Przedmiotem wynalazku jest jednofazowy, bez¬ stykowy lacznik pradu przemiennego, posiadajacy galwanicznie oddzielony obwód sterowania od obwodu roboczego, majacy zastosowanie szczegól¬ nie w analogowych regulatorach trójpolozeniowych i krokowych jako ich czlon wyjsciowy zamienia¬ jacy napieciowy, dyspozycyjny sygnal logiczny na zalaczenie stycznika malej mocy.Ponadto wynalazek moze byc stosowany w róz¬ nych urzadzeniach automatyki oraz wszedzie tam, gdzie zachodzi potrzeba zalaczania przekaznika lub stycznika malej mocy pnzy pomocy sygnalu pradu stalego.Stan techniki. W jednofazowych, bezstykowyeh lacznikach pradu przemiennego .stosowane sa tyry¬ story lub triaki (tyrystory symetryczne przewodza¬ ce prad w obydwu kierunkach napiecia w obwo¬ dzie roboczym). Takie rozwiazanie znane jest np. z polskiego opisu zgloszenia patentowego nr P. 192 972 pod nazwa „uklad wyzwalania bramkowe¬ go tyrystorów symetrycznych z oddzieleniem gal¬ wanicznym obwodu wyzwalania od obwodu robo¬ czego tyrystora". W ukladzie tym kolektor foto¬ tranzystora jest polaczony z baza wzmacniajacego tranzystora, a poprzez rezystor z jego emiterem oraz z koncówka plus prostowniczego mostka.Emiter tego fototranzystora jest polaczony poprzez nastepny rezystor z koncówka minus mostka, a po¬ przez kolejny rezystor z kolektorem tranzystora.Z kolei zas jedna z dwóch pozostalych koncówek 10 20 25 30 prostowniczego mostka jest polaczona z jednym biegunem przemiennego napiecia zasilajacego od¬ dzielonego galwanicznie od obwodu wejsciowego, izas drugi biegun tego napiecia jest polaczony z katoda tyrystora, którego anoda jest polaczona z odbiornikiem energii, a drugim koncem jest podlaczony do bieguna zródla zasilania obwodu roboczego tyrystora.Wedlug polskiego opisu zgloszenia patentowego nr P. 186 750 znany jest „tyrystorowy regulator na¬ piecia do regulacji natezenia swiatla'' posiadajacy filtr odklócajacy typu gamma, zlozony z cewki indukcyjnej i kondensatora oraz odbiornika wla¬ czonego w szereg z cewka indukcyjna. Jeden bie¬ gun odbiornika jest polaczony nierozlacznie z kon¬ cówka kondensatora i z jednym biegunem wylacz¬ nika dwubiegunowego.Uklad sterujacy momentem wyzwalania tyrysto¬ ra jest zasilany napieoiem stabilizowanym przez diode podlaczona przez rezystor do wyjscia plus i minus mostka Graetza, do którego jest dolaczony tyrystor, natomiast sterujacy potencjometr, dodat¬ kowy rezystor i kondensator sa polaczone szere¬ gowo w wymienionej kolejnosci i tak utworzona galaz jest podlaczona równolegle do wspomnianej diody.Znany jest takze schemat polaczen do wyzwa¬ lania tyrystora z innego polskiego opisu zgloszenia patentowego nr P. 186 005 „uklad do sterowania tyrystora". Uklad ten zawiera transformator, któ- 110 514110 514 3 4 rego uzwojenie pierwotne jest wlaczane w obwcd glówny sterowanego tyirystora, zas uzwojenie wtór- lne jest polaczone poprzez diode z kondensatorem wlaczonym miedzy bramke, tyrystora, a zacisk wyjsciowy generatora impulsów sterujacych.Istota wynalazku. W lacznikiu wedlug wynalaz¬ ku do wyjscia plus i minus prostowniczego most¬ ka Graetza sa podlaczone dwie równolegle galezie, z których jedna jest utworzona z szeregowo pola¬ czonych kondensatora z równolegle do niego do¬ laczonym drugim rezystorem, aktywnego dwójnika i sterujacego obwodu (bramka — katoda) tyry¬ stora, zas druga galaz jest utworzona z szeregowo polaczonych trzeciego rezystora i roboczego obwo¬ du (amoda — katoda) tyrystora, naitomiast pomie¬ dzy wezel utworzony w miejscu polaczenia wspo¬ mnianego kondensatora, drugiego rezystora i ak¬ tywnego dwójnika, a katode tyrystora jest wla¬ czony stabilizator z równolegle dolaczonym dru¬ gim kondensatorem.Uklad jednofazowego, bezstykowego lacznika ma te zalete, ze nie wystepuja w nim przepiecia na tyrystorze w czasie komutacji, zatem mozliwe jest stosowanie tyrystorów z nizszymi napieciami blo¬ kowania. Konstrukcje ukladu charakteryzuje rów¬ niez oprócz duzej odpornosci na zaklócenia prze¬ myslowe, niski poziom zaklócen radioelektrycznych, a takze tylko dwuprzewodowe polaczenie z odbior¬ nikiem i zródlem napiecia zasilania obwodu robo¬ czego.Objasnienie rysunku. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysun¬ ku przedstawiajacym ideowy schemat ukladu.Przyklad realizacji. Jednofazowy, bezstykowy lacznik pradu przemiennego jest zbudowany z dio¬ dowego, prostowniczego mostka Graetza 1 podla¬ czonego dwoma zaciskami do sieci zasilajacej pra¬ du przemiennego poprzez dana impedancje obcia¬ zania ZO.Wyjscie minus tego mostka jest polaczone z ka¬ toda tyrystora 2 i pierwszym rezystorem Rl pod¬ laczonym druga koncówka do bramki tyrystora 2.Do zacisków plus i minus mostka 1 sa podlaczone dwie równolegle galezie, z których jedna jest utworzona z szeregowo polaczonych kolejno po so¬ bie nastepujacych patrzac od strony zacisku plus, kondensatora Cl z równolegle dolaczonym drugim rezystorem R2, aktywnego dwójnika 3 i obwodu sterujacego (bramka — katoda) tyrystora 2, zas druga jest utworzona z szeregowo polaczonych trzeciego rezystora R3L i obwodu roboczego (anoda — katoda) tyrystora 2.Pomiedzy wezel utworzony w miejscu polacze¬ nia kondensatora Cl, drugiego rezystora R2 i dwój¬ nika 3 a katoda tyrystora 2 jest wlaczony stabi¬ listor 4, do którego jest dolaczny równolegle elek¬ trolityczny kondensator C2, zas katoda tyrystora 2, anoda stabilistora 4 i ujemna okladzina konden¬ satora C2 sa polaczone w jednym wezle. Aktywny dwójnik 3 jest sterowany przy pomocy tranzystora transoptora 5, do diody którego jest doprowadzany logiczny sygnal sterujacy pradu stalego bedacy sygnalem dyspozycyjnym zalaczenia lacznika.Dzialanie ukladu. W kazdym przypadku braku sygnalu dyspozycyjnego do zalaczenia lacznika (to znaczy, gdy nie plynie prad J. ster. przez diode transoptora 5 i jego tranzystor jest w stanie od¬ ciecia) zablokowany jest tyrystor 2, poniewaz dwój¬ nik 3 przerywa obwód dla pradu bramki wspom¬ nianego tyrystora.Na wyjsciu plus, minus mostka 1 (przy zablo¬ kowanym tyrystorze 2) otrzymywane jest w znany sposób napiecie o ksztalcie zblizonym do dwupo- lówkowo wyprostowanej sinusoidy.Jezeli okres tego napiecia oznaczy sie przez T to w czasie o -r- T/2 jest ladowany kondensator Cl pradem ic w obwodzie plus mostka 1, kondensa¬ tor Cl, stabilistor 4 lub kondensator C2, minus moisitka 1, a nastepnie w czasie T/2 -h T konden¬ sator Cl jest rozladowany przez drugi rezystor R2.Cykl ten powtarza sie i jest synchronizowany przez sieciowe napiecia zasilajace. Na kondensa¬ torze Cl i równolegle do niego dolaczonym drugim rezystorze R2 ustala sie skladowa stala napiecia z zalozonym przebiegiem tetniacym o wartosci miedzyszczytowej zaleznej od wartosci kondensa¬ tora Cl i drugiego rezystora R2.Prad ladowania ic kondensatora Cl majacy ksztalt zblizony do jednopolówkowo wyprostowanej sinusoidy o okresie T plynie przez impedancje obciazenia ZO przemiennie dzieki mostkowi 1„ Kondensator C2 gromadzi ladunek Q od pradu ic w przedziale czasu od poczatku okresu T do mo¬ mentu (w zakresie okresu T) uzyskania odpowied¬ niego poziomu napiecia okreslonego konstrukcja dwójnika 3 dla warunku przejscia tego dwójnika w stan przewodzenia w przypadku gdy plynie prad J ster. przez diode transoptora 5 lub od poczatku okresu T do chwili, w której poziom napiecia zrów¬ na sie z napieciem Zenera stabilistora 4, w przy¬ padku gdy nie plynie prad J. ster. przez diode transoptora 5. W ostatnim przypadku kondensa¬ tor C2 moze byc doladowywany pradem ic w do¬ wolnie dlugim czasie. Stabilistor 4 spelnia wiec role ogranicznika amplitudy napiecia dla wymo¬ gów prawidlowego spelniania funkcji dwójnika 3.Trzeci rezystor R3 ogranicza wartosc pradu przy impulsowym rozladowaniu kondensatora Cl przez tyrystor 2, co nastepuje po pojawieniu sie sygnalu dyspozycyjnego do zalaczenia lacznika.Pierwszy rezystor Rl zabezpiecza przed samo¬ czynnym wyzwoleniem sie tyrystora 2, które mo¬ globy zostac spowodowane zaklóceniami z prze¬ myslowych sieci zasilajacych.Zastrzezenie patentowe Jednofazowy bezstykowy lacznik pradu prze¬ miennego, zaopatrzony w diodowy, prostowniczy mostek Graetza, którego wyjscie minus jest pola¬ czone z katoda tyrystora i rezystorem podlaczo¬ nym druga koncówka do bramki tego tyrystora oraz w transoptor oddzielajacy galwanicznie obwód sterowania od obwodu roboczego, znamienny tym, ze do wyjscia plus i minus prostowniczego mostka Graetza (1) sa podlaczone dwie równolegle galezie, z których jedna jest utworzona z szeregowo pola¬ czonych kondensatora (Cl) z równolegle do niego dolaczonym drugim rezystorem (R2), aktywnego 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60110 514 dwójnika (3) i sterujacego obwodu (bramka — ka¬ toda) tyrystora (2), zas druga galaz jest utworzona z szeregowo polaczonych trzeciego rezystora (R3) i roboczego obwodu (anoda — katoda) tyrystora (2), natomiast pomiedzy wezel utworzony w miej- 6 scu polaczenia kondensatora (Cl), drugiego rezy¬ stora (R2) i aktywnego dwójnika (3), a katode ty¬ rystora (2) jest wlaczony stabilistor (4) z równo¬ legle dolaczonym elektrolitycznym kondensatorem (C2). PL