Przedmiotem wynalazku jest sposób wykonywa¬ nia otworów wielokatnych wykonywanych w róz¬ nych materialach z zastosowaniem obróbki skrawa¬ niem i urzadzenie do wykonywania otworów wie¬ lokatnych.Znane sa rózne sposoby wykonywania otworów wielokatnych za pomoca skrawania. Do glównych nalezy zaliczyc przeciaganie lub przepychanie, któ¬ re jest obróbka ksztaltowa stosowana do bardzo do¬ kladnych otworów przelotowych oraz wiercenie sto¬ sowane do obróbki otworów wielokatnych i przelo¬ towych. Wiercenie otworów wielokatnych wykonu¬ je sie narzedziem o odpowiednio dobranej srednicy, posiadajacym liczbe ostrzy o jednosc mniejsza od katnosci wykonywanego otworu, przy czym narze¬ dzie wykonuje ruchy obrotowe wokól wlasnej osi oraz dodatkowy ruch wzgledem osi obrabianego ot¬ woru wymuszony od krzywki posiadajacej ksztalt otworu obrabianego.Wada sposobu wykonywania' otworów wielokat¬ nych przez przeciaganie jest ograniczony zakres je¬ go stosowania tylko do otworów przelotowych. Nie¬ zaleznie od tego do kazdego ksztaltu i wymiaru ot¬ woru wielokatnego nalezy wykonac specjalny prze- ciagacz, który jest narzedziem drogim. W przypad¬ ku wiercenia wada jest koniecznosc kazdorazowe¬ go wykonywania krzywek nadajacych sie tylko do konkretnego otworu. Uklady-krzywkowe maja same w sobie wady polegajace glównie na szybkim zu¬ zywaniu sie elementów stykowych oraz koniecznosci is 20 25 30 stosowania malych predkosci przetacza sie.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad przez opracowanie nowego sposobu wykonywania otwo¬ rów wielokatnych oraz konstrukcji urzadzenia do stosowania tego sposobu.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze na¬ rzedzie podczas obróbki obraca sie dookola swej osi i dodatkowo wokól osi otworu po orbicie o za¬ danym promieniu, przy czym kierunek ruchu osi narzedzia po orbicie wokól osi otworu jest przeciwny do kierunku obrotu narzedzia, a predkosc katowa tego ruchu jest dokladnie tyle razy wieksza od predkosci katowej narzedzia dookola wlasnej osi ile wynosi katnosc wykonywanego otworu pomniej¬ szona o jeden. Równczesnie narzedzie posiada nie¬ zaleznie od wymienionych ruchów ruch posuwowy wzdluz osi na glebokosc wykonywanego otworu wie¬ lokatnego. Zmieniajac stosunek promienia orbity do promienia narzedzia uzyskuje sie otwór wielokatny o bokach wkleslych, prostych lub wypuklych. Sto¬ sujac narzedzie do naciannia gwintu mozna wyko¬ nywac sposobem wedlug wynalazku wielokatne po¬ wierzchnie gwintowe, przy czym wykonywany jest ruch posuwowy narzedzia równy skokowi powierz¬ chni srubowej.Sposób wykonywania otworów wielokatnych re¬ alizuje sie na urzadzeniu, w którym wrzeciono u- stalajace i mocujace narzedzie obróbcze ulozysko- wane jest w tulei, w której os zewnetrzna powierz¬ chni walcowej jest przesunieta wzgledem osi wrze- 112 2593 112 259 4 ciona o wielkosc polowy wymaganego zakresu re¬ gulacji promienia ruchu planetarnego, a zamocowa¬ nej mimosrodowo w obrotowej tulei z wiencem ze¬ batym ulozyskowanej w korpusie, przy czym ruch obrotowy z walka napedowego jest przekazywany na wrzeciono narzedziowe poprzez sprzeglo umozli¬ wiajace polaczenie walków przesunietych mimo- osiowo, korzystnie sprzeglo Oldhama oraz na obro¬ towe tuleje z wiencem zebatym poprzez przeklad¬ nie zebata nadajaca jej obrót przeciwny do obrotu wrzeciona narzedziowego z predkoscia katowa, do¬ kladnie tyle razy wieksza od niego, ile wynosi kat- nosc wykonywanego otworu pomniejszona o je¬ den.Rozwiazanie wedlug wynalazku pozwala wyko¬ nywac otwory wielokatne bez koniecznosci stoso¬ wania specjalnych kopialów lub przeciagaczy. Mo¬ zna wykonywac otwory przelotowe oraz nieprzelo¬ towe na ogólnie dostepnych obrabiarkach jakimi sa tokarki lub wiertarki, na których mocuje sie proste w konstrukcji urzadzenie wedlug wynalaz¬ ku. Stosujac zmiane mimoosiowosci ruchu narze¬ dzia na urzadzeniu do wykonywania otworów wie- lokatnych mozna wykonywac otwory róznych ksztal¬ tów, poczynajac od kolowych do wielokatnych o bo¬ kach prostych, wkleslych i wypuklych oraz wielo¬ katnych otworów gwintowych. Wynalazek dajac uproszczenie wykonawstwa otworów wielokatnych rozszerza mozliwosci konstruktorów przy rozwiazy¬ waniu róznego rodzaju polaczen. Wynalazek jest blizej objasniony w przykladzie wykonania na ry¬ sunku przedstawiajacym schematycznie urzadzenie do wykonywania otworów wielokatnych.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze na¬ rzedzie obróbcze 2 obraca sie w czasie obróbki do¬ okola swej osi i dodatkowo wokól osi otworu po or¬ bicie o zadanym promieniu, przy czym kierunek ruchu osi tego narzedzia po orbicie wokól osi ot¬ woru obrobionego jest przeciwny do kierunku obro¬ tu narzedzia, a predkosc katowa tego ruchu jest dokladnie tyle razy wieksza od predkosci katowej narzedzia 2 dookola wlasnej osi ile wynosi kat- nosc wykonywanego otworu pomniejszona o jeden.Niezaleznie od wymienionych ruchów narzedzie 2 posiada ruch posuwowy wzdluz osi na glebokosc wykonywanego otworu wielokatnego. Zmieniajac stosunek promienia orbity do promienia narzedzia 2 wykonuje sie otwór wielokatny o bokach wkle¬ slych prostych lub wypuklych. Uzyskuje sie to w wyniku tego, ze zmniejszajac wymieniony sto¬ sunek nastepuje zmniejszenie wkleslosci, az do uzy¬ skania bodzców prostych, a nastepnie przy dalszym zmniejszaniu tego stosunku otrzymuje sie otwór wielokatny p ksztalcie wypuklym i zwiekszonych promieniach w narozach. Zmiany stosunku promie¬ nia orbity do promienia narzedzia 2 mozna doko¬ nywac w trakcie obróbki przy posuwie pionowym tego narzedzia, uzyskujac zmienny profil otworu na jego glebokosci.Jak przedstawiono na rysunku wrzeciono narze¬ dziowe 1, w którym zamocowane jest narzedzie obróbcze 2, ulozyskowane jest w tulei 3. Os zewne¬ trznej powierzchni 4 tulei 3 jest przesunieta wzgle¬ dem osi wewnetrznej powierzchni ustalajacej wrze¬ ciono narzedziowe 1 o wielkosc równa polowie naj¬ wiekszego wymaganego do nastawienia promienia ruchu planetarnego.Tuleje 3 z ulozyskowanym w niej wrzecionem narzedziowym 1 zamocowano mimosrodowo w obro- 5 towej tulei 5 ulozyskowanej w korpusie 6. Ruch obrotowy z walka napedowego 7 jest przekazywa¬ ny na wrzeciono narzedziowe 1 poprzez sprzeglo 8 typu Oldhama umozliwiajace polaczenie walków przesunietych mimoosiowo oraz na obrotowa tuleje 5 z wiencem zebatym 9 poprzez przekladnie zeba¬ ta 10 nadajaca jej obrót przeciwny do obrotu wrze¬ ciona narzedziowego 1 z predkoscia katowa do¬ kladnie tyle razy wieksza od niego ile wynosi kat- nosc wykonywanego otworu pomniejszona o jeden.W celu wykonania otworu wielokatnego mocuje sie opisane urzadzenie do wrzeciona wiertarki poprzez walek napedowy 7, natomiast w gniezdzie wrze¬ ciona narzedziowego 1 mocuje sie narzedzie 2. Po ustawieniu ruchu planetarnego narzedzia 2 poprzez odpowiednie skrecenie tulei 3 wzgledem obrotowej tulei 5, wlacza sie naped od wrzeciennika wiertar¬ ki na wrzeciono narzedziowe 1 oraz tuleje obroto¬ wa 5 nadajac równoczesnie urzadzeniu wraz z na¬ rzedziem 2 wlasciwie dobrany posuw obróbczy.Przy wielkoseryjnej produkcji, gdzie istnieje du¬ za ilosc wykonywanych otworów o tej samej kat- nosci, celowym jest zabudowanie w urzadzeniu sta¬ lej przekladni gwarantujacej uzyskanie otworów o wlasciwej katnosci. Przy urzadzeniu uniwersal¬ nym istnieje koniecznosc kazdorazowo dostosowa¬ nia przekladni 10 do katnosci obrabianego otworu.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wykonywania otworów wielokatnych obróbka skrawaniem, ze wstepnym wykonaniem otworu okraglego, znamienny tym, ze narzedzie pod¬ czas obróbki obraca sie dookola swej osi i dodat¬ kowo wokól osi otworu po orbicie o zadanym pro¬ mieniu, przy czym kierunek ruchu osi narzedzia po orbicie wokól osi otworu jest przeciwny do kierun¬ ku obrotu narzedzia, a predkosc katowa tego ruchu jest dokladnie tyle razy wieksza od predkosci ka¬ towej narzedzia dookola wlasnej osi ile wynosi kat- nosc wykonywanego otworu pomniejszona o jeden, równoczesnie narzedzie niezaleznie od wymienio¬ nych ruchów przesuwa sie ruchem posuwowym wzdluz osi na glebokosc wykonywanego otworu wielokatnego. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zmieniajac stosunek promienia orbity do promienia narzedzia wykonuje sie otwór wielokatny o bokach wkleslych, prostych lub wypuklych. 3. Urzadzenie do wykonywania otworów wielo¬ katnych, znamienne tym, ze wrzeciono narzedziowe (1), w którym ustalone jest i zamocowane narze¬ dzie obróbcze (2), ulozyskowane jest w tulei (3), w której os zewnetrzna powierzchni walcowej (4) jest przesunieta wzgledem osi wrzeciona narzedzio¬ wego (1) o wielkosc równa polowie wymaganego za¬ kresu regulacji promienia ruchu planetarnego, a za¬ mocowanej mimosrodowo w obrotowej tulei (5) ulo¬ zyskowanej w korpusie (6), przy czym ruch obro¬ towy z walka napedowego (7) jest przekazywany na wrzeciono narzedziowe (1) poprzez sprzeglo (8) 15 20 25 30 35 40 45 i 50 55 60112 259 6 umozliwiajace polaczenie walków przesunietych mi- moosiowo, korzystnie sprzeglo Oldhama, oraz na obrotowa tuleje (5) z wiencem zebatym (9) poprzez przekladnie zebata nadajaca jej obrót przeciwny do obrotu wrzeciona narzedziowego (1) z predkoscia katowa dokladnie tyle razy wieksza od niego ile wynosi katnosc wykonywanego otworu pomniejszo¬ na o jeden.Fijf.1 PL