Przedmiot niniejszego wynalazku sta¬ nowi przekladnia zebata do wszelkiego ro¬ dzaju urzadzen mechanicznych, umozliwia¬ jaca zmiane ilosci obrotów walu napedza¬ nego zapomoca sprzegiel klowych i prze¬ suwnych kól zebatych, bez obawy lamania sie zebów, nawet przy napedzie duzych ma¬ szyn.Znane dotychczas przekladnie tego ro¬ dzaju posiadaja te wade, ze przelaczanie ich podczas ruchu przy wiekszej ilosci ob¬ rotów walu napedzanego jest niemozliwe, a przy mniejszej — w razie moznosci wla¬ czenia — wskutek uderzen nastepuja u- szkodzenia zebów i sprzegiel. Po zatrzyma¬ niu zas maszyny przelaczenie daje sie u- skutecznic tylko wtedy, gdy zeby przesta¬ wianych kól trafia na odpowiednie prze¬ dzialy, co wymaga recznego obracania ko¬ la pasowego maszyny, lub specjalnego ko¬ la recznego, do których to czynnosci przy wiekszych maszynach potrzeba zwykle dwóch ludzi.Wynalazek niniejszy usuwa te wady w zupelnosci. Istota wynalazku polega na za¬ stosowaniu pomocniczej przekladni zeba¬ tej, zapomoca której nadaje sie po wyla¬ czeniu maszyny wszystkim walom staly, powolny ruch obrotowy, przez co umozli* wia sie przestawianie kól i sprzegiel, bez koniecznosci obracania kola pasowego i t. d. Po przestawieniu kól zebatych wla-**;cza sie naped, wylaczajac jednoczesnie przekladnie pomocnicza, Na F&sunku przedstawiono jeden z Av V?- *^i * ~i ii przykladów wykonania wynalazku, przy- czem na* fig, 1 uwidoczniono rozmieszcze- nie kól zebatych i sprzegiel przekladni glównej i pomocniczej, a na fig, 2 — prze¬ kladnie pomocnicza wraz z mechanizmem wylaczajacym.Wedlug fig, 1 wal roboczy 5, obracaja¬ cy sie w lozyskach 32 i 33, otrzymuje na¬ ped za posrednictwem szeregu kól zeba¬ tych i dwóch sprzegiel od walu napedzaja¬ cego 1, obracajacego sie w lozyskach 6 i 7.Wal 1, poruszany kolem pasowem 8, obraca przesuwna tarcze 10 sprzegla 10, 11, a. z chwila wlaczenia tego sprzegla rów¬ niez tarcze 11 i kolo zebate 12, osadzone na jednej piascie z tarcza 11. Za posrednic¬ twem kola zebatego 15, zaklinowanego na wale 2, kolo zebate 12 przenosi ruch obro¬ towy walu 1 na wal 2. Wal ten jest umie¬ szczony w lozyskach 13 i 14.Obrót walu 4 w lozyskach 26 i 27 po¬ woduja przesuwne kola zebate 17 i 18, o- sadzone na jednej piascie na wale 2. Kola te sluza do zmiany stosunku przekladni i zazebiaja sie odpowiednio z kolami zebate- mi 28, badz 29, zaklinowanemi na wa¬ le 4.Wedlug fig, 1 kolo zebate 17 jest zaze¬ bione z kolem 28. Inna szybkosc obrotowa walu 4 mozna uzyskac przez przesuniecie kól 17 i 18 tak, aby kolo 18 moglo obracac kolo zebate 29. Obrót walu 4 przenosi sie w podobny sposób za posrednictwem prze¬ suwnych kól zebatych 30 i 31, osadzonych na wspólnej piascie, badz na kolo zebate 35, badz tez na kolo zebate 36. Kola 35 i 36 sa osadzone na wspólnej piascie 34, ob¬ racajacej sie luzno na wale 5. Jedna z czo¬ lowych powierzchni piasty 34 wykonana jest w postaci tarczy klowej 37 i wraz z tarcza klowa 38 stanowi sprzeglo 37, 38.Tarcza 38 jest osadzona na wale roboczym 5 przesuwnie i powoduje po sprzezeniu z tarcza 37 jego obrót.Opisany zespól kól stanowi wlasciwa przekladnie zebata. Pomocnicza przeklad¬ nie urzadzenia stanowia 3 pary kól zeba¬ tych czolowych lub slimakowych 9—19, 20 —24 i 25—21. Kola 19 i 20 sa osadzone na wspólnej piascie, obracajacej sie luzno na wale 2, i poruszane kolem zebatem 9, zakli- tiowanem na wale 1. Podobniez kola 24 i 25 skojarzone sa wspólna piasta i obracaja sie badz w lozysku 23, badz na wale 3.Ruch obrotowy kola 20 przenosi sie na ko¬ la 24 i 25 i nastepnie na kolo 21. które ob¬ raca sie luzno na wale 2. Czolowa po¬ wierzchnia piasty kola 21 wykonana jest w postaci tarczy klowej 22 i wraz z prze¬ suwna tarcza klowa 16 stanowi sprzeglo.Tarcza 16 obraca sie wraz z walem 2.Na fig. 2 pokazano mechanizm, wyla- czaiacy przekladnie pomocnicza.Tarcza 38 sprzegla klowego 37, 38 jest polaczona luzno ze zgieta w ksztalcie literv L dzwignia 39, osadzona obrotowo na trzpieniu 40. Koniec 41 dzwigni 39 posiada rozszerzenie 49 z rowkiem 42.Podobnie tarcza 16 sprzegla 22, 16 jest polaczona z ramieniem 43, osadzonem na precie 44 pod katem prostym. Pret 44 moze sie przesuwac w obsadzie 47, a jego koniec 48 stale jest dociskany sprezyna 46 do row¬ ka 42. Cylindryczne zgrubienie 45 preta 44 sluzy jako oparcie sprezyny 46.W polozeniu, uwidocznionem na rysun¬ ku, sprzeglo 37, 38 jest wylaczone, pod¬ czas gdy sprzeglo, 22, 16 powoduje ruch przekladni pomocniczej. Dosuniecie tarczy klowej 38 do tarczy 37 sprzegla 37, 38 u- ruchomia wal roboczy 5; w tej samej chwi¬ li ramie 39 (pociagniete tarcza 38) obraca sie o pewien kat dookola trzpienia 40. Ko¬ niec 48 preta 44 zostaje wypchniety z row¬ ka 42 i opiera sie o rozszerzenie 49; pret 44 wraz z ramieniem 43 przesuwa sie nie- — 2 —co w prawo, co powoduje rozlaczenie sie tarczy klowych sprzegla 22, 16.W ten sposób przekladnia pomocnicza zostaje wylaczona.Dzialanie przekladni w calosci przed¬ stawia sie nastepujaco: przy wlaczonem sprzegle 37, 38 nasuwa sie pas na kolo S, przez co wal 1 wprawiony zostaje w ruch obrotowy, a wraz z nim i zespól kól zeba¬ tych przekladni pomocniczej 9, 19; 20, 24; 25, 21. Nastepnie zapomoca sprzegla 10, 11 wlacza sie wal roboczy 5 przez zespól kól, wyzej opisanych, O ile zachodzi potrzeba zmiany szybko¬ sci obrotowej walu roboczego, wylacza sie sprzeglo 10, 11; wal roboczy przestanie sie obracac wraz z zespolem kól zebatych, po¬ ruszajacym go. Nastepnie wylacza sie sprzeglo 37, 38, powodujac tern samem za¬ zebienie sie tarczy klowych 22 i 16. Tarcza 16 zatem zacznie obracac powoli wal 2 i ze¬ spól kól zebatych, sluzacych do zmiany stosunku przekladni, co umozliwia przesu¬ niecie tych kól w pozadane polozenia.Ponowne uruchomienie walu roboczego uskutecznia sie w odwrotnym porzadku, mianowicie: zapomoca rozlaczenia tarcz klowych 22 i 16 (co spowoduje wlaczenie sprzegla 37, 38), a nastepnie przez wlacze¬ nie sprzegla 10, 11.W razie wlaczenia sprzegla 10, 11 przed wlaczeniem sprzegla 37, 38 mogloby nasta¬ nie polamanie zebów kól zebatych (9, 19; 20, 24; 25 lub 21) lub klów tarcz 22 lub 76, poniewaz wal 2 mialby nadane dwie rózne szybkosci obrotowe: jedna zapomoca kól 12—15, druga zas zas posrednictwem po¬ mocniczej przekladni i sprzegla 22, 16. Aby temu zapobiec kly sprzegla 22, 16 sa wyko¬ nane skosnie, co powoduje zeslizgiwanie sie klów tarczy 16 z klów tarczy 22, o ile wal 2 wykonywa szybszy ruch obrotowy, niz kolo 21 z tarcza klowa 22.Wynalazek moze byc wykonany rów¬ niez w ten sposób, ze sprzegla 10, 11 oraz 37, 38 sa wlaczane i wylaczane przy uzy¬ ciu jednej raczki, przez co omija sie nie¬ bezpieczenstwo uszkodzenia zebów lub klów z wyzej podanych powodów. PL