Przedmiotem wynalazku jest sposób dilodzenia tasmy szklanej formowanej metoda ciagnienia oraz urzadzenie do cnlodzenia tasmy szklanej formowanej metoda ciagnienia.Wedlug znanych sposobów wytwarzania szkla plaskiego metoda ciagnienia, mase szklana wprowadza sie do studni podmaszynowej, gdzie ochladzajac podwyzsza sie jej lepkosc, a nastepnie formuje sie w tasme szklana.W metodzie Fourcauha i Pittsburgh studnia podmaszynowa polaczona jest z ciagarka pionowa, w szybie której zamontowany jest m.in. zespól walków ciagnacych z napedem i mechanizmem regulacyjnym, podcinak tasmy i podcina* obrzezy. W trakcie ciagnienia nastepuje odprezenie i ochlodzenie tasmy szklanej do temperatury pozwalajacej na jej ciecie, lamanie i ustawianie na stojakach. Tasma szklana w tym czasie przechodzi przez trzy strefy temperatur: 1/ strefe chlodzenia od temperatury formowania tasmy w studni podmaszynowej do górnej temperatury odprezania, 2/ strefe chlodzenia od górnej do dolnej temperatury odprezania — strefa odprezania, 3/ strefe chlodzenia od dolnej temperatury odprezania do temperatury umozliwiajacej krojenie szkla.W pierwszej strefie tasma jest intensywnie chlodzona od temperatury 1173—1233 K do temperatury 813—843 K. Uzyskuje sie to przez zastosowanie chlodnic zamontowanych w róznych miejscach w studni podmaszynowej.W strefie odprezania, odpowiadajacej zakresowi temperatur od 813—843 do 713—743 K. szybkosc chlodzenia tasmy szklanej powinna byc mozliwie mala.Wtrzeciej strefie dazy sie do szybkiego ochlodzenia tasmy szklanej do temperatury 333—473K i dlatego tez górna czesc szybu ciagarki od okolo 3/5 jegowysokosci niejest obudowana.Sposób chlodzenia tasmy szklanej formowanej metoda ciagnienia znany jest z publikacji „Technologia szkla" praca zbiorowa, wydawnictwo Arkady rok 1972 strony: 393-395, 401—407, 422. Zródlo to podaje,ze2 1112074 chlodzenie tasmy szklanej w pierwszej strefie temperatur ma miejsce w studni podmaszynowej i odbywa sie przez odbieranie ciepla od tasmy przez chlodnice wodne, róznie usytuowane i posiadajace róznorodna konstrukcje.Z polskiego opisu patentowego nr 59150 znany jest sposób przemieszczania niejednorodnych termicznie mieszanin gazowych wytworzonych w górnej czesci studni podmaszynowej. Mieszaniny te przemieszczane sa w kierunku od tasmy szklanej, znajdujacej siejeszcze w stanie plastycznym, do scian komory ciagnienia.Z polskiego opisu patentowego nr 57589 znany jest sposób wyrównywania temperatury na szerokosci tasmy szklanej, znajdujacej sie jeszcze w stanie plastycznym, w szybie ciagarki. Sposób ten polega na obnizeniu wokól tasmy szklanej cisnienia gazów w granicach miedzy 760 mm Hg a 50 mm Hg.Z polskiego opisu patentowego nr 68391 znanyjest sposób nadawania wymuszonego ruchu o zmieniajacym sie okresowo kierunku atmosferze zawartej w studni podmaszynowej. Ma to na celu przerwanie ruchu niejednorodnych termicznie pradów gazów przebiegajacych pionowo wzdluz tasmy szklanej. Prady te powoduja nierównomierne ochladzanie tasmy szklanej na jej szerokosci, co jest przyczyna wad optycznych oraz róznic w grubosci tasmy.Z polskiego opisu patentowego nr 82718 znany jest sposób, polegajacy na wywolaniu przemieszczenia znajdujacych sie w studni podmaszynowej gpzow w kierunku poprzecznym do drogi tasmy szklanej. Przeplyw gazów jest powtarzalny iodbywa sie co najmniej po jednej stronie tasmy, co najmniej w jednym zamknietym obiegu, obejmujacym obszar lezacy na przeciw 1/3 szerokosci tasmy liczac od jej krawedzi Z polskiego opisu patentowego nr 85044 znany jest sposób, polegajacy na kierowaniu strumienia gazów do strefy ciagnienia w atmosfere nad stopionym szklem.Z polskiego opisu patentowego nr 85733 znane jest okresowe przemieszczanie gazów otaczajacych tasme szklana w zakresie lepkosd od 107*6 do 1013 puazów. Przemieszczanie gazów odbywa sie ruchem posuwisto-zwrotnym poprzecznie do kierunku przesuwu tasmy szklanej.Zasadnicze znaczenie dla szybkosci ciagnienia tasmy szklanej ma szybkosc chlodzenia tasmy w pierwszej strefie temperatur, a wiec w studni podmaszynowej i dolnych partiach szybu ciagarki. Znane z przedstawionej literatury i ze stosowania przemyslowego sposoby chlodzenia tasmy szklanej w pierwszej strefie temperatur sprowadzaja sie wylacznie do odbierania od niej ciepla przez zamontowane w studni podmaszynowej chlodnice wodne, róznie usytuowane i posiadajace róznorodna konstrukcje. Intensyfikacja chlodzenia tasmy szklanej sprowadza sie jedynie do montowania dodatkowych chlodnic, zwiekszania ich gabarytów lub odpowiedniego, optymalnego ich sytuowania. W dalszym ciagu sa to jednak chlodnice i sa one umieszczone w studni podmaszynowej. Ze wzgledów technicznych i lokalizacyjnych dzialanie takie ma jednak ograniczony zasieg.Nawet optymalne usytuowanie chlodnic przy tasmie szklanej nie przerywa calkowicie pionowego przeplywu niejednorodnych termicznie gazów wzdluz tasmy. Ponadto pod wplywem wysokiej temperatury chlodnice szybciej sie zuzywaja oraz, na skutek rozszerzalnosci cieplnej, ulegaja odksztalceniom. Prowadzi to do nierównomiernego rozkladu temperatur na powierzchni chlodnicy, a tym samym do niewlasciwego chlodzenia tasmy szklanej. Wkonsekwencji uzyskuje sie szklo o niewlasciwej jakosci na skutek zlego odprezania i nadmiernej ilosci wad.Z przytoczonej literatury patentowej i ze stosowania przemyslowego znane sa rózne sposoby wywolywania ruchów atmosfery w studni podmaszynowej, a takze czesciowo w szybie ciagarki. Ruchy te sa wywolywane poprzecznie do kierunku przesuwu tasmy szklanej i oddzialywuja nie bezposrednio na nia, lecz jej najblizsze otoczenie. Zadaniem tego dzialania jest przerwanie pionowych pradów gazów przesuwajacych sie wzdluz tasmy szklanej i powodujacych falistosc. Brak jest natomiast informacji dotyczacych intensyfikacji chlodzenia tasmy szklanej. Praktyka ciagnienia szkla wykazuje, ze chlodzenie w studni podmaszynowej jest niewystarczajace.W zwiazku z tym pierwsza i druga strefa chlodzenia zlokalizowane sa za wysoko, co powoduje koniecznosc odchylania kilku pierwszych par walków ciagnacych, a tym samym zwieksza ryzyko zerwania tasmy szklanej.Poza tym znane sposoby enrodzenia nie zapewniaja w pelni równomiernego rozkladu temperatury na szerokosci tasmy szklanej.Istota rozwiazania wedlug wynalazku polega na tym, ze w szybie ciagarki, w zakresie temperatur od 973 K do górnej temperatury odprezania szkla, skierowuje sie na tasme szklana, korzystnie z obu jej stron, strumien gazu o temperaturze nizszej niz temperatura tasmy. Instensywnosc chlodzenia tasmy szklanej regulowana jest iloscia i/lub cisnieniem i/lub temperatura gazu. Parametry gazu sa korzystnie róznicowane na szerokosci tasmy szklanej. Strumien gazu kierowany jest na tasme szklana w jednym lub wiecej niz jednym miejscu. Strumien gazu kierowany jest na powierzchnie tasmy szklanej korzystnie prostopadle. Strumien gazu, kierowany na kazda ze stron tasmy szklanej, jest korzystnie dzielony na trzy strumienie, których parametry sa korzystnie zróznicowane i indywidualnie regulowane w zaleznosci od rozkladu temperatury na szerokosci tasmy szklanej.Róznice parametrów sasiadujacych z soba strumieni gazu lagodzi sie przez mieszanie tych strumieni w ograniczonym zakresie. Gazem kierowanym na tasme szklanajest korzystnie powietrze.112 074 3 Zaleta rozwiazania wedlugwynalazku jest przede wszystkim intensyfikacja chlodzenia tasmy formowanej metoda ciagnienia. Intensyfikacja chlodzenia tasmy w pierwszej strefie temperatur, a wiec przed procesem odprezania szkla, umozliwia zwiekszenie szybkosci ciagnienia tasmy szklanej, a tym samym poprawia efektywnosc produkcji. Obnizenie temperatury tasmy szklanej przyspiesza proces utwardzania szkla, co przeciwdziala tworzeniu sie na tasmie szklanej odcisków od walków ciagnacych. Pozwala to na poprawe procesu technologicznego przez wlaczenie do pracy przynajmniej czesci walków ciagnacych umiejscowionych w aolnej partii szybu ciagarki. Zmniejsza to w znacznym stopniu niebezpieczenstwo zerwania tasmy szklanej i przerwania produkcji. Dodatkowa zaleta rozwiazaniajest wyrównanie temperatury naszerokosci tasmy szklanej, co prowadzi do unikniecia wad powstajacych z tej przyczyny. Ponadto nadmuch gazu na tasme szklana ogranicza pionowe prady niejednorodnych gazów przeplywajacych wzdluz tasmy i powodujacych powstanie istotnych wad w produkcji szkla plaskiego.Sposób chlodzenia tasmy szklanej wedlug wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania, w którym w szybie ciagarki miedzy druga a trzecia para walków ciagnacych na obie strony tasmy szklanej skierowuje sie pod katem 90° strumienie powietrza. Pomiarowo stwierdzono, ze temperatura partii srodkowej tasmy szklanej rózni sie do temperatury brzegów tasmy o 40 K. Strumienie powietrza kierowane na kazda ze stron tasmy szklanej sa dzielone na trzy strumienie z których srodkowy ma temperature nizsza o 40 K od temperatury strumieni bocznych. Miedzy sasiadujacymi strumieniami powietrza istnieja przerwy rzedu kilku centymetrów, jednakze swobodny wyplyw powietrza powoduje mieszanie sie strumieni na ograniczonych odcmkacn, co prowadzi do lagodnego, równomiernego przejscia z temperatury strumieni bocznych do temperatury strumienia centralnego jeszcze przed osiagnieciem przez nie powierzchni tasmy szklanej. W efekcie nadmuchu strumieni powietrza na tasme szklana uzyskuje sie znaczne obnizenie jej temperatury, co pozwala na zamkniecie wiekszej ilosci dolnych par walków ciagnacych i przyspieszenie procesu ciagnienia.Urzadzenia do chlodzenia tasmy szklanej formowanej metoda ciagnienia znane sa z publikacji „Technologia szkla" praca zbiorowa, wydawnictwo Arkady rok 1972 strony: 413—415. W pracy tej opisano róznego rodzaju i róznej Konstrukcji chlodnice wodne do chlodzenia tasmy szklanej w studni podmaszynowej.Z polskiego opisu patentowego nr 68391 znane jest urzadzenie zawierajace ezektory umieszczone w studni podmaszynowej po przekatnej naprzeciw siebie. Ezektory te wyrzucaja strumienie gazu o zmieniajacym sie kierunku ruchu.Z polskiego opisu patentowego nr 82718 znane jest urzadzenie zawierajace zespoly wywolujace sily przemieszczajace gaz w studni podmaszynowej w kierunku poprzecznym do drogi tasmy szklanej. Zespoly te pracuja w obiegu zamknietym.Z polskiego opisu patentowego nr 85733 znane jest urzadzenie skladajace sie z zespolów elementów do przemieszczania gazów w poprzek tasmy szkla. Usytuowane sa one naprzeciw siebie blisko brzegów tasmy szklanej w szybie ciagarki w drugiej strefie temperaturowej czyli w strefie odprezania szkla. Zespolami do przemieszczania gazów sa ezektory polaczone zaworem rozrzadczym majacym sterowanie automatyczne.Znane z literatury patentowej urzadzenia sluza do wywolywania ruchów gazów poprzecznie do kierunku przesuwu tasmy szklanej. Taki ruch ma na celu zmiane ukladu strumieni konwekcyjnydi przeplywajacych wzdluz tasmy szklanej. Przerwanie i odsuniecie od powierzchni tasmy szklanej niejednorodnych termicznie strumieni gazów ma poparwicjakosc produkowanego szkla.Istota rozwiazania wedlug wynalazku jest to. ze urzadzenie do chlodzenia tasmy szklanej sklada sie ze zródla lub zródel do tloczenia gazu, umieszczonego poza szybem ciagarki i podlaczonego do kolektora, który z kolei laczy sie co najmniej zjednym, a korzystnie z trzema na kazda strone tasmy szklanej przewodami rurowymi. Przewody rurowe zakonczone sa dyszami szczelinowymi, usytuowanymi wewnatrz szybu wciagarki poziomo, równolegle do powierzchni bocznych tasmy szklanej. W uklad urzadzenia wmontowanajest centralnie na kolektorze i/lub indywidualnie na przewodach lub dyszach aparatura do regulacji parametrów tloczonego gazu. Kolektor ma ksztalt litery U, ajego odgalezienia przebiegaja poziomo i równolegle do bocznych scian szybu ciagarki. Polozenie i usytuowanie dysz szczelinowych korzystnie jest regulowane. Urzadzenie pracuje pojedynczo lub w zestawie kilku urzadzen umieszczonych na róznych wysokosciach. Wyloty dysz szczelinowych znajduja sie korzystnie miedzy druga a trzecia albo trzecia i czwarta para walków ciagnacych.Zaleta urzadzenia jest prostota jego konstrukcji oraz niezawodnosc i efektywnosc dzialania. Regulacja usytuowania dysz i parametrów tloczonego gazu stwarza mozliwosci urozmaiconego i elastycznego prowadzenia procesu chlodzenia tasmy szklanej.Urzadzenie wedlug wynalazku zilustrowane jest przykladem wykonania na rysunkach na których fig. 1 przedstawia przekrój poziomy, a fig. 2 przekrój pionowy szybu ciagarki z urzadzeniem.4 112074 Nia z£wsbauz psonoweggo- szafotu c^garki 1 usytuowany jest wentylator 4 podlaczony do kolektora 5 rozgalezionego w ksztaltce Mery UL Ramiona kolektora 5 obejmuja szyb ciagarki 1 poziomo i równolegle dojego boczacdfr scnan. Kazde ramie kolektora 5 polaczone jest z trzema przewodami rurowymi 6„ których czesc wykonana jest z rur stalowych, a czesc z elastycznych wezy metalowych. Na sztywnych odcinkach przewodów rurowych zamontowana jest aparatura kontrolno-poimarowa parametrów tloczonego powietrza i sprzezona z nia aparatura 7 do regulacji tych parametrów. Elastyczne weze metalowe ulatwiaja zmiane i regulacje polozenia i ustawienia dysz szczelinowych 8 podlaczonydh do koncówek przewodów rurowych 6,które poprzez specjalne, uszczelnione okna w scianach bocznych wprowadzone sa do wnetrza szybu ciagarki 1. Dysze szczelinowe 7 umieszczone sa miedzy druga a trzecia para walków ciagnacych 2 rzedowo, po trzy z kazdej strony tasmy szklanej 3. Wyloty dysz szczelinowych 7 usytuowane sa poziomo, równolegle do powierzchni bocznych tasmy szklanej 3.Zastrzezenia patentowe 1. SposóD chlodzenia tasmy szklanej formowanej metoda ciagnienia, znamienny tym. ze w szybie ciagarki, w zakresie temperatur od 973 K do górnej temperatury odprezania szkla, skierowuje sie na tasme szklana, korzystnie z obu jej stron, strumien gazu o temperaturze nizszej niz temperatura tasmy szklanej, przy czym intensywnosc chlodzenia tasmy szklanej regulowana jest iloscia i/Kub cisnieniem, i/lub temperatura gazu a ponadto parametry gazu korzystnie sa róznicowane na szerokosci tasmy szklanej. 2. Sposób wedlugzastrz. 1, znamienny ty m„ ze strumien gazu kierowany jest na tasme szklana w jednym lub wiecej nizjednym miejscu. 3. Sposób wedlug zastrz. 1,znamienny ty m„ ze strumien gazu kierowany jest na powierzchnie tasmy szklanej prostopadle. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny ty m„ ze strumien gazu, kierowany na kazda ze stron tasmy szklanej, jest dzielony na kuka strumieni, których parametry sa korzystnie zróznicowane i indywidualnie regulowane w zaleznosci od rozkladu temperatury na szerokosci tasmy szklanej. 5. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny ty m„ ze róznice parametrów sasiadujacych z soba strumieni gazu lagodzi sie przez mieszanie tych strumieniw ograniczonym zakresie. 6. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze strumien gazu, kierowany na kazda ze stron tasmy szklanej jest dzielony na trzy strumienie. 7. Sposób wedlug zastrz. 1. znamienny tym, ze jako gaz stosuje sie powietrze. 8. Urzadzenie do chlodzenia tasmy szklanej formowanej metoda ciagnienia, znamiennetym. ze sklada sie ze zródla lub zródel tloczenia gazu (4) umieszczonego poza szybem ciagarki (1) i podlaczonego do kolektora (5), który laczy sie z co najmniej jednym, a korzystnie z trzema na kazda strone tasmy szklanej (3), przewodami rurowymi (6) zakonczonymi dyszami (8), usytuowanymi wewnatrz szybu ciagarki (1) korzystnie poziomo, równolegle do powierzchni bocznych tasmy szklanej (3) , przy czym w uklad wmontowana jest centralnie na kolektorze (5) i/lub indywidualnie na przewodach rurowych (6) albo dyszach (8) aparatura (7) do regulacji parametrów tloczonego gazu. 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze kolektor (5) ma ksztalt litery U, ajego odgalezienia przebiegaja poziomo i równolegle do bocznych scian szybu ciagarki (1). 10. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze na kolektorze (5) lub przewodach rurowych (6) zamontowane sa elementy grzewcze tloczonego gazu. 11. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze polozenie i usytuowanie dysz (8) jest regulowane. 12. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, z n a m i e n n e t y m, ze przewody rurowe (6) wykonane sa w czesci z elastycznych wezy metalowych. 13. Urzadzenie wedlug zastrz. 8,znamienne tym, ze dysza (8)jest dysza szczelinowa. 14. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze wyloty dysz (8) znajduja sie miedzy 2 i 3 albo 3 i 4 para walków ciagnacych (2). 15. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze pracuje pojedynczo lub w zestawie kilku urzadzen umieszczonych na róznych wysokosciach.Prac Po^gniL UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl Figi Ti Rc2 PL