Przedmiotem wynalazku jest czolowy wielosekcyjny licznik proporcjonalny znajdujacy zastosowanie w de¬ tekcji promieniowania X, miekkiego promieniowania 7 i innych rodzajów promieniowania jonizujacego z wysoka wydajnoscia i malym efektem czystosciowym oraz w ukladach pomiarowych, wymagajacych dlugiego czasu zycia liczników.Znany licznik proporcjonalny z okienkiem w hucznej scianie katody ma ksztalt walca lub prostopadloscia¬ nu. W liczniku tym wiazka promieniowania jest kierowana prostopadle do anody.Powazne ograniczenie mozliwosci szerszego zastosowania tego licznika wynika z jego malej wydajnosci dla pro¬ mieniowania o wyzszych energiach oraz duzego efektu czestosciowego wysokosci impulsu. Wydajnosc zalezy od srednicy licznika oraz cisnienia i rodzaju gazu uzupelniajacego. Zwiekszenie cisnienia i rodzaju katody poprawia wydajnosc ale powoduje niekorzystny wzrost napiecia pracy licznika, zwiekszenie czasów narastania impulsów i pogorszenie zdolnosci rozdzielczej. Wraz ze wzrostem srednicy katody musi byc równoczesnie powiekszona dlugosc licznika w celu zmniejszenia szkodliwego wplywu jego konców na rozklad natezenia pola w objetosci czynnej. Licznik o duzej srednicy jest niewygodny do stosowania go w przenosnym aparacie pomiarowym.Inny znany licznik proporcjonalny z okienkiem czolowym maje usytuowane w jednym z konców cylindry¬ cznej katody. W liczniku tym wiazka promieni jest kierowana równolegle do anody.Wada tego licznika jest zdecydowanie gorsza energetyczna zdlolnosc rozdzielcza. Wynika to stad, ze na koncu, bezposrednio pod okienkiem wystepuje strefa o zdeformowanym w stosunku do czesci centralnej rozkla¬ dzie pola elektrycznego. Jej glebokosc jest zalezna od dlugosci izolatora anody wzglednie pierscienia ochronnego i rosnie ze wzrostem srednicy licznika. Uniemozliwia to stosowanie katody o duzej srednicy, wymaganej dla rozbieznych wiazek promieniowania. Ponadto z wystepowaniem strefy podokienkowej zwiazane jest pogorszenie wlasnosci spektrometrycznych licznika, szczególnie dla promieniowania o niskich energiach.Kolejnym znanym licznikiem proporcjonalnym jest komora proporcjonalna. Komora ma ksztalt plaskiej prostopadlosciennej obudowy, stanowiacej katode, w której znajduje sie kilkadziesiat drutów anodowych, usytu¬ owanych równolegle w jednej plaszczyznie Komora ta moze pracowac jak kilkadziesiat polaczonych równolegle liczników proporcjonalnych.2 .'-. VC:::.:<'-j '¦-. ¦:'v;;-'-¦ ::'.\'-:. ¦¦';' v" 109891 .."¦ ',:¦ "¦':;. ¦';.;./ Komory proporcjonalne rozwijane byly dla potrzeb fizyki jadrowej wysokich energii, w wersji umozliwiajacej . odczyt polozenia jonizacji pierwotnej. Zastosowanie ich do detekcji promieniowania X padajacych w plaszczyz¬ nie anod, zwieksza wprawdzie wydajnosc, ale wiaze sie z trudnosciami wprowadzenia wiazki do objetosci czynnej komory. Na brzegu komory powstaje bowiem obszar o innym rozkladzie pola niz w srodku, co istotnie pogarsza energetyczna zdolnosc rozdzielcza. Równiez ze wzgledów ekonomicznych stosowanie komór proporcjo¬ nalnych do rejestracji promieni X nie jest celeowe.Kolejnym innym licznikiem proporcjonalnymjest piecioanodowy licznik Seeupera-Walkera. Jest on odmia¬ na komory proporcjonalnej.Licznik ten nie zapewnia dostatecznej wydajnosci detekcji. Powazna jego wada jest takze to, ze warunki zbierania l; 'inków na poszczególnych anodach sa rózne, co wplywa na rozrzut czasów narastania impulsów, a tym samym na pogorszenie zdolnosci rozdzielczej i zwiekszenie efektu czestosciowego. tyalazyitf^f3|nym licznikiem proporcjonalnym jest licznik wieloanodowy z katoda drutowa. Zasilanie anod jest w aim wspólna, zas promieniowanie jest kierowane prostopadle do anod.Cwelem wynalazku jest powiekszenie w stosunku do obecnie stosowanych liczników proporcjonalnych wydajnosci detekcji dla promieniowania rentgenowskiego i miekkiego promieniowania 7, zapewnienie wysokiej wydajnosci dla czastek rozbieznych oraz zmniejszenie efektu czestosciowego i zwiekszenie czasu zycia licznika.Istota wynalazku jest czolowy wielosekcyjny licznik proporcjonalny z przylegajacymi do siebie sekcjami o przekroju wielóboku skladajacy sie z przylegajacych do siebie sekcji o przekroju wicloboków foremnych, w których zarysy scian sa utworzone z napietych drutów katodowych. Anody sa usytuowane wzdluz osi symetrii sekcji i sa zakonczone izolatorami w plytce berylowej od strony okienka dla promieniowania, wykonanego w scianie próznioszczelnej obudowy, prostopadlej do osi sekcji.Zaleta czolowego wiclosekcyjnego licznika proporcjonalnego, wedlug wynalazku, jest wyzsza wydajnosc dla promieniowania elektromagnetycznego, mniejszy efekt czestosciowy okreslony zaleznoscia amplitudy impul¬ su od czestosci zliczen, zwiekszenie czasu zycia licznika. Licznik, wedlug wynalazku, moze miec duza srednice • przy malej srednicy pojedynczej sekcji, dzieki czemu jest zapewniona mala glebokosc martwej przestrzeni podokiennej oraz korzystny stosunek objetosci czynnej do calkowitej objetosci licznika.Czolowy wielosekcyjny licznik proporcjonalny jest przestawiony schematycznie w przykladzie wykonania na rysunku, na którym Hu. J przedstawia c/o lowy siedmiosekcyjny licznik proporcjonalny w widoku z boku, fig. 2 - plytke !,T'l°w*t czolowego siedmiosekcyjnego licznika proporcjonalnego, fig. 3 -czolowy dziewiecio- sekcyjny licznik proporcjonalny w widoku z boku, fig. 4-plytke berylowa czolowego dziewie ciosekcyjnego licznika proporcjonalnego, lig. 5 - usytuowanie drutów katodowych na pierscieniu posredniczacym.Przedmiot wynalazku sklada sie z przylegajacych do siebie siedmiu sekcji 1, kazda o przekroju szesciokata foremnego, usytuowanymi pomiedzy pierscieniem 2, stanowiacym s/kiclet konstrukcji, i plytka posredniczaca 3, za która znajduje sie plytka koncowa 4, przy czym pierscien 2 oraz plytki 3 i 4 sa polaczone gwintowo pretami 5, a ich wzajemne odleglosci sa ustalone za pomoca nakretek 6 (fig. 1 i 2). W pierscieniu 2 jest wbudowana plytka betyknv\T Jy/ której sa zamoco^ne tworzace sekcje jedne konce anod 8 oraz konce drutów katodowych 9, usytuowanych równolegle w przelotowych otworach prowadniczych w plytce posredniczacej 3, wzdluz ob¬ wiedni przekroi poprzecznych szesciokatów foremnych, przy czym anody 8 sa usytuowane w osiach symetrii sekcji. Druty katodowe pomiedzy plytka posredniczaca 3 i plytka koncowa 4 sa polaczone ze sprezynami naciagowymi 10, zamocowanymi do plytki koncowej 4, natomiast anody 8 w plytce berylowej 7 oraz w plytce posredniczacej 3 i w plytce koncowej 4 sa usytuowane w izolatorach 11, przy czym po zewnetrznej stronie plytki koncowej .sa poiaczonc na wspólne wyjscie 12, zas po zewnetrznej stronie plytki berylowej 7 sa wyposaT zone w sprezyny napinajace 13. Calosc jest zamknieta w próznioszczelnej obudowie cylindrycznej 14 z okien¬ kiem dla promieniowania 15 na jednym koncu oraz z przepustem wysokiego napiecia 16 na drugim koncu, przeznaczonym dla wspólnego wyjscia anod 8..Inna postac czolowego wielosekcyjnego licznika proporcjonalnego sklada sie z przylegajacych do siebie dziewieciu sekcji 17, kazda o przekroju kwadratu, usytuowanymi pomiedzy tworzacymi zarysy scian czworoscia¬ nu foremnego drutami katodowymi 18 (fig. 3-5). Druty katodowe 18 sa napiete na pierscieniach posrednicza¬ cych 19, osadzonych równolegle na pretach 20, polaczonych gwintowo z jednej strony z pierscieniem podstawy - 21cz plytka beryl^a 2J, a,z drugjej £trqny Zjkrazkiemdystansyjnym 23L Anody 24 sa usytuowane w osiach symetrii sekcji 17, przy czym jedne konce anod 24, zakonczone izolatorami 25, sa osadzone w plytce berylowej 22, zas ich drugie konce sa osadzone poprzez izolatory 26 w krazku dystansyjnym 23. Calosc jest zamknieta w prózrioszczclnej obudowie cylindrycznej 27 z okienkiem dla promieniowania 28 na jednym koncu, oraz z prze¬ pustem wysokiego napiecia 29 na drugim koncu, przeznaczonym dla wspólnego wyjscia anod 24. •109891 3 Zastrzezenie patentowe Czolowy wielosekcyjny licznik proporcjonalny, majacy próznioszczelna obudowe z okienkiem w jej scianie prostopadlej do osi sekcji oraz zakonczone izolatorami anody, usytuowane wzdluz osi sekcji, znamienn y tym, ze sklada sie z przylegajacych do siebie sekcji o przekroju wieloboków foremnych/których zarysy scian sa utworzone z napietych drutów katodowych, zas anody sa zamocowane pod okienkiem dla promieniowania w plytce berylowej, usytuowanej prostopadle do drutów anodowych i równolegle do plaszczyzny okienka.Figi.Fig2.Ftp. 5. PL PL