Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do pomiarów geodezyjnych, majace zastosowanie zwlaszcza prac kontrolno-pomiarowych, prowadzonych w procesie budowy statków.W procesie monazu kadluba statku, znajdujacego sie na wodzie, wykonuje sie szereg czynnosci pomiarowych, zwiazanych z wytyczaniem osi i linii bazowych,jak rów¬ niez z doprowadzeniem okreslonych elementów, jak bloki, sekcje, prowadnice — do projektowegopolozenia.Ze wzgledu na ciagle kolysanie sie statku nie mozna stosowac typowych metod geodezyjnych, w których bazuje sie na poziomie geometrycznym, realizowanym za pomoca libelli lub urzadzen samopoziomujacych. Nie¬ mozliwe jest takze odnoszenie wyników pomiarów do nieruchomej plaszczyzny, tworzacej z poziomem geome¬ trycznym okreslony kat.Metoda pomiara, umozliwiajaca wykonywanie oma¬ wianych pomiarów, jest niwelacja optyczna. Cecha cha¬ rakterystyczna tej metody jest wykorzystanie powierz¬ chni, zakreslonej przez os celowa niwelatora przy jego obrocie dookola swojej pionowej osi, przy czym scisle zachowany jest warunek prostopadlosci osi celowej do pionowej osi obrotu instrumentu.W pomiarach geodezyjnych prowadzonych na obiek¬ tach plywajacych, trasowanie normalnych odbywalo sie dotychczas metoda niwelacji optycznej z wykorzysta¬ niem teodolitu.Plaszczyzne celowa teodolitu, osadzonego na trójno- znym statywie, ustawiano równolegle do plaszczyzny bazowej, wytyczonej na obiekcie plywajacym, na przy¬ klad do plaszczyzny wewnetrznego dnajednostki plywa¬ jacej. Na teodolit nasadzono okular zenitalny, umozli¬ wiajacy ustawienie lunety obiektywem ku górze i wykorzystniejejjak zenitalnego pionownika optycznego.Nastepnie wykonywano odczyt na lacie, umieszczonej w punkcie pomiarowym. Z kolei wykonywano pomiar w drugim polozeniu lunety i obliczano srednia z odczytów wykonanych w obu polozeniach lunety.Inny sposób pomiarów polegal ny tym, ze po uprzed¬ nim ustawieniu plaszczyznycelowej teodolitu równolegle do plaszczyzny bazowej wyjmowano teodolit i osadzono na spodarce zenitalny pionownik optyczny.Urzadzenie wedlug wynalazku pozwala na wykonywa¬ nie omawianych prac pomiarowych z wieksza doklad¬ noscia i wydajnoscia.Istote wynalazku stanowi krzyzowy suport, osadzony na statywie geodezyjnym. Do górnych san krzyzowego suportu zamocowane sa dwie obsady, z których jedna sluzy do mocowania niwelatora, zas druga sluzy do mocowania pionownika lub teodolitu i jest zaopatrzona w elementy do regulacji polozenia osi osadzonego w niej przyrzadu geodezyjnego.Dzieki powiazaniu niwelatoraz pionownikiemlub teo¬ dolitem i mozliwosci latwego przesuwu tych instrumen¬ tów w dwóch kierunkach, urzadzenie wedlug wynalazku pozwala ha precyzyjne i szybkie scentrowanie instru¬ mentu geodezyjnego nad danym punktem bazowym i na wyznaczenie normalnej do plaszczyzny bazowej, nachy-3 113920 4 lonej do poziomu geometryczengo, przy scislym zacho¬ waniu warunku prostopadlosci plaszczyzny celowej niwelatora do osi pionownika, która z kolei jest prosto* padla do plaszczyzny bazowej.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do pomiarów geodezyjnych w widoku z góry, fig. 2 — przedstawia to urzadzenie w przekroju A-A, fig. 3 przedstawia urzadzenie w widoku z przodu, zas fig. 4 przedstawia prowadnice krzyzowe w widoku aksonometrycznym.Urzadzenie do pomiarów geodezyjnych przymoco¬ wane jest do glowicy 1 trójnoznego statywu 2. Kazda noga statywu 2 sklada*sie dwóch rurek 3, pomiedzy któ¬ rymi zamontowana jest ustawcza sruba 4, sluzaca do przesuwania stozkowej koncówki 5 nogi statywu. Do glowicy 1 przymocowana jest dolna prowadnica 6 za pomoca sworznia 7 i nakretki 8 zaopatrzonej w pokretlo.Z dolna prowadnica 6polaczone sa przesuwnie krzyzowe prowadnice 9, w których z kolei osadzone sa przesuwnie górne sanie 10. Do górnych san 10 przymocowana jest nieruchomo kolumna 11 wyposazona w lozysko slizgowe i sluzaca do osadzania w niej cylindrycznej pionowej osi niwelatora. Os lozyska slizgowego jest prostopadla do plaszczyzny górnych san 10, do których takze przymoco¬ wana jest tuleja 13 za pomoca czterech rektyfikacyjnych srub 12, sluzacych do precyzyjnego ustawienia pionowej osi pionownika lub teodolitu, osadzonego w tulei 13, równolegle do pionowej osi obrotu niwelatora, osadzo¬ nego w kolumnie 11.Do przesuwania górnych san 10 wzdluz prowadnic sluzy pociagowa sruba 14. Na powierzchni jednej z pro¬ wadnic górnych san 10 umocowany jest mililmetrowy przymiar 15, zas na saniach 10 naniesionajest podzialka noniusza 16. Przesuwanie krzyzowych prowadnic 9 wzdluz dolnej prowadnicy 6odbywa sieprzez pokrecanie pociagowej sruby 17. Do dolnej prowadnicyumocowany jest milimetrowy przymiar 18, zas na korpusie krzyzowych prowadnic 9 naniesiona jest podzialka noniusza 19. Do górnych san 10 przymocowany jest takze kolimator, (nie przedstawiony na rysunku), którego plaszczyzna kolimacyjna jest równolegla do prowadnic górnych san 10, a takze sruba 20 poziomego ruchu niwelatora.Poslugiwanie sie urzadzeniem wedlug wynalazkupole¬ ga na tym, ze urzadzenie wraz ze statywem centruje sie zgrubnie nad punktem bazowym, a nastepnie za pomoca ustawczych srub 4 doprowadza sie plaszczyzne celowa niwelatora do równoleglosci z plaszczyzna bazowa, wyznaczona przez co najmniej trzy punkty, w których ustawia sie laty. Z kolei operujac suportem krzyzowym dokladnie centruje sie pionownik nad punktembazowym i wykonuje sie odczyty z obu przymiarów milimetrowych 15 i 18. Pionownikiem optycznym (typu zenit-nadir) wyznacza sie normalna do plaszczyzny bazowej ioznacza sie zadany punkt pomiarowy. % W czasie wykonywaniapomiarów mozna stale kontro¬ lowac, czy plaszczyzna celowa niwelatora nie ulega zmianie.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do pomiarów geodezyjnych zaopa¬ trzone w statyw, znamienne tym, ze ma dwie obsady, z których jedna obsada (11) sluzy do mocowania niwela¬ tora, zas druga obsada (13) sluzy do mocowania pionow¬ nika lub teodolitu i ma elementy (12) sluzace do regulacji polozenia osi osadzonego w niej przyrzadu geodezyj¬ nego. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze obsady (11), (13) zamocowane sa do górnych san (10) krzyzowego suportu (6), (9) osadzonego na statywie (2). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, zenogi statywu (2) zaopatrzone sa w ustawcze sruby (4), umozli¬ wiajace zmiane dlugosci nóg statywu (2). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2 albo 3, znamienne tym, ze krzyzowy suport (6), (9)polaczonyjestze statywem (2) za pomoca sworznia (7).113920 FiQ.1 fia.2113920 %3 lv v\v\\\v^\v^\\\v^v\^^x^N^ ^LA \Z V •V Prac. Poligraf. U? PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL