Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób i urzadzenie do wyznaczania pionowych odleglosci w warunkach ograniczonego miejsca.W dziedzinie geodezji do precyzyjnego pomiaru odleglosci pionowych najczesciej stosowana jest ni¬ welacja geometryczna za pomoca niwelatora precy¬ zyjnego i lat niwelacyjnych z podzialem wykona¬ nym na tasmie inwarowej. Ten rodzaj niwelacji stosowany jest w warunkach, gdy istnieje mozliwosc takiego rozmieszczenia stanowisk instrumentu i lat, aby odleglosci celowania byly wieksze od najmniej¬ szej celowej jaka mozna uzyskac luneta niwelatora oraz aby odleglosci byly mniejsze od odleglosci, przy których nastepuje obnizenie dokladnosci celo¬ wania. Na ogól warunki te daja sie spelnic w gra¬ nicach odleglosci od 2 do 25 m.Dalszym waznym warunkiem jest, aby na kazdym stanowisku instrumentu odleglosci poziome od lat do instrumentu byly w przyblizeniu jednakowe i aby w ciagu pomiarowym kazde stanowisko laty z wyjatkiem pierwszego i ostatniego bylo jednocze¬ snie stanowiskiem dla laty „wstecz" i dla laty „w przód". Warunki takie nie sa mozliwe do spel¬ nienia w ciasnych pomieszczeniach wewnatrz budo¬ wli, gdzie odleglosci pionowe lub róznice wysokosci trzeba zmierzyc przez pionowy szyb ^ lub klatke schodowa o nieduzych gabarytach w planie. Sa one równiez trudne do spelnienia przy pomiarach pro¬ wadzonych w glebokich i rozleglych wykopach.W takich trudnych przypadkach dotychczas po¬ lo 15. 20 25 30 miary przy uzyciu lat zastepuje sie pomiarami za pomoca -pionowo zawieszanych tasm, przy których koncach dolnym i górnym, przytwierdza sie krótkie podzialki. Pomiary przy uzyciu tasm sa mozliwe do stosowania przy nieduzych wymaganiach dokladno- sciowych, natomiast nie spelniaja one wymagan dokladnosciowych stawianych niwelacji precyzyj¬ nej. Wada sposobu pomiaru przy uzyciu tasm jest to, ze tasmy l^omparowane sa w pozycji poziomej a uzywa sie ich do pomiaru w pozycji pionowej, co przyczynia sie do znieksztalcania wyników pomiaru.Celem wynalazku jest opracowanie takiego spo¬ sobu pomiaru i urzadzenia, które zlikwiduja wyzej omówione wady i trudnosci oraz umozliwia pomiar pionowych odleglosci w warunkach ograniczonego miejsca z wysoka dokladnoscia.Cel ten zoatal osiagniety przez opracowanie spo¬ sobu, który polega na tym, ze po wyznaczeniu róz¬ nic wysokosci pomiedzy reperami czolowymi, roz¬ mieszczonymi w przyblizeniu na jednym poziomie wykonuje sie odczyt „wstecz" na lacie, pozostawio¬ nej na reper^e czolowym, za pomoca mikroniwela- tora przytwierdzonego do wspornika zastabilizowa- nego w scianie i przy zlozonym reperze uchylnym znajdujacym sie nad reperem czolov/ymNw zasiegu dlugosci laty. Nastepnie late ustawia sie na odchy¬ lonym do poziomu ramieniu reperu i wykonuje mi- kroniwelatorem na lacie odczyt „w przód". Czyn¬ nosci te powtarza sie kolejno az do koncowego reperu uchylnego, na którym wykonuje sie mikro- 1129983 112998 4 niwelatorem ostatni odczyt „w przód". Za pomoca niwelatora precyzyjnego wyznacza sie nastepnie róznice wysokosci pomiedzy reperem uchylnym • a reperem czolowym na górnym koncu mierzonej odleglosci. Róznica sum wszystkich odczytów 5 „wstecz" i „w przód" daje pionowa odleglosc po¬ miedzy poczatkowym i koncowym reperem czolo¬ wym.Do zrealizowania sposobu wedlug wynalazku slu¬ zy urzadzenie, które sklada sie ze stabilizowanych 10 w scianie budowli podstaw, do których sa przymo¬ cowane pary wsporników. Do wspornika dolnego przytwierdzone jest uchylnie na osi ramie reperu zas wspornik górny jest wyposazony na jednej cze¬ sci ramienia w jarzmo do unieruchamiania laty 15 niwelacyjnej, a na drugiej czesci ramienia w tuleje.W tuleje jest wstawiony korpus mikroniwelatora unieruchamiany sruba sprzegajaca. Z korpusem jest , sprzegnieta suwliwie w linii pionowej os poziomej podstawy, do której jest przytwierdzona przesuwnie 20 luneta. ' Sposób wedlug wynalazku umozliwia wykonanie pomiaru pionowych odleglosci przy- uzyciu lat do niwelacji precyzyjnej oraz urzadzenia.pomiarowego w postaci mikroniwelatora o malej odleglosci celo- 25 wania zastepujacego niwelator precyzyjny w miejs¬ cach, gdzie uzycie niwelatora jest niemozliwe.Wynalazek"zostal przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1—4 przedstawia schemat po¬ miaru, fig. 5 — podstawe urzadzenia w widoku 30 z góry, a fig. 6 — podstawe urzadzenia wraz z lata niwelacyjna i mikroniwelatorem w widoku z boku.Sposób poslugiwania sie urzadzeniem- jest naste¬ pujacy: W scianie budowli, w linii pionu i w odstepach 35 mniejszych niz dlugosc laty stosowanej do niwelacji precyzyjnej, stabilizuje sie podstawy urzadzenia z reperami uchylnymi i wspornikami sluzacymi do przytwierdzania mikroniwelatora. Nastepnie wyzna¬ cza sie w znany sposób róznice wysokosci pomiedzy 40 poczatkowymi reperami czolowymi, po czym na lacie nadal stojacej na reperze czolowym 1 w linii pionowej zastabilizowanych w scianie podstaw i przy zlozonym ramieniu pierwszego reperu uchyl¬ nego wykonuje sie odczyt „wstecz" mikroniwelato- 45 rem umocowanym na pierwszym wsporniku najniz¬ szej podstawy. Po odchyleniu ramienia pierwszego reperu uchylnego, ustawia sie na nim late i wyko¬ nuje odczyt „w przód" mikroniwelatorem stojacym w tej samej pozycji na pierwszym wsporniku. Po- 50 wyzsze czynnosci powtarza sie kolejno az do kon- % cowego reperu uchylnego, na którym w tej samej pozycji ustawionej laty wykonuje sie odczyt „w przód" mikroniwelatorem umocowanym na kon¬ cowym wsporniku oraz w znany sposób za pomoca 55 niwelatora precyzyjnego wyznacza sie róznice wy¬ sokosci pomiedzy ostatnim reperem uchylnym a re¬ perem czolowym i po obliczeniu róznicy pomiedzy sumami odczytów „wstecz" i „w przód" z niwela¬ tora precyzyjnego i mikroniwelatora otrzymuje sie 60 pionowa odleglosc pomiedzy poczatkowym i konco¬ wym reperem czolowym.Jak wskazano na fig. 5 i 6 urzadzenie do reali¬ zowania sposobu wedlug wynalazku sklada sie z podstawy 17, do której sa przymocowane dwa 65 wsporniki 2 i 4. Do wspornika 2 przytwierdzone jest uchylnie na osi 13 ramie; 3 reperu 16. Wspor¬ nik 4 jest wyposazony na jednej czesci ramienia w jarzmo 12 do Unieruchamiania laty niwelacyjnej 7, a na drugiej czesci w tuleje 11, w która jest wstawiony wraz z czujnikiem 10 korpus 6 unieru¬ chamiany sruba sprzegajaca 14.Z korpusem 6, jest sprzegnieta suwliwie w linii pionowej os poziomej podstawy 8, do której jest przytwierdzona przesuwnie luneta mikroniwelato¬ ra 9. Os nózki czujnika 10 jest równolegla do piono¬ wej osi podstawy 8, z która styka sie stopka nózki czujnika 10. Kiedy luneta mikroniwelatora przesu¬ wana jest ku dolowi odczyty na tarczy czujnika wzrastaja. Gdy luneta przesuwana jest do góry od¬ czyty maleja.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wyznaczania pionowych odleglosci w warunkach ograniczonego miejsca za pomoca lat do niwelacji precyzyjnej, znamienny tym, ze naj¬ pierw stabilizuje sie w scianie budowli w linii pionu i w odstepach mniejszych niz dlugosc laty niwela¬ cyjnej, podstawy urzadzenia z reperami uchylnymi i wspornikami do zamocowywania mikroniwelatora, po czym wyznacza sie w znany sposób róznice wy¬ sokosci pomiedzy poczatkowymi reperami czolowy¬ mi a nastepnie na lacie nadal stojacej na reperze czolowym w linii pionowej zastabilizowanych w scianie podstaw i przy zlozonym ramieniu pierw¬ szego reperu uchylnego wykonuje sie odczyt „wstecz" mikroniwelatorem umocowanym na pierw¬ szym wsporniku najnizszego korpusu po czym od¬ chyla sie ramie pierwszego reperu uchylnego, ustawia na nim late i wykonuje odczyt „w przód" mikroni¬ welatorem umocowanym na pierwszym wsporniku, a nastepnie kolejno powtarza sie czynnosci az do koncowego reperu uchylnego, na którym w tej sa¬ mej pozycji ustawionej laty wykonuje sie odczyt „w przód" mikroniwelatorem umocowanym na kon¬ cowym wsporniku oraz w znany sposób za pomoca niwelatora precyzyjnego wyznacza sie róznice wy¬ sokosci pomiedzy ostatnim reperem uchylnym a re¬ perem czolowym i po obliczeniu róznicy pomiedzy sumami odczytów „wstecz" i „w przód" z niwelatora precyzyjnego i mikroniwelatora otrzymuje sie pio¬ nowa odleglosc pomiedzy poczatkowym i koncowym reperem czolowym. 2. Urzadzenie do wyznaczania pionowych odleglo¬ sci w warunkach ograniczonego miejsca, znamienne tym, ze sklada sie ze stabilizowanej w scianie bu-* dowli podstawy 17, do której sa przymocowane dwa wsporniki 2 i 4, przy czym do wspornika 2 przy¬ twierdzone jest uchylnie na osi 13 ramie 3 reperu, 16, zas wspornik 4 jest wyposazony na jednej czesci ramienia w jarzmo 12 do unieruchamiania laty ni¬ welacyjnej 7, a na drugiej czesci ramienia w tuleje 11, w która jest wstawiony wraz z czujnikiem 10 korpus 6 unieruchamiany sruba sprzegajaca 14, zas z korpusem 6 jest sprzegnieta suwliwie w linii pio¬ nowej os poziomej podstawy 8, do której jest przy¬ twierdzona przesuwnie luneta mikroniwelatora 9, przy czym os nózki czujnika 10 jest równolegla do pionowej osi podstawy 8, z która styka sie stopka nózki czujnika 10.112098 'A yA 'A \L U L i.'a.l ///7////// fi* * */'A fig.'5 M 4 M m \] II N \ \ / r^n Ml. 1, Ir. y_ fr Ht \ \ \ \ \ \ N n.* Fig .5 J_ f"\ M- 4<^y//-/v//A$ PL