Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do okreslania koncentracji wszystkich plemników wykazujacych ruch postepowy, w którym wykorzystuje sie elektryczne wlas¬ ciwosci nasienia.Zgodnie ze znanym stanem techniki koncentracja ple¬ mników w nasieniu okreslana jest na podstawie wizual¬ nego szacunku wzglednie przeprowadzonych obiekty¬ wnych obliczen gestosci ejakulatu.Do znanych metod szacunkowych zaliczyc mozna mie¬ dzy innymi metody makroskopowe uwzgledniajace barwe i konsystencje ejakulatu (Glód W.: Rozród i una¬ siennianie bydla; wyd. II, PWRiL, W-wa 1976), zaklada¬ jace, ze nasienie o barwie kremowej lub kremowo-zóltej i konsystencji smietany zawiera ponad 1 milion plemni¬ ków w 1 mm3, natomiast nasienie o barwie bialej lub kremowo-bialej i konsystencji mlecznej zawiera od 0,5 do 1 miliona plemników w 1 mm3, anasienie o barwie szarej lub szaro-bialej i konsystencji wodnistej zawiera do 0,5 miliona plemników w 1 mm3.Równiez do szacunkowych naleza metody mikrosko¬ powe, z których jedna poslugujaca sie stolikiem Bloma (Blotn E.: A comparings-chamber for microscopic exa- mination of dilutet buli semen: Veterinary Jorunal 102/8/252, 1946) zaklada, ze: — w nasieniu gestym (D),gdy odstepy miedzyplemni¬ kami sa mniejsze od polowy dlugosci witki, znajduje sie ponad 1 milion plemników w 1 mm3; — w nasieniu srednio-gestym (SD) przy odstepach miedzy plemnikami wiekszych od polowy dlugosci witki znajduje sie od 0,5 do 1 miliona plemników w Imra3; — w nasieniu rzadkim (R) przy odstepach miedzy plemnikami równych lub wiekszych od dlugosci witki znajduje sie mniej niz 0,5 miliona plemników w 1 mnr.Inna metoda mikrospowa, zaliczana równiezdo metod szacunkowych, na podstawie wzajemnej odleglosci gló¬ wek plemników w obrazie nierozrzedzonej, wzglednie rozrzedzonej wstosunku 1:50 kroplinasienia przewiduje stopien jego gestosci (Góetze R.: Besamung und Unt- ruchtbarkeit der Hauszaugetiere; Verlag M.H.Schaper, 1949, Hannover Do szacunkowych nalezy równiez metoda spermio- densymetryczna, poslugujaca sie klinem optycznym Kar- rasa (Karras W.: Das Spermiodensimeter, seine Entwicklung und Anwendung; Deutsche TierSrzliche Wochenschrift 1,5,1952), w którejpo rozrzedzeniu nasie¬ nia plynem fizjologicznym odczytuje sie naskaliintropo- lacyjnej stopien zmetnienia odpowiadajacy gestosci badanego nasienia.Znane obiektywne metody obliczania gestosci ejaku¬ latu naleza do zmudnych i pracochlonnych oraz wyma¬ gaja specjalistycznej aparatury i odczynników chemicz¬ nych. Sposród stosowanych tego typu metod nalezy wymienic: — metode kolorymetryczna (Comstok R.E., Green W.W.: Methods for semen evaluation. Densty. respira- tion, glycolisi of semen, Amer. Soc. Anim. Prod. Proc. 19, 213, 1939); — metode hemocytometryczna. w której liczenie ple-3 112925 4 mników dokonywane jest na stolikach Biirkera lub Thoma-Zeisa (Smith J.. Mayer D.T.: Evaluation of sperm concentration by the haemocytometer method.Fert. Steril. 6, 271, 1955).Przeprowadzane nad ejakulatem badaniawykazaly, ze w zaleznosci od kierunku (naprzód lub obrotowo) poszczególnych plemników w nasieniu wystepuja rózne zmiany w wartosciach jego oporu lub przewodnictwa elektrycznego (Walton A., Edwards J.: Soc. Anim. Prod.Proc. 254, 1938).Równoczesnie stwierdzono, ze w zwiazku z róznym polozeniem miejsca w podluznym i poprzecznym przek¬ roju masy ejakulatu zmienia sie równiez jego przewod¬ nictwo elektryczne co odzwierciedla intensywnosc zbiorowego ruchu plemników i jest zalezne od czestotli¬ wosci falowania (Wiszniewskij W.J.:Sielskohozjastwien- naja*Biologia 6, 882, 1971).Podjete na tej podstawie dalsze badania wykazaly bar¬ dzo istotna zaleznosc (p<0,001) pomiedzy koncentracja nasienia, ajego rezystywnoscia (R =0,982)oraz, ze kore¬ lacja miedzy rezystywnoscia nasienia, a procentem ple¬ mników o ruchu postepowym wynosi r =0,908 i jest statystycznie wysoko istotna (p<0,001). Wartosc wyznaczanych doswiadczalnie dla danego gatunku zwie¬ rzat poszczególnych cech mozna okreslic na podstawie równan regresji (Jaczewski S.: Wskazniki rozrzedzenia nasienia buhajów opracowane na podstawie pomiarów opornosci elektrycznej ejakulatu; Zeszyty Naukowe Akademii Rolniczej we Wroclawiu nr 12, s.7. 1978).Istota urzadzenia wedlug wynalazku polega na tym, ze naczynie pomiarowe, w którym umieszczanejest badane nasienie, posiada cylindryczna komorepomiarowa zam¬ knieta z obu stron elektrodami pradowymi pomiedzy którymi umieszczono dwie elektrody napieciowe, przy czym zródlo pradowe polaczone jest szeregowo z wejs¬ ciami pradowymi konwertera prad-napiecie, natomiast wyjscia napieciowe naczynia pomiarowego w postaci elektrod i wyjscia pomiarowe konwertera prad-napiecie polaczone sa poprzez odpowiednie wzmacniacze napie¬ cia przemiennego oraz konwertery napiecie przemienne- napiecie stale z miernikiem stosunku, który polaczony jest z ukladem odczytu. Objetosc naczynia pomiarowego miedzy elektrodami pradowymi nie przekracza 0,3 ml, a srednica jego czesci pomiarowej jest okreslona przez gestoscpradupomiarowegoniewieksza niz 0,1 mA/mm2.Usytuowane w naczyniu pomiarowym elektrody pra¬ dowe wyposazone sa w polaczenia rozlaczne z korpusem naczynia wykonanym z przezroczystego materialu izola¬ cyjnego nie oddzialywujacego na nasienie, a wszystkie czteryelektrodywykonanesazmaterialuprzewódzacego.Urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia w warun¬ kach produkcyjnych na obiektywne, proste i szybkie okreslenie koncentracji plemników w nasieniu przy wykorzystaniu zaledwie 0,2ml ejakulatu. Samo przepro¬ wadzenie badania jak i bezposredni odczyt mierzonych cech nie wymaga od obslugujacego szczególnych kwalifikacji.Wynalazek zostanie blizej objasniony na podstawie przykladu przedstawionego na rysunku.W ukfadzie przedstawionym na rysunku zródlo pra¬ dowe 1 polaczone jest szeregowo z wejsciem pradowym na elektrodzie 2 naczynia pomiarowego 3 i poprzez badane nasienie 4 i elektrode 2' z wejsciem pradowym 5 oraz drugostronnie wejsciem pradowym 5' konwertera prad-napiecie 6, natomiast wyjscie napieciowe na elek¬ trodach 7 i 7 naczynia pomiarowego 3 i wyjscie pomia¬ rowe 8 konwertera prad-napiacie 6 polaczone sa odpowidnio poprzez wzmacniacze napiecia przemien¬ nego 9 i 9/ oraz konwertery napiecie przemienne-napiecie stale 10 i W z miernikiem stosunku 11 i ukladem odczytu 12.Zastosowane w rozwiazaniu elektrody 2, 2', 7 i 7 wykonane sa z materialu przewodzacego, najlepiej z pla¬ tyny, a material naczynia pomiarowego 3 stanowi, z uwagi na zadana przezroczystosc i zdolnosc izolacyjna, szklo organiczne.Urzadzenie zasilane jest napieciem przemiennym sie¬ ciowym 220 V, ale moze byc równiez zasilane napieciem przemiennym sinusoidalnym innej czestotliwosci lub napieciem prostokatnym róznej czestotliwosci.Celem okreslenia koncentracji plemników w nasieniu pobiera sie z ejakulatu próbke 0,2 ml, którawypelnia sie naczynie pomiarowe 3. Wypelnione nasieniem4 naczynie pomiarowe 3 podlacza sie poprzez zaciski 13 i 13' do ukladu pomiarowego. Wartosc natezenia pradu plyna¬ cego przez próbke nasienia 4 przetwarza sie na propor¬ cjonalna wartosc napiecia przemiennego w konwerterze prad-napiecie 6, a nastepnie wzmacnia sie we wzmacnia¬ czu napiecia przemiennego 9 i prostuje siew konwerterze napiecie przemienne-napiecie stale 10. Spadek napiecia w nasieniu 4 miedzy elektrodami napieciowymi 7 i 7 wzmacnia sie we wzmacniaczu napiecia przemiennego 9' i prostuje w konwerterze napiecie przemienne-napiecie stale 10'. Napiecia z wyjsc konwerterów 10 i 10* sa mierzone i dzielone cyfrowo przez siebie w mierniku stosunku 11, a sygnalcyfrowy uzyskany na wyjsciu mier¬ nika 11jest po numerycznym przetworzeniu wyswietlany cyfrowo w ukladzie odczytu 12. Funkcje przetwarzania numerycznego dla koncentracji wszystkich plemników oraz dla udzialu plemników wykazujacych ruch poste¬ powy powinny zostac wyznaczone doswiadczalnie przy wzorcowaniu ukladu w zaleznosci od gatunków zwierzat i konstrukcji naczynia pomiarowego 3.Wartosc z ukladu odczytu 12 odpowiadajaca koncen¬ tracji plemników w nasieniu albo udzialowi plemników wykazujacych ruch postepowy odczytuje sie bezposred¬ nio po wlaczeniu zródla pradowego 1.Przyklad: Pobierajac z uzyskanej objetosci próbke 0,2 ml ejakulatu buhaja i wprowadzajacja do urzadzenia, w wyniku dokonania pomiaru oporu elektrycznego nasienia i przetworzenia przezurzadzeniedanych pomia¬ rowych zgodnie z zadana funkcja numeryczna uzysku¬ jemy liczbe zawartych w okreslonej objetosci ejakulatu plemników lub liczbe plemników wykazujacych ruch postepowy.Uzyskane wartosci umozliwiaja okreslenie optymalnej ilosci dawek inseminacyjnych.5 112925 6 Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do okreslania koncentracji wszystkich plemników w nasieniu oraz udzialu plemników wykazu- jacych ruch postepowy, znamienne tym, ze naczynie pomiarowe (3),wr którym umieszczane jest badane nasie¬ nie, posiada cylindryczna komore pomiarowa zamknieta z obu stron elektrodami pradowymi (2, 2% pomiedzy którymi umieszczono dwie elektrody napieciowe (7, T). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze zródlo pradowe (1) polaczonejest szeregowo z wejsciami pradowymi naczynia pomiarowego (3) w postaci elek¬ trod (2, T) oraz wejsciami pradowymi (5,5') konwertera prad-napiecie (6), natomiast wyjscia napieciowe naczy¬ nia pomiarowego (3) w postaci elektrod (7, 7*) i wyjscia pomiarowe (8, f) konwertera prad-napiecie (6) pola¬ czone sa poprzez odpowiednie wzmacniacze napiecia przemiennego (9,9*) oraz konwertery napiecie przemien- ne-napiecie stale (10, W) z miernikiem stosunku (11), który polaczony jest z ukladem odczytu (12). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze objetosc naczynia pomiarowego (3) miedzy elektrodami pradowymi (2, Z) nie przekracza 0,3 ml. a srednicajego czesci pomiarowej jest okreslona przez gestosc pradu pomiarowego nie wieksza niz 0,1 mA/mm . 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym,ze usy¬ tuowane w naczyniu pomiarowym (3)elektrody pradowe (2,1) wyposazone sa w polaczenia rozlaczne z korpusem naczynia (3) wykonanym z przezroczystego materialu izolacyjnego nie oddzialywujacego na nasienie (4), a wszystkie cztery elektrody (2, 2', 7, 7)wykonane sa z materialu przewodzacego. PL