Przedmiotem wynalazku jest wychylowy obroto¬ mierz bezwskazówkowy przeznaczony zwlaszcza do ciaglego pomiaru predkosci katowej.W znanych powszechnie wychylowych obrotomie¬ rzach mechanicznych, magnetycznych, elektrycz¬ nych, elektronicznych, impulsowych, odczyt mie¬ rzonej wielkosci odbywa sie na podstawie wychy¬ lenia wskazówki o odpowiedni kat wzgledem po¬ dziemi. Maksymalny kat wychylenia wskazówki w znanych obrotomierzach wychylowych jest ogra¬ niczony przez dopuszczalny kat skrecenia sprezy¬ ny zwrotnej. Ograniczenie to jest przyczyna ogra¬ niczenia dokladnosci odczytu mierzonej wielkosci, ponadto mala dokladnosc pomiaru wynikajaca z ich zasady pomiaru oraz duza wrazliwosc tych urzadzen na zaklócenia zewnetrzne obnizaja war¬ tosc uzytkowa tych obrotomierzy.Znane sa tez rozwiazania obrotomierzy pracuja¬ cych na zasadzie pomiaru drogi katowej jako mier¬ nika predkosci katowej, w których wyeliminowano pewne elementy mechaniczne jak sprezyne zwrot¬ na lub os wskazówki i wskazówke. Jednakze na skutek zastosowania w nich nowych elertfentów inercyjnych oraz tarczy wirujacej z predkoscia proporcjonalna do mierzonej predkosci, co przy wahaniach tej predkosci daje efekt drgania wska¬ zan, nie uzyskano tu wyzszej dokladnosci ani po¬ miaru ani odczytu.Wysoka dokladnosc pomiaru uzyskano w obroto¬ mierzach cyfrowych, lecz duzy koszt wytworzenia ID 15 20 25 30 tych urzadzen ogranicza ich powszechne zastoso¬ wanie.Wychylowy obrotomierz bezwskazówkowy we¬ dlug wynalazku posiada tarcze wirujaca z usred¬ niona predkoscia mierzona, na promieniu której znajduje sie monolityczny wskaznik zbudowany z szeregowo-równoleglego ukladu struktur elektrolu¬ minescencyjnych wzbudzanych impulsowo w kaz¬ dym cyklu po stalym czasie zliczanym od momen¬ tu pokrycia sie jego z zerowym katem skali po- dzielni. Tarcza o duzej bezwladnosci zamocowana jest obrotowo na walku wirujacym z predkoscia proporcjonalna do predkosci mierzonej i jest docis¬ kana za pomoca sprezyny dobranej odpowiednio do wymaganego czasu usredniania mierzonej predkosci katowej do pierscieni ciernych, z których jeden za¬ mocowany jest suwliwie, a drugi sztywno na wal¬ ku wirujacym. Uklad sterujacy wzbudzeniem wskaznika zlozony z czujnika polozenia, wielowej- sciowej bramki iloczynowej, czlonu czasowego i kolektora posiada wlaczony miedzy drugie wyjs¬ cie czlonu czasowego a drugie wejscie bramki ob¬ wód sprzezenia zwrotnego, który pozwala na roz¬ szerzenie skali podzielni obrotomierza o kat odpo¬ wiadajacy kilku wielokrotnosciom kata pelnego.Obrotomierz wedlug wynalazku z tarcza o du¬ zej bezwladnosci dla uzyskania duzego pedu, wi¬ rujaca z predkoscia usredniona co ogranicza wy¬ stepowanie efektu drgania wskazan, niezalezna od ewentualnych zmian wspólczynnika tarcia elemen- 112 962112 962 3 4 tów ciernych oraz umieszczonym na jej promieniu wskaznikiem monolitycznym, a ponadto dzieki moz¬ liwosci dowolnego rozszerzania skali podzielni, sta¬ nowi urzadzenie o duzej dokladnosci pomiaru i od¬ czytu w szerokim zakresie temperatur. Zbudowa*- ny na dostepnych i tanich elementach jest przy¬ rzadem niedrogim, a dorównujacy klasa doklad¬ nosci obrotomierzem cyfrowym, niewrazliwym przy tym na wstrzasy i zaklócenia mechaniczne.Przedmiot wynalazku zostanie objasniony na przykladzie wykonania pokazanym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój obrotomierza, a fig. 2 schemat blokowy ukladu sterujacego wzbu¬ dzaniem wskaznika.Umieszczony w korpusie 1 obrotomierza walek 2 sprzezony z obiektem mierzonym wiruje z predkos¬ cia proporcjonalna do mierzonej predkosci kato¬ wej i jest ulozyskowany obrotowo na lozysku 3 oraz obrotowo-suwliwie na drugim lozysku 4. Na walku 2 zamocowana jest obrotowo tarcza 5 o duzej bezwladnosci dociskana za pomoca sprezyny 6, odpowiednio dobranej do wymaganego czasu usredniania predkosci mierzonej, do pierscieni cier¬ nych, z których jeden 7 zamocowany jest suwliwie, a drugi 8 sztywno na walku wirujacym 2. Na pro¬ mieniu tarczy 5 jest umieszczony wskaznik 9 zbu¬ dowany z szeregowo-równoleglego ukladu struktur elektroluminescencyjnych zamknietych w monoli¬ tycznej przestrzeni. Wskaznik 9 jest "impulsowo wzbudzany przez uklad sterujacy 10 w kazdym cyk¬ lu po stalym czasie zliczanym od momentu pokry¬ cia sie jego z zerowym Icatem podzielni 11.Uklad sterujacy 10 wzbudzaniem wskaznika skladajacy sie z czujnika polozenia 12, wielowej- sciowej bramki iloczynowej 13, czlonu czasowego 14, wzmacniacza 15 i kolektora 16 posiada obwód sprzezenia zwrotnego pomiedzy drugim wyjsciem Wy 2 czlonu czasowego 14 a drugim wejsciem Wci bramki 13.Czujnik polozenia . 12 w momencie pokrycia sie wybranej pozycji tarczy wirujacej 5 z wybrana pozycja korpusu 1 generuje sygnal przekazywany na pierwsze wejscie We2 bramki 13, której wyjscie jest sprzezone z wejsciem czlonu czasowego 14, który stanowi np. jednoimpulsowy generator kwar¬ cowy. Wyjscie pierwsze Wyj czlonu czasowego 14 generuje po stalym opóznieniu sygnal o szerokosci równej czasowi swiecenia wskaznika 9 i jest sprzezone ze wzmacniaczem 15, który poprzez ko¬ lektor 16 zasila monolityczny wskaznik 9. Stale opóznienie, po którym na pierwszym wyjsciu Wyi czlonu czasowego 14 pojawia sie sygnal, ustalone jest dla danego obrotomierza w zaleznosci od jego obrotów i kata rozmieszczenia skali na podzielni 11. Drugie wyjscie Wy2 czlonu czasowego 14 gene¬ ruje sygnal o stalym czasie trwania nie mniejszym od opóznienia sygnalu na wyjsciu pierwszym i jest sprzezone z drugim wejsciem We2 bramki 13, co umozliwia rozszerzenie skali podzielni 11 o kat odpowiadajacy kilku wielokrotnosciom kata pelne¬ go.Dokladnosc stalego czasu opóznienia czlonu cza¬ sowego, która moze byc bardzo wysoka, decyduje o dokladnosci pomiaru, zas dokladnosc odczytu za¬ pewnia kat rozmieszczenia skali podzielni, który w obrotomierzu wedlug wynalazku nie jest ograni¬ czony.Zastrzezenia patentowe 1. Wychylowy obrotomierz bezwskazówkowy zlo¬ zony z mechanizmu napedzajacego wirujacy z pred¬ koscia proporcjonalna do mierzonej predkosci ka¬ towej walek, na którym znajduje sie wirujaca tar¬ cza ze wskaznikiem oraz posiadajacy uklad steruja¬ cy wzbudzaniem wskaznika, znamienny tym, ze tarcza (5) o duzej bezwladnosci jest zamocowana obrotowo na walku (2) i dociskana poosiowo za pomoca sprezyny (6), dobranej do wymaganego czasu usredniania predkosci mierzonej, do pierscie¬ ni ciernych, z których jeden (7) jest zamocowany suwliwie, a drugi (8) sztywno na walku (2), a wskaznik jest umieszczony na promieniu tarczy (5) i zbudowany z szeregowo-równoleglego ukladu struktur elektroluminescencyjnych zamknietych w monolitycznej przestrzeni. 2. Obrotomierz wedlug zastrz. 1, w którym uklad sterujacy sklada sie z czujnika polozenia, wielo- wejsciowej bramki iloczynowej, czlonu czasowego, wzmacniacza i kolektora, znamienny tym, ze w ukladzie sterowania znajduje sie obwód sprzezenia zwrotnego pomiedzy drugim wyjsciem (Wy2) czlo¬ nu czasowego (14) a drugim wejsciem (We*) bram¬ ki iloczynowej (13) wlaczonej miedzy czujnik polo¬ zenia (12) a czlon czasowy (14). 10 15 20 25 30 85 40112 962 6 14 7 8 5 9 PL