Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do trasowa¬ nia normalnych, umozliwiajace precyzyjne ustawienie osi celowej pionownika optycznego lub pionowej osi teo¬ dolitu, prostopadle do prostej odniesienia lub do pla¬ szczyzny bazowej, tworzacej z poziomem kat a.Do waznych zadan geodezyjnych przy montazu stat¬ ków na pochylni nalezy wytyczanie punktów w pionowej plaszczyznie, prostopadlej do plaszczyzny bazowej i przechodzacej przez wczesniej wytyczona prosta, prosto¬ padla lub równolegla do plaszczyzny symetrii statku.Zadanie to sprowadza sie do trasowania prostopadlych do plaszczyzny bazowej. W wyznaczonej plaszczyznie, prostopadlej do plaszczyzny bazowej, montuje sie plaskie elementy konstrukcyjne, jak grodzie czy scianki dzialowe kabin.Trasowanie prostopadlych (normalnych) podczas budowy statku wykonuje sie dotychczas przy uzyciu pionu optycznego lub pionu sznurkowego. Po scentro- waniu pionownika nad danym punktem P odrzutowuje sie ten punkt na tzw.lawe i zaznacza sie nacieciem punkt P/. Nastepnie oblicza sie poprawke redukcyjna: p = App' • tg a przy czym wielkosc hpp/ mierzy sie bezposrednio tasma lub wyznacza metoda niwelacji trygonometrycznej.Odmierzajac odleglosc A p od punktu F (we wlasciwym kierunku) uzyskuje sie punkt F', wyznaczajacy normalna PP7/do danej plaszczyzny.Innym zadaniem zwiazanym z budowa statku jest pomiar jego dlugosci. Pomiar ten prowadzi sie z bazy przesunietej, na przyklad usytuowanej na jednej z szyn jezdnych przylegajacych do pochylni. Osie tych szyn sa równolegle do osi pochylni. Dla wyznaczenia dwóch pla¬ szczyzn celowych, prostopadlych do aktualnej plaszczy¬ zny bazowej i do plaszczyzny symetrii statku, a omijajacych jego bryla, stosuje sie, jak i przy trasowaniu normalnych, teodolit ustawiony na statywie kolejno w dwóch punktach bazy. Operujac lata i libella nasadkowa wykonuje sie kilka odczytów, prowadzacych do pochyle¬ nia statywu z teodolitem o odpowiedni kat.Oba wyzej wymienione zadania moze zrealizowac lat¬ wiej przy pomocy urzadzenia wedlug wynalazku.Urzadzenie do trasowania normalnych ma trójnozny statyw. Do plyty statywu zamocowana jest przesuwnie plyta bazowa, polaczona przegubowo z uchylna plyta, oparta na wrzecionie sruby mikrometrycznej. Korpus tej sruby zamocowany jest nieruchomo wzgledem plyty bazowej. Na uchylnej plycie osadzony jest przesuwnie suport przyrzadu geodezyjnego, polaczony gwintowo z pociagowa sruba, zamocowana do uchylnej plyty.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do trasowania normalnych w widoku z góry, fig. 2 — przedstawia urzadzenie w przekroju A—A zaznaczonym na fig. 1 zas fig. 3 — plyte statywu.Do glowicy 1 statywu przymocowane sa przegubowo trzy nogi 2 statywu geodezyjnego. Przylega do niej od góry bazowa plyta 3, unieruchamiana za pomoca dwóch aretujacych dzwigni 4. Dzieki podluznym wycieciom wglowicy 1 oraz w bazowej plycie 3, mozna w pewnym Do glowicy 1 statywu przymocowane sa przegubowo trzy nogi 2 statywu geodezyjnego. Przylega do niej do góry bazowa plyta 3, unieruchomiona za pomoca dwóch areutujacych dzwigni 4. Dzieki podluznym wycieciom w glowicy 1 oraz w bazowej plycie 3, mozna w pewnym stopniu zmieniac polozenie plyty bazowej wzgledem glo¬ wicy. Bazowa plyta 3 jest doszlifowana tak, ze jej powierzchnie górna i dolnastanowiaplaszczyzny równo¬ legle. Do bazowej plyty 3 przymocowany jest uchwyt 5 w którym osadzonajest mikrometryczna sruba 6. Z bazowa plyta 3 polaczona jest osia 7 plyta 8 suportu, opierajaca sie kulka 9 o wrzeciono mikrometrycznej sruby 6. Przy odczycie zerowym plyta 8 suportu jest dokladnie równo¬ legla do plyty bazowej 3. Do zamocowania przyrzadu geodezyjnego sluzy turcja 9, polaczona z suportem 10, osadzonym w dwóch prowadnicach 11. Prowadnice 11, jak i korpusy lozysk 12, 13 zamocowane sa do plyty 8 suportu. W lozyskach 12 i 13 osadzona jest pociagowa sruba 14, zakonczona pokretlem 15 i polaczona z supor¬ tem 10. Na powierzchni jednej z prowadnic 11 umoco¬ wany jest przymiar milimetreowy 16, zas przy krawedzi suportu 10 umocowany jest noniusz 17. Na plycie 8 suportu zamocowany jest takze kolimator 18, którego plaszczyzna kolimacyjna jest równolegla do prowadnic 11.Nogi 2 statywu sluza do ustawiania statywu z przyrza¬ dem geodezyjnym na okreslona wysokosc, dogodna do wykonywania obserwacji. Ponadto sluza one do pozio¬ mowania i centrowania przyrzadu nad punktem bazo¬ wym oraz do zgrubnej orientacji plaszczyzny kolimacyj- nej kolimatora 18. Dokladna orientacje wykonuje sie przez ruch posuwisto-obrotowy plyty bazowej 3 wzgle¬ dem glowicy 1.Dla ustawienia osi pionowej instrumentu prostopadle do danej prostej odniesienia lub plaszczyzny bazowej konieczna jest znajomosc kata a, jaki plaszczyzna bazowa tworzy zpoziomej geometrycznym. Dla urzadze¬ nia wedlug wynalazku stala wielkosciajest odleglosc mie¬ dzy osia 7, laczaca plytebazowa 3 z plyta 8 suportu, a osia kulki 9, okreslona przykladowo symoblem L. Po zorien¬ towaniu i scentrowaniu instrumentu nad punktem bazo¬ wym oblicza sie wysokosc h, o jaka nalezy uniesc kulke 9 wraz z plyta 8 suportu, ze wzoru: h = L • tg a O obliczona wartosc unosi sie plyte 8 za pomoca sruby mikrometrycznej 6, a nastepnie ponownie centruje sie instrument geodezyjny nad punktem bazowym za pomoca sruby pociagowej 14, obracanej pokretlem 15, tak, zeby os pionowa instrumentu pokrywala sie z nor¬ malna do plaszczyzny bazowej. W praktyce ruch plyty 8 wraz z instrumentem geodezyjnym, osadzonym w tulei 9, obrazowany strzalka na fig. 2, nie przekracza kilku stopni, tak wiec nie grozi utrata styku kulki 9 z wrzecio¬ nem mikrometrycznej sruby 6.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do trasowania normalnych do plaszczy¬ zny bazowej, wspólpracujacej z przyrzadem geodezyj¬ nym, zwlaszcza z teodolitem lub pionownikiem optycz¬ nym i zaopatrzone w statyw, znamienne tym, ze ma plyte (1) statywu, do której zamocowana jest przesuwnie bazowa plyta (3), polaczona przegubowo z uchylnaplyta (8), oparta na wrzecionie mikrometrycznej sruby (6), której korpus zamocowany jest nieruchomo wzgledem bazowej plyty (3), przy czym na uchylnej plycie (8) osa¬ dzonyjest przesuwnie suport (10) przyrzadu geodezyjne¬ go. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze do uchylnej plyty (8) przymocowana jest pociagowa sruba (14), polaczona gwintowo z suportem (10) i nadajaca mu posuw podczas jej obrotu. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2, namienae tym, ze na uchylnej plycie (8) równolegle do osi pociagowej sruby (14) naniesionajest podzialka (16), zasprzy krawe¬ dzi suportu (10) znajduje sie noniusz (17).114 037 Ftq.4 11 10 4 Rg.2114 037 %3 Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL