Przedmiotem wynalazku jest ulozyskowanie polaczo¬ nych ze soba czesci obrotowych, przesuwnych wzdluz osi, zwlaszcza przegubowych walków teleskopowych, w których prowadzenie i przeniesienie sily dokonuje sie za pomoca odtaczajacych sie kulek ulozonych w zamknietym kregu pomiedzy zewnetrzna tuleja i wewnetrznym walkiem.Kulki sa prowadzone w torach obiegowych zamknietych na obu koncach zaokraglonymi lukami zwrotnymi, równole¬ glych do osi i lezacych naprzeciw siebie wplaszczyznie pro¬ mieniowej, przy czym wysuwany walek wewnetrzny jest wykonany w obszarze lozyska w postaci rury lub tulei, a w wydrazeniu tej tulei jest osadzony trzpien, który posiada kanaiek stanowiacy czesc toru obiegowego dla powrotnego biegu kulek, podczas gdy czesc toru dla biegu kulek do przodu usytuowana promieniowo na zewnatrz, jest utwo¬ rzona w znany sposób z rozmieszczonymi promieniowo naprzeciw siebie rowkowymi wybraniami w zewnetrznej tulei i wewnetrznym walkiem. Trzpien posiada kolnierz zamykajacy otwarta czesc lozyska i na swej powierzchni zwróconej ku lozysku posiada wybrania rowkowe przebiega¬ jace promieniowo, stanowiace na koncu równoleglych do osi torów kulek luki zwrotne, podczas gdy luki obiegowe na drugim koncu równolegle do osi torów sa utworzone przez promieniowe otwory przewidziane w sciance tulejo- wej czesci walka wewnetrznego oraz pierscien zderzakowy uzupelniajacy tor obiegowy.Waznym jest w takim ulozyskowaniu, zeby przesuw w kierunku osi teleskopowego walka nie powodowal wieksze¬ go tarcia i zuzycia czesci i zeby bylo mozliwe niezawodne przeniesienie momentu obrotowego równiez w czasie prze- 10 15 20 30 suwu osiowego. W szczególnosci jest pozadanym, zeby przeniesienie momentu obrotowego wystepowalo w miare mozliwosci bez luzów, dla unikniecia uciazliwego klekocza¬ cego halasu. Ponadto wymaga sie, zeby kulki nie byly obciazone w czasie ruchu powrotnego. Konstrukcja ulozys- kowania powinna byc równiez prosta i zwarta, azeby nie powodowac duzych kosztów wytwarzania.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji ulozysko- wania, które zapewnia wolny od zaklócen obieg kulek.Cel wynalazku zostal osiagniety przez to, ze kanalki maja dolna powierzchnie usytuowana w poblizu osi wzdluz¬ nej trzpienia i maja listwy przykrywajace osadzone na kol¬ nierzach trzpienia posiadajace na swych koncach, zwróco¬ nych ku kolnierzowi trzpienia skierowany promieniowo na zewnatrz element zwrotny, który obejmuje od tylu brzeg tulejowej czesci walka wewnetrznego i posiada lukowo zagieta powierzchnie zwrotna.W rozwiazaniu ulozyskowania wedlug wynalazku prze¬ ciwlegle konce listew przykrywajacych siegaja az do otwo¬ rów zwrotnych w rurowej czesci wewnetrznego walka a krawedzie otworów zwrotnych sa zaokraglone w okolicy torów kulek.W ten sposób powieksza sie luki zwrotne kulek i przez to z pewnoscia unika sie zatrzymania obiegu kulek i tym sa¬ mym ulepsza sie dzialanie ulozyskowania.W ulozyskowanym wedlug wynalazku trzpien z kolnie¬ rzem jest podparty równiez w kierunku otwartej strony lozyska. W ten sposób zostaja przyjete sily osiowe wywola¬ ne obiegiem kulek, które ponadto musza byc w zasadzie przejete przez trzpien z wyeliminowaniem jego obciazania. 111840111 840 3 Element podpierajacy trzpien stanowi wspornik zagiety pod katem, który jest zamocowany do scianki walka wew¬ netrznego i przylega do zewnetrznej powierzchni czolowej kolnierza.Korzystne jest jesli trzpien z kolnierzem wykonany jest z dwóch rozdzielonych plaszczyzna poprzeczna czesci.Tymsposobem upraszcza sie obróbke bezwiórowa trzpienia, który korzystnie jest wykonany z elastomeru o malym wspólczynniku tarcia i o duzej odpornosci na scieranie.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia ulozyskowanie walka teleskopowego z przegubami Cardana, czesciowo w przekroju wzdluznym, fig. 2 — przekrój wzdluz linii A-B oznaczonej na fig. 1, fig. 3 — przekrój wzdluz linii C-D oznaczonej na fig. 1.Walek teleskopowy sklada sie zazwyczaj z zewnetrznej tulei 1, w której jest prowadzony przesuwny osiowo wew¬ netrzny walek 2. Kazdy walek posiada na swym zewne¬ trznym koncu przegub krzyzowy dla polaczen z elementami napedzajacymi i napedzanymi, jak to jest przykladowo pokazane na koncu zewnetrznej tulei 1. Walek wewnetrzny 2 jest prowadzony z zewnetrznej tulei 1 tylko na swym koncowym odcinku, a mianowicie w kanalkach 3 o przekroju pólkolistym, które razem z promieniowo skierowanymi pólkolistymi kanalkami 4 tulejowej czesci 2' walka 2 tworza promieniowe zewnetrzne tory obiegowe, w których tocza sie kulki 5 zewnetrznego rzedu kulek przy ruchach wzdluz¬ nych walka wewnetrznego. Czesc 2' o wiekszym przekroju lezaca na przedluzeniu pozostalej czesci walka 2 posiada otwór 6, w który wchodzi trzpien 7.Korzystnie jest, jezeli trzpien 7 jest wykonany z tworzywa sztucznego o malym wspólczynniku tarcia i duzej odpor¬ nosci na scieranie i posiada na jednym ze swych konców kolnierz 8, który jest czescia zamykajaca lozysko. Kolnierz 8 posiada promieniowo przebiegajace kanalki 9, które tworza po tej stronie lozyska luki zwrotne prowadzenia kulek. Po drugiej stronie lozyska w scianie walka 2 usytuowa¬ ny jest kanalek 10. Po obu stronach lozyska promieniowo przebiegajace kanalki 9 wzglednie 10 zostaja uzupelnione zderzakami 11. Zderzaki 11 sa umieszczone na obwodzie kolnierza 8 i na obwodzie pierscienia 12, który po przeciwnej stronie lozyska jest wpuszczony w kanalek pierscieniowy 13 czesci 2* walka 2. Zderzaki 11 wchodza do pólkolistych kanalków 4 zewnetrznej tulei 1, tak ze kolnierz i pierscien zderzakowy sa zabezpieczone przeciw przekreceniu sie.W trzpieniu 7 sa przewidziane przebiegajace równolegle do osi kanalki prowadzace 14, w których kulki moga poto¬ czyc sie z powrotem bez obciazenia. Te kanalki 14 sa od srodka ograniczone pólkolem i razem ze scianka czesci 2' walka 2 tworza zamkniety przekrój kanalu. Trzpien 7 posiada otwór poprzeczny 15 w którym usytuowany kolek 16 ustalajacy polozenie trzpienia. Kolek ustalajacy 16 jest umieszczony wewnatrz pierscienia 12.Jak przedstawiono na fig. 1 i 3 powierzchnie wewnetrzne trzech kanalków prowadzace 14 sa usytuowane w poblizu wzdluznej osi trzpienia 1 przykryte listwami przykrywaja¬ cymi 17 osadzonymi w zewnetrznej czesci trzpienia i two¬ rzacymi górna powierzchnie prowadzaca dla kulek. Kazda z listew przykrywajacych 17 posiada na swym koncu skierowanym do kolnierza 8 trzpienia nasadke 18 skiero¬ wana promieniowo na zewnatrz, która obejmuje czesc 2' walka 2. Przez glebsze umieszczenie kanalków prowadza¬ cych 14 jest stworzone glebsze osadzenie listew przykrywa¬ jacych 17 w zewnetrznej czesci trzpienia i przez to poszerzo¬ na o grubosc listew podstawa dla nasadki 18. W ten sposób 4 utworzono tor zwrotny 18' w ksztalcie luku o powiekszonym, promieniu.Na drugim koncu kazdej listwy przykrywajacej 17 jest: przewidziane zaokraglenie 17', które przechodzi lukiem 5 w scianke kanalka 10. Równiez górna krawedz kanalka 10 posiada zaokraglenie 19. W ten sposób jest utworzony równiez w obszarze kanalka 10 dla przejscia kulek, tor zwrotny, który zapewnia przebieg kulek bez przeszkód.Trzpien 7 jest dodatkowo podparty zagietym pod ka- io tern wspornikiem 20 wykonanym z blachy, który ma wy¬ stepy 20* wchodzace w wyciecia w sciance czesci 2' walka 2.Wspornik 20 naciska na zewnetrzna powierzchnie czolowa kolnierza 8.W opisanej konstrukcji trzpien z kolnierzem jest wykona- 15 ny z dwóch czesci, poniewaz poprzecznie oddzielone odr siebie czesci 7 i T lepiej nadaja sie do bezwiórowego wyko¬ nania, gdy sa wytwarzane z tworzywa sztucznego.Zastrzezenia patentowe 20 1. Ulozyskowanie polaczonych ze soba czesci obroto¬ wych, przesuwnych wzdluz osi, zwlaszcza przegubowych walków teleskopowych, w których prowadzenie i przenie¬ sienie sily dokonuje sie za pomoca odtaczajacych sie kulek. 25 ulozonych w zamknietym kanalku pomiedzy zewnetrzna tuleja i wewnetrznym walkiem, przy czym kanalek zamkniety jest na obu koncach zaokraglonymi czesciami, równole¬ glymi do osi i lezacymi naprzeciw siebie w plaszczyznie promieniowej, przy czym wysuwany walek wewnetrzny 30 jest wykonany w obszarze lozyska w postaci tulei, a w otwo¬ rze tej czesci walka jest osadzony trzpien, który posiada kanalek stanowiacy czesc toru obiegowego dla powrotnego- biegu kulek, podczas gdy czesc toru dla biegu kulek da przodu, lezaca promieniowo na zewnatrz, jest utworzona 35 w znany sposób z promieniowo rozmieszczonymi naprzeciw siebie rowkowymi wybraniami w zewnetrznej tulei i we¬ wnetrznym walku, znamienne tym, ze kanalki prowadza¬ ce (14), maja wewnetrzne powierzchnie usytuowane w poblizu osi wzdluznej trzpienia (7) oraz listwy przykry- 40 wajace (17) osadzone na kolnierzu trzpienia (7), posia¬ dajace na swych koncach zwróconych ku kolnierzowi trzpienia skierowana promieniowo na zewnatrz nasadke (18), która obejmuje od tylu brzeg tulejowej czesci (2' walka (2) i posiada zagieta lukowo powierzchnie zwrotna. 45 2. Ulozyskowanie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze listwy przykrywajace (17) siegaja swym przeciwleglym koncem az do otworów zwrotnych tulejowej czesci wewne¬ trznego walka (2) i posiadaja zaokraglenie (17'), a górne krawedzie otworów zwrotnych maja zaokraglenia w okolicy 50 torów kulek (5). 3. Ulozyskowanie wedlug zastn. 1, znamienne tym, ze trzpien (7) jest osiowo podparty od strony kolnierza za pomoca elementu podpierajacego. 4. Ulozyskowanie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, 55 ze element podpierajacy stanowi wspornik (20) wykonany z blachy zagiety pod katem, który zawiera wystepy (20') wchodzace w wyciecia w sciance walka wewnetrznego (2) i przylegajacy do czola kolnierza (8). 5. Ulozyskowanie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze 00 trzpien (7) z kolnierzem sklada sie z dwóch przedzielonch plaszczyzna poprzeczna czesci. 6. Ulozyskowanie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze trzpien (7) z kolnierzem i listwy przybywajace (17) sa wykonane z elastomeru o malym wspólczynniku tarcia 65 i duzej odpornosci na scieranie.111 840 9 1B'18 4 317 5 19 11 10 12 15 1 PL