* **du Patentowego Int. Cl.2 F02B 77/08 B60R 18/04 Twórca wynalazku: Zbigniew Walas Uprawniony z patentu: Huta Stalowa Wola, Kombinat Przemyslowy w Stalowej Woli, Stalowa Wola (Polska) Uklad elektryczny zabezpieczajacy silnik przed uszkodzeniem z powodu pracy w niewlasciwych warunkach Przedmiotem wynalazku jest uklad elektryczny zabez¬ pieczajacy silnik przed uszkodzeniem z powodu pracy w niewlasciwych warunkach, na przyklad przy niedosta¬ tecznym smarowaniu lub chlodzeniu.W znanych pojazdach lub maszynach roboczych z sil¬ nikami spalinowymi warunki pracy silnika wymagaja szczególnej obserwacji kierowcy lub operatora, który na posiadanych w kabinie wskaznikach moze zawsze odczytac i stwierdzic czy sa prawidlowe cisnienie oleju smarujacego, temperatura silnika lub tez dowolne inne parametry wa¬ runków pracy silnika.W znanych rozwiazaniach oprócz wskazników w zasiegu pracy kierowcy lub operatora sa tez, lub tylko instalowane lampki sygnalizacyjne polaczone z czujnikami, które w przypadku przekroczenia nastawionej na danym czujniku wartosci okreslonego parametru warunków pracy silnika, daja impuls na dana lampke sygnalizacyjna powodujac jej zapalenie sie, a kierowca lub operator maszyny po zauwaze¬ niu zapalonej lampki zatrzymuje silnik.W ukladach tych, pomimo jak wydaje sie dostatecznego zabezpieczenia sygnalizacji o zaistnieniu przekroczenia jakiegos parametru pracy silnika, moze jednak dojsc do uszkodzenia silnika, mianowicie w przypadkach przepalenia sie jednej lub kilku lampek sygnalizacyjnych wzglednie w razie karygodnej nieuwagi kierowcy lub operatora Celem wynalazku jest usuniecie wymienionych nie¬ dogodnosci i opracowanie ukladu zabezpieczajacego silnik w razie wystapienia nieprawidlowych warunków pracy niezaleznie od woli i dzialania kierowcy lub operatora. 10 15 20 25 30 Zgodnie z wynalazkiem cel ten spelnia uklad elektryczny zabezpieczajacy silnik przed uszkodzeniem z powodu pracy w niewlasciwych warunkach skladajacy sie z wlacznika za¬ plonu, czujników pomiarowych warunków pracy silnika oraz elektromagnesu gaszenia silnika przez to, ze równo¬ legle polaczone czujniki warunków pracy silnika sa polaczone ze stykiem pracy silnika wlacznika zaplonu poprzez cewke przekaznika o dwóch zestykach przelacznych, których styki wejsciowe sa polaczone ze stykami wlacznika zaplonu, pierwszy ze stykiem rozruchu silnika, a drugi ze stykiem oswietlenia i pracy silnika, natomiast do styków wyjscio¬ wych przekaznika sa podlaczone elektromagnes gaszenia silnika do trzeciego styku a lampka sygnalizacyjna pracy silnika do styku czwartego, przy czym styki wyjsciowe drugi i trzeci sa polaczone elektrycznie.Uklad wedlug wynalazku daje samoczynnie dzialajace zabezpieczenie silnika przed uszkodzeniem w przypadku wystapienia uszkodzenia w ukladzie smarowania, paliwo¬ wym, chlodniczym lub innym przez Wylaczenie pracy silnika w przypadku przekroczenia okreslonego parametru pracy silnika z nastawionych na czujnikach pomiarowych warunków pracy silnika. Uklad ulatwia zatem prace kiero¬ wcom i operatorom, gdyz nie musza oni czuwac nad od¬ powiednimi wskaznikami i lampkami sygnalizacyjnymi, uklad zabezpiecza silnik nawet gdy kierowcy w ogóle nie ma w kabinie.Rozwiazanie wedlug wynalazku jest schematycznie przed¬ stawione na zalaczonym rysunku.Uklad elektryczny zabezpieczajacy silnik spalinowy, na przyklad ciezkiego samochodu ciezarowego z przekladnia 111 496111 496 3 hydro-mechanlczna, zgodnie z zalaczonym rysunkiem sklada sie z zródla zasilania 1 (akumultory), odlacznika 2 akumula¬ torów 1, wlacznika zaplonu 3, przekaznika 4 przelaczajacego, • równolegle polaczonych czujników 5, 6, 7 i 8 warunków pracy silnika, elektromagnesu 9 gaszenia silnika oraz lampki sygnalizacyjnej 23 zatrzymania silnika. W ukladzie tym czujniki 5, 6, 7 i 8 polaczone sa ze stykiem 11 wlaczenia oswietlenia i pracy silnika, wlacznika zaplonu 3 poprzez cewke 13" przekaznika 4 przelaczajacego. Przekaznik 4 ma dwa styki wejsciowe 17 i 18 oraz cztery styki wyjsciowe 19, 20, 211 22, a rdzen 14 cewki 13 jest polaczony mechani¬ cznie ze stykami ruchomymi 15, 16, które zaleznie od tego czy cewka 14 jest zasilana lub tez nie lacza styki 17, 20 i 18, 22 lub 17, 19 i 18, 21. Ponadto styki wejsciowe 17, 18 prze¬ kaznika 4 sa polaczone ze stykami wlacznika zaplonu 3, styk 17 ze stykiem 12 rozruchu silnika a styk 18 ze stykiem 11 oswietlenia i pracy silnika, natomiast do styku wyjscio¬ wego 21 jest podlaczony elektromagnes 9 gaszenia silnika a do styku wyjsciowego 22 lampka sygnalizacyjna 23 pracy silnika, przy czym styki wyjsciowe 20, 21 sa elektrycznie polaczone za posrednictwem przewodu 24.Dzialanie ukladu wedlug wynalazku jest nastepujace.Po wlaczeniu odlacznika 2 i wlaczeniu oswietlenia przez zwarcie styków 10, 11 wlacznika zaplonu 3 prad przez ce¬ wke 13 jest podawany na czujniki 5, 6, 7 i 8 warunków pracy silnika, z których czujnik 5 cisnienia oleju smaruja¬ cego jest normalnie zamkniety, podczas gdy pozostale czujniki zamykaja sie w przypadku przekroczenia nasta¬ wionej wartosci danego mierzonego parametru na przyklad temperatury oleju lub cieczy chlodzacej poziomu paliwa lub tym podobnych.W wyniku zasilania cewki 13 rdzen 14 wraz ze stykami ruchomymi 15, 16 zostaje przemieszczony I przesteruje styki tak, ze polaczone zostaja styki 17, 20 i 18, 22. W tej sytuacji przy zatrzymanym silniku swieci sie lampka sy¬ gnalizacyjna 23 dzieki zwartym stykom 18, 22. Nastepnie przy uruchamianiu silnika za pomoca rozrusznika w wyniku zwarcia we wlaczniku zaplonu 3 styków 10,12 dzieki specjal¬ nej znanej konstrukqi wlacznika zaplonu 3, prad na cewce 13 zostaje podtrzymany a poprzez zwarte styk! 10, 12 prad jest podawany na styki 17, 20, przewód 24 styk 21 oraz do 4 elektromagnesu 9 gaszenia silnika, którego rdzen z kolei jest polaczony z pompka paliwa, tak ze umozliwia zasilanie silnika gdy elektromagnes 9 jest pod napieciem. Natych¬ miast po uruchomieniu silnika styk ruchomy wlacznika. 5 zaplonu 3 wraca do pozycji polaczenia styków 10, 11, po¬ nadto wzrasta cisnienie w ukladzie smarowania i spowoduje rozwarcie styków czujnika 5 cisnienia oleju, w wyniku czego równiez cewka 13 przekaznika 4 nie otrzyma juz pradu co spowoduje powrotne przesterowanie styków ruchomych. io 15, 16 przekaznika 4 tak, ze polaczone zostaja poaownie styki 17, 19 i 18, 21. Przy takim ukladzie polaczen zestyków elektromagnes 9 otrzymuje napiecie przez styki 18 i 21 dzieki czemu silnik pracuje a lampka sygnalizacyjna 23 nie swieci sie. Jezeli teraz na przyklad z powodu braku 15 w obiegu dostatecznej ilosci cieczy chlodzacej, temperatura tej cieczy wzrosnie do niedopuszczalnie wysokiej, czujnik 6 tej temperatury przy przekroczeniu wartosci nastawionej zamknie swoje styki I przez to znowu otrzyma prad cewka 13, w wyniku czego przekaznik 4 przesteruje styki na uklad 20 17, 20 i 18, 22, przez co elektromagnes 9 zostaje pozbawiony napiecia i spowoduje odciecie doplywu paliwa do silnika, silnik zgasnie a lampka sygnalizacyjna 23 zaswieci sie.Zastrzezenie patento we 25 Uklad elektryczny zabezpieczajacy silnik przed uszko¬ dzeniem z powodu pracy w niewlasciwych warunkach, skladajacy sie z wlacznika zaplonu, czujników pomiarowych warunków pracy silnika oraz elektromagnesu gaszenia silnika, znamienny tym, ze równolegle polaczone czuj- 30 nikl (5, 6, 7, 8) warunków pracy silnika sa polaczone ze stykiem (11) pracy silnika wlacznika zaplonu (3) poprzez cewke (13) przekaznika (4) o dwóch zestykach przela- cznych (17, 16, 19, 20 i 18, 15, 21, 22) których styki wej¬ sciowe (17 I 18) sa polaczone ze stykami wlacznika zaplonu 35 3, pierwszy (17) ze stykiem (12) rozruchu silnika a drugi (18) ze stykiem (11) oswietlenia I pracy silnika, natomiast do styków wyjsciowych przekaznika (4) sa podlaczone elektromagnes (9) gaszenia silnika do trzeciego styku (21) a lampka sygnalizacyjna (23) pracy silnika do czwartego 40 styku (22), przy czym styki wyjsciowe drugi (20) i trzeci (21) sa polaczone elektrycznie.111 496 PL