznych osrodka skalnego jest wykorzystana dotychczas'w prospekcji górniczej przy dokumentowaniu budowy geologicznej górotworu, a takze w górnictwie przy badaniu wplywu eksploatacji na powierzchnie. W badaniach tych, w oparciu o analize ustalonych parametrów elektrycznych osrodka, wnio¬ skuje sie o jego budowie geologicznej. Prowadzone obec¬ nie badania laboratoryjne oraz doswiadczenia w kopalniach daly pozytywne wyniki, stwierdzajace przy¬ datnosc zastosowania analizy zmian parametrów elek¬ trycznych skal do badania wzglednych zmian cisnienia górotworu.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu wyzna¬ czania zasiegu i intensywnosci wplywu strefy maksymal¬ nych naprezen, z wykorzystaniem rejestracji zmian parametrów pola elektrycznego.Cel ten zostal osiagniety za pomoca sposobu wedlug wynaJazku, którego istota polega na tym, ze najpierw wykonuje sie w ociosie wyrobisk co najmniej szescio metrowe otwory malosrednicowe, wiercone w plaszczy¬ znie równoleglej do stropu i/lub spagu pokladu. Nastep-nie umieszcza sie w tych otworach co najmniej dwie elektrody oddalone od siebie od okolojednego do trzech metrów i mierzy cyklicznie opornosc elektryczna górot¬ woru. Zasieg stref maksymalnych naprezen wyznacza sie przez okreslenie miejsc, którym odpowiada zmiana eks¬ tremalnej wartosci opornosci przekraczajaca wartosc srednia tla oporowego, natomiast stosunek ekstremalnej wartosci oporu i tla oporowego stanowi o intensywnosci wplywu tych stref. Cykliczne pomiary opornosci elektry¬ cznej mozna wykonywac przesuwajac elektrody o stale odcinki wynoszace od okolo jednego do trzech metrów.Pomiary te rozpoczyna sie w odleglosci co najmniej trzech meirów od»auo&u wyrobisk.Spbsfcb ^wedlug zasiefcu i intensywnosci strefy wzmozonych naprezen z duzaf dokladnoscia, bez wjzgledu na warunki górniczo- geologiczne. Zastosowanie tego sposobu umozliwia ponadto-sledzeniezmian naprezen w czasie, a tymsamym szybkie i bezposrednie prognozowanie zagrozenia wyni¬ klego z koncentracji nadmiernych naprezen ociosu wyrobiska.Przedmiot wynalazku zostanie dokladniej przedsta¬ wiony w przykladowym zastosowaniu ponizej, w oparciu o rysunek przedstawiajacy krzywe zmian opornosci kore¬ lowane z miejscami wystepowania maksymalnych napre¬ zen, uzyskane w dwóch cyklach pomiarowych.Sposób wyznaczania zasiegu i intensywnosci stref wzmozonych naprezen wedlug wynalazku jest oparty na bazie geoelektrycznych pomiarów „in situ". Pomiary wykonuje sie wykorzystujac wywiercony uprzednio w plaszczyznie równoleglej do stropu i/lub spagu pokladu malosrednicowy otwór W o dlugosc L wynoszacej na przyklad 14 metrów i srednicy 42 mm. W otworze mozna umiescic dwie elektrody oddalone od siebie przykladowo o 1 m, badz tez zgodnie z rysunkiem dwanascie elektrod 1... 12 rozmieszczonych co 1 m poczawszy od trzeciego metra od ociosu CI wyrobiska. Dodatkowe dwie elek¬ trody umieszcza sie w dowolnym miejscu wyrobiska, wbijajac je w spag lub osios, w odleglosci od otworu W nie mniejszej niz 10 m. Nastepnie przepuszcza sie prad o znanym natezeniu poprzez jedna z elektrod w otworze W i jedna umieszczona poza tym otworem, mierzac jedno¬ czesnie róznice potencjalów pomiedzy druga elektroda poza otworem i elektrode sasiadujaca z elektroda pra¬ dowa w otworze. Pomiar ten powtarza sie dla wszystkich elektrod 1... 12, badz tez przemieszczajac w otworze W o równe odcinki na przyklad dwie elektrody. W ten sposób uzyskuje sie wartosci opornosci R wzdluz otworu W.Wyznaczenie zasiegu maksymalnych naprezen wyko¬ nuje sie przez okreslenie miejsc, którym odpowiada zmiana ekstremalnej wartosci opornosci przekraczajaca wartosc srednia tla oporowego. Na przykladowym rysunku strefa SI maksymalnych naprezen w pierwszym cyklu pomiarowym PI znajduje sie pomiedzy siódmym i ósmym metrem od ociosu CI.wyrobiska. W drugim cyklu pomiarowym Pil, wykonanym po przesunieciu sie frontu sciany, a tym samym ociosu CII wyrobiska o dwa metry, strefa Sil maksymalnych naprezen przesuwa sie na 9 i 10 metr w stosunku do pierwotnego polozenia ociosu CI.Wyznaczenie intensywnosci obu stref SI i Sil wyko¬ nuje sie poprzez obliczenie stosunku ekstremalnej war¬ tosci oporu do tla oporowego.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wyznaczania zasiegu i intensywnosci stref wzmozonych naprezen w górotworze, z wykorzystaniem rejestracji zmian parametrów pola elektrycznego, zna¬ mienny tym, ze najpiew wykonuje sie w ociosie wyrobisk co najmniej szescio metrowe otwory malosrednicowe, wiercone w plaszczyznie równoleglej do stropu i/lub spagu pokladu, a nastepnie umieszcza sie w nich co naj¬ mniej dwie elektrody oddalone od siebie od okolo jed¬ nego do trzech metrów i mierzy cyklicznie opornosc elektryczna górotworu, wyznaczajac zasieg stref maksy¬ malnych naprezen przez okreslenie miejsc, którym odpo¬ wiada zmiana ekstremalnej wartosci opornosci przekra¬ czajaca wartosc srednia tla oporowego oraz wyznaczajac stosunek ekstremalnej wartosci oporu i tla oporowego, stanowiacy o intensywnosci wplywu tych stref. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wyko¬ nuje sie cykliczne pomiary opornosci elektrycznej przesu¬ wajac elektrody o stale odcinki wynoszace od okolo jednego do trzech metrów wzdluz otworu malosrednico- wego. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze pomiary rozpoczyna sie w odleglosci co najmniej trzech metrów od ociosu wyrobisk.114 434 8 a tr cr vo ^ 1®I b r P n Ig ^1 PL