Istote niniejszego wynalazku stano- Stosujac rachunek symboliczny moze- wi indukcyjno-pojemnosciowe sprzezenie my napisac: dwóch obwodów.Nastepujace rozwazania matematyczne % =r i -^ wyjasniaja zasade, na podstawie której A przy pomocy takiego sprzezenia indukcyj- z3 = r2 -|- /wL2 no-pojemnosciowego mozna usunac prze¬ nikanie pradów szybkozmiennych o pew- Z4 = —- nej czestotliwosci, w^2 Oznaczymy na fig. 1 przez: a a a / j \ rlf r2 — opory omowe, Z2 = Z3 + za = ^2 + n w^2 Llf L2 — spólczynniki samoindukcji, M — spólczynnik indukcji wzajemnejce- £ . wek Ll9L2, 5 * C, C2 —pojemnosci, * — / Jit ^ *2 —Pr^y- 6_ ~wC wC9/Wyznaczymy prad 72 w funkcji pradu zasilajacego 7X w zalozeniu, ze oba sprze¬ zenia ihdtikcyjne*i pojemnosciowe sa bar¬ dzo slabe, to znaczy, ze M i C sa wielko¬ sciami bardzo malemi.Jezeli M i C sa wielkosciami dostatecz¬ nie malemi, mozemy zastosowac do obli¬ czen z wystarczajacem praktycznie przy¬ blizeniem tak zwana zasade niezaleznosci pradów, to znaczy traktowac prad 72 jako geometryczna sume pradu 7'2 powstalego na skutek indukcyjnego sprzezenia obwo¬ dów oraz pradu 7"2 powstalego na skutek pojemnosciowego sprzezenia obwodów.W przyblizeniu: 72' = -+- - 7 A 7xz5 * z.I A = + /i; Poniewaz A AZi 7 " — A . A Z3+Z4 =/l 1 ^3 T ^1_ A A 21 A 6*S+Z4 *6 Zatem /,=V + /r=/i?[+i+??] Podstawiajac wartosci z19 z2, z3, z5, z6, mozemy dalej w przyblizeniu napisac: jaM V~T i 1 j<*Li.jtoL2~ h = h r2-\-j \<*L r, L\ 2 t»C2/ n[+'+'^r]- /'wM =/i /' '"8+/ ^¦(^-o4) 7t[+'-»2^] Jf /2=/i Oznaczajac 0 L^C otrzymamy w przyblizeniu: ra + / Ul* h-4) n[+'-a Z otrzymanego wzoru wynika, ze dla w = wo prad 72 moze byc równy 0. Za¬ chodzi tu wyraznie wypadek kompensacji sprzezenia indukcyjnego z pojemnoscio¬ wemu Przy slabem zatem sprzezeniu induk- cyjno-pojemnosciowem dwóch obwodów przenikanie z jednego obwodu do drugie¬ go pradu o pewnej czestotliwosci krytycz¬ nej \=1\ M moze byc prawie cal- kowicie usuniete.Powyzsza wlasciwosc indukcyjno-po- jemnosciowego sprzezenia dwóch obwo¬ dów moze byc praktycznie wykorzystana w odbiornikach w celu eliminowania pew¬ nych fal zaklócajacych, naprzyklad fali miejscowej stacji radjofonicznej.Ze sposobu wyprowadzenia wzoru na prad 72 wynika, ze wzór ten jest tern bliz¬ szy prawdzie, zatem kompensacja tem do¬ kladniejsza, im mniejsze sa wartosci sprze¬ zenia indukcyjnego M i pojemnosciowe¬ go C.W ukladzie wiec sprzezenia indukcyj- norpojemnosciowego, przedstawionego na fig, 1, otrzymamy najdokladniejsza kom¬ pensacje, stosujac jako sprzezenie pojem¬ nosciowe obwodów tylko pojemnosc cewek Lx i L2 wzgledem siebie, przez co, jak wy¬ kazuje wzór (o = /_* LiLoL wartosci C oraz M osiagna mozliwie najmniejsze cyfry. — 2 —Mozna znacznie udoskonalic kompen¬ sacje w obwodach sprzegnietych induk¬ cyjnie i pojemnosciowo, stosujac uklad przedstawiony na fig. 2, gdzie w szereg z samoindukcja L± wlaczona jest jeszcze po¬ jemnosc Cx.Matematyczne rozwiazanie tego ukladu rózni sie tylko tern od powszedniego, ze we wzorach zamiast wyrazenia w Lx wy¬ stapi tu wyrazenie a)/;i 1 ooCi czyli za¬ miast poprzedniego Lt wystapi tu wyraze¬ nie Li11 I Zatem A A /'o)M r2 + /( 0)Lo WCo [*•-£] Gdzie -=/- M Al 1 to^id L9C Porównanie otrzymanego wzoru na w0 z poprzednim wzorem na oj(I wskazuje, ze kompensacja ukladu na fig. 2 moze byc dokladniejsza od kompensacji ukladu na fig. 1, poniewaz wymaga stosunkowo mniej¬ szej wartosci sprzezenia indukcyjnego M.Dalsze jeszcze udoskonalenie kompen¬ sacji w obwodach sprzegnietych induk¬ cyjnie i pojemnosciowo daje sie osiagnac przy pomocy ukladu przedstawionego na fig. 3, gdzie zostalo wprowadzone jeszcze drugie dodatkowe sprzezenie pojemnoscio¬ we c.Poniewaz spadek napiecia na pojemno¬ sci C moze miec odwrotny znak do spad¬ ku napiecia na pojemnosci C, dzialanie tych dwóch pojemnosci moze byc róznico¬ we. W ten sposób daje sie osiagnac wiek¬ sza lub mniejsza neutralizacja pojemnosci wzajemnej cewek Lx i L2, talk, ze dla pew¬ nej czestotliwosci wplyw tej pojemnosci moze byc zredukowany prawie do zera.Dzialanie pojemnosci C i C wzajemnie sie anuluje przy warunku: skad wL1 C wC] c = (»C1 c = w2 LA — 1 W nieekranowanych odbiornikach sprzezenie indukcyjno-pojemnosciowe z obwodem anteny moze byc wykorzystane do skompensowania niepozadanych pra¬ dów pasorzytniczych, przedostajacych sie do obwodów odbiornika z pominieciem an¬ teny, glównie wskutek wplywu przewodu uziemiajacego.Jak wiadomo nieekranowany odbiornik moze odbierac bez anteny, zwlaszcza przy zalaczonem uziemieniu. Przedostawanie sie sygnalu do wewnetrznych obwodów nieekranowanego odbiornika z pominie¬ ciem anteny nie moze byc przypisywane tylko oddzialywaniu fali elektromagne¬ tycznej na cewki odbiornika jak na ramy, gdyz nawet przy usunieciu tego rodzaju oddzialywania przez poziome ustawienie cewek, wzglednie zastosowanie cewek ó- semkowych lub toroidalnych, sygnal prze¬ dostaje sie do odbiornika za posrednictwem przewodu uziemiajacego.Wplyw przewodu uziemiajacego uwi¬ doczniony jest na fig. 4 w postaci po¬ jemnosci Cu wystepujacej pomiedzy ob¬ wodem odbiornika L2, C2 a ziemia.Fala elektromagnetyczna wzbudza w przewodzie uziemiajacym sile elektromo¬ toryczna sile EUi która wywoluje prad lu zamykajacy sie przez pojemnosc Cu . Prad Iu jest wlasnie tym pradem pasorzytni- czym, który przenika do obwodu L2 C2 z pominieciem anteny. — 3 —Przepisowe dzialanie fali elektroma¬ gnetycznej polega na wzbudzeniu w an¬ tenie elektromotorycznej sily Ea, która wywoluje w obwodzie anteny ra La Ca prad /x Poniewaz pojemnosc CH ma wartosc bardzo mala, mozemy i tu zastosowac do obliczen zasade niezaleznosci pradów, i u- wazac, ze w przyblizeniu prad 72 jest geometryczna suma dwóch pradów, mia¬ nowicie pradu 7'2, powstalego na skutek indukcyjno-poj emnosciowego sprzezenia z antena, oraz pradu 7"2, powstalego na sku¬ tek wplywu przewodu uziemiajacego.A A A Za = /„' + ¦/„" Na podstawie poprzednich rozwazan: i\=h- joM r, + / wia U--L) \ wCa/ gdzie % = V 77 n[+'-a Poniewaz * h= 2c A Ea ''+'[*•—k) /',= Ea juM ¦+'{"u~^:) r'+i{^-^ h[+«-t] Poniewaz w przyblizeniu A A IU = £"« /<*C« A A 7 ^Z4 *M A A i.._ *. + *« — .£ /0)C '.+M, z* r.+zUl, — W przyblizeniu ^Y' ——Eu ^2L2CUi r2+/(o)L2 —j A »+/(»£« —)r^-\-jUL2 —I "o r2-|-/UZ,2 —) \ <»CaI \ WC2/ \ 0)C2 / czyliOtrzymane równanie wskazuje, ze © ile w obwodzie anteny wartosc IcoL 1 \ «C«/ fest duza w porównaniu z r^ wartosc pra¬ du l2 moze byc dla pewnej czestotliwosci zredukowana prawie do zera* Dowodzi to, ze w nieekranowanym od¬ biorniku inchikcy^ilo^pojemnosciowe sprze- zenie z antena moze nietylko eliminowac pewne niepozadane prady pochodzace z antenyr ale jeszcze i prady pasorzytnicze, pochodzace z uziemienia.Dzieki powyzszej wlasciwosci induk- cyjno-pojemnosciowe sprzezenie z antena wybitnie podnosi selektywnosc odbiornika i moze zastapic dla pewnych czestotliwo¬ sci ekranowanie odbiornika.Nalezy zauwazyc, ze i tutaj kompen¬ sacja moze byc znacznie udoskonalona, jezeli jako indukcyjno-pojemnosciowe sprzezenie odbiornika z antena bedzie za¬ stosowany uklad przedstawiony na fig. 2 lub fig. 3.Na fig* 5 pokazana jest praktyczna konstrukcja sprzegacza cewek Lx i Z^, jaki moze byc zastosowany do indukcyjno-po- jemnosciowego sprzezenia dwóch obwo¬ dów.Cewka Lx obraca sie naokolo osi O, cewka L2 jest nieruchoma.Cechy charakterystyczne tego sprzega¬ cza sa nastepujace: dogodna regulacja bardzo slabego sprzezenia cewek LA i L2, moznosc zmiany znaku sprzezenia i mala pojemnosc wzajemna cewek L, i L2.Na fig. 6 pokazana jest praktyczna konstrukcja sprzegacza cewek Lx i L2 wzglednie cewek L\ i L\, jaki moze byc zastosowany do indukcyjno-pojemnoscio- wego sprzezenia dwóch obwodów w razie koniecznosci szybkiej automatycznej zmia¬ ny zakresów fal tych obwodów.Na osi obrotowej O zmontowane sa dwie zlozone razem cewki: Lx na krótsze fale i L\ na dluzsze fale, które naleza do jednego obwodu. Dwie nieruchome cewki, L2 nat krótsze £ate i L^ na dluisae fale, na¬ leza do drugiego obwodu. Dla odbioru krótszych fal specjalny przelacznik (nie- uwidoczniony na fig. 6) zalacza w pierw¬ szym obwodzie cewke L± równolegle do cewki L\ oraz wlacza w drugim obwodzie cewke L2, wylaczajac cewke h\. Dla od¬ bioru dluzszych fal ten sam przelacznik odlacza w pierwszym obwodzie cewke Lx od cewki L\ oraz zalacza w drugim obwo¬ dzie cewke L'2, wylaczajac cewke L2.Rola wiec przelacznika zakresów fal sprowadza sie do odlaczania lub zalacza¬ nia cewki L^ równolegle do cewki L\ oraz do przelaczania cewek L2 i L\ Dla uruchomienia takiego przelacznika moze byc wykorzystana os 0 w ten spo¬ sób, ze przelacznik zostaje wprawiony w ruch przez pokrecenie osi O w lewo lub prawo o kat nieco wiekszy od 90° wzgle¬ dem plaszczyzny fig. 6.Przy tego rodzaju konstrukcji ta sama os O moze spelniac podwójna role, regu¬ latora sprzezenia i przelacznika zakresów fal. PL