Przedmiotem wynalazku jest hydrauliczny stojak kopalniany rozpierany miedzy spagiem a stropem podziemnego wyrobiska eksploatacyjnego skutecznie przeciwstawiajacy sie ruchom górotworu tzw. tapnieciom bez utraty podpornosci.W zlozu nienaruszonym robotami górriczymi panuje równowaga dzialajacych sil. Z chwila prowadzenia robót górniczych równowaga górotworu zostaje zaklócona, nastepuje tendencja do zacisniecia powstajacego wyrobiska górniczego i przywrócenia w ten sposób na nowo równowagi dzialajacych na niego sil. Proces stopnio¬ wego zaciskania wyrobiska przebiega na ogól spokojnie i tylko w wyjatkowych przypadkach ulega zaklóceniu w postaci tapan. Tapnieciu towarzyszy gwaltowne wyladowanie energii sprezystej, zruszenie górotworu i prze¬ mieszczenie sie skal wyrobiska. Zjawisko to przebiega w bardzo krótkim czasie i ma charakter eksplozji skal w wyniku przekroczenia ich wytrzymalosci.Znane stojaki hydrauliczne, zastosowane do obudowy wyrobisk górniczych eksploatowanych w pokladach wykazujacych sklonnosci do tapan, powinny charakteryzowac sie elastyczna podatnoscia o kierunku równoleg¬ lym do jego osi ujawniajaca sie bezzwlocznie po zadzialaniu na nie krótkotrwalych sil o bardzo duzej wartosci, które wyzwalaja sie przy tapnieciu.Znany z patentu W. Brytanii nr 959080 stojak hydrauliczny ma w swym rdzenniku ruchomy tlok zabezpie¬ czony przed niepozadanym przesuwaniem z jednej strony oporowym sworzniem, a z drugiej strony sprezonym pod odpowiednim cisnieniem gazem wypelniajacym pozostala przestrzen rdzennika, a stanowiacym pneumaty¬ czny akumulator. Duza scisliwosc gazu powoduje, ze przez przylozenie nadmiernej sily stojak osiaga elastyczna podatnosc, dlugosc jego moze ulegac znacznym wahaniom, czemu towarzysza stosunkowo male zmiany cisnie¬ nia cieczy roboczej wewnatrz stojaka.Znany z patentu RFN nr 1741617 kopalniany stojak hydrauliczny^zawiera w rdzenniku medium hydrauli¬ czne, w którym znajduje sie elastyczny pojemnik wypelniony gazem oraz tlok zaopatrzony w dwa przeciwnie ustawione odcinajace zawory laczace przestrzenie nad i pod tlokiem. W tym stojaku gwaltowny wzrost sil poosiowych powoduje wzrost cisnienia hydraulicznego medium powyzej cisnienia utrzymujacego jeden z odcina¬ jacych zaworów w polozeniu zamknietym. Zawór otwiera sie i przepuszcza medium do przestrzeni nad tlokiem,1 109787 w której oprócz medium znajduje sie wspomniany juz uprzednio pojemnik elastyczny wypelniony gazem. Ten przeplyw medium powoduje sprezenie gazu w pojemniku elastycznymi zmniejszenie jego objetosci co zapewnia elastyczni} podatnosc tego stojaka.Z kolei z patentu PRL nr 78238 jest znany kopalniany stojak hydrauliczny, w którym czesc wnetrza rdzennika zawarta miedzy tlokiem zaopatrzonym we wzdluzne otwory, a górnym zamknieciem stanowi hydrau¬ liczny akumulator gazowy dzieki umieszczeniu w niej elastycznego pojemnika z gazem. Wzrost sil poosiowych dzialajacych na stojak natrafia na elastyczna podatnosc stojaka, którego dlugosc moze ulegac znacznym waha¬ niom, czemu towarzysza stosunkowo bardzo male zmiany cisnienia cieczy roboczej wewnatrz stojaka.Wada stojaka znanego z patentu W.Brytanii nr 959080 jest trudnosc ruchomego uszczelnienia przez dluzszy czas przestrzeni gazowej bez ucieczki medium i strat cisnienia. Ponadto tlok ruchomy znajdujac sie dluzszy czas wstanie spoczynku ma sklonnosc do „zarastania", jezeli uszczelnienie nie ma z obydwu stron kontaktu z ciecza smarna.Z kolei stojak znany z patentu RFN nr 1741617 nie spelnia wymogu natychmiastowej podatnosci ze wzgledu na bezwladnosc odcinajacego zaworu. Otwarcie sie bowiem zaworu wymaga pewnego czasu, gdy tymczasem sily powstajace w wyniku tapniecia dzialaja w przeciagu bardzo krótkiego czasu, rzedu ulamka sekundy. Ponadto warunkiem otwarcia zaworu jest uprzedni wzrost cisnienia cieczy roboczej, które moze spo¬ wodowac uszkodzenie stojaka zanim zdazy sie otworzyc zawór przeplywowy.Niedogodnoscia stojaka znanego z patentu PRL nr 78238 jest mozliwosc uszkodzenia pojemnika elasty¬ cznego przez wycisniecie przez otwory w przypadku, gdy pojemnik elastyczny napelniony jest gazem pod cisnieniem równym lub wyzszym od cisnienia roboczego, a sam stojak nie pracuje i cisnienie pod tlokiem jest równe zeru.Celem wynalazku jest hydrauliczny stojak kopalniany rozpierany miedzy spagiem a stropem podziemnego wyrobiska eksploatacyjnego skutecznie przeciwstawiajacy sie zarówno ruchom stropu bezposredniego jak i gwal- towym ruchom górotworu tzw. tapnieciom bez utraty podpornosci, który to stojak natychmiast reagowalby na zmiany wielkosci sil pochodzacych od górotworu bez nadmiernego wzrostu cisnienia cieczy roboczej oraz cecho¬ wal sie prosta, nieskomplikowana budowa.Cel ten osiagnieto w hydraulicznym stojaku kopalnianym wedlug wynalazku, zawierajacym element elasty¬ czny w postaci gazowego akumulatora cisnienia, umieszczonego w komorze wypelnionej ciecza. Komora ta z jed¬ nej strony ograniczona jest dnem, a z drugiej strony zas jest zamknieta przesuwnym tlokiem, przy czym pojem¬ nik oddzielonyjest od kontaktu z tlokiem przestrzenia wypelniona ciecza. Cisnienie gazu w akumulatorze jest równe, badz nieznacznie przewyzsza cisnienie robocze cieczy w stojaku. Komora wypelniona ciecza i zawierajaca gazowy akumulator cisnienia oraz przesuwny tlok moga bc umieszczone badz wewnatrz rdzennika stojaka badz wewnatrz spodnika stojaka. Nacisk stropu, przewyzszajacy podpornosc robocza stojaka powoduje przesuniecie ruchomego tloka w strone komory. Tlok poprzez ciecz znajdujaca sie w komorze oddzialywuje na gazowy akumulator cisnienia jakim jest elastyczny pojemnik zawierajacy gaz. Gaz ów zostaje sprezony, dzieki czemu nastepuje zsuniecie sie stojaka pod naciskiem stropu, a wzrost cisnienia cieczy wewnatrz stojaka odpowiada wzrostowi cisnienia sprezanego adiabatycznie gazu w akumulatorze. Przy zmniejszeniu nacisku stropu stojak wysuwa sie ponownie nie tracac kontaktu ze stropem.Przedmiot wynalazku przedstawiono w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny stojaka zawierajacego komore z ciecza i gazowym akumulatorem cisnienia oraz ruchomy tlok wewnatrz spodnika, fig. 2 przekrój podluzny stojaka z umieszczona wewnatrz rdzennika komora zawierajaca ciecz i gazowy akumulator cisnienia oraz ruchomytlok. — W spodniku 1 stojaka jest umieszczony rdzennik 2 wysuwany ku górze dzialaniem cisnienia cieczy robo¬ czej. Czesc wnetrza spodnika 1 zawarta miedzy dnem 3 a przesuwnym tlokiem 4 stanowi komore 5. Komora 5 zawiera ciecz 6 oraz elastyczny pojemnik 7 wypelniony gazem. Przesuwny tlok 4 styka sie jedna swa powierz¬ chnia z ciecza wypelniajaca komore 5, druga zas powierzchnia styka sie z przestrzenia robocza 8 stojaka. Ruch przesuwnego tloka 4 w strone przestrzeni 8 jest uniemozliwiony dzieki ograniczeniu 9. Elastyczny pojemnik 7 wyposazony jest w przewód 10 z nieuwidocznionym na rysunku zamknieciem i zaworem sluzacym do napelnia¬ nia pojemnika gazem.Odmiana stojaka rózni sie od opisanego wyzej rozwiazania tym, ze komora 5 zawierajaca ciecz 6 i pojemnik elastyczny 7 z gazem oraz przesuwny tlok 4, usytuowane sa w rdzenniku 2 stojaka.109787 3 Zastrzezenia patentowe 1. Hydrauliczny stojak kopalniany rozpierany miedzy spagiem a stropem podziemnego wyrobiska eksploa¬ tacyjnego skutecznie przeciwstawiajacy sie zarówno ruchom stropu bezposredniego jak i gwaltownym ruchom górotworu tzw. tapnieciom bez utraty podpornosci, zawierajacy element elastyczny w postaci hydraulicznego gazowego akumulatora cisnienia, znamienny t y ni, ze gazowy akumulator cisnienia (7) umieszczony jest w komorze (5) wypelnionej ciecza (6) i zamknietej przesuwnym tlokiem (4), którego jedna powierzchnia robo¬ cza styka sie z ciecza (6) wypelniajaca komore (5), a druga powierzchnia styka sie z przestrzenia robocza (8) stojaka, przy czym ruch tloka (4) w kierunku roboczej przestrzeni stojaka jest ograniczony. 2. Hydrauliczny stojak kopalniany wedlug zastrz. 1, znamienny t y m, ze komora (5) zawierajaca gazowy akumulator cisnienia (7) oraz przesuwny tlok (4) sa umieszczone wewnatrz spodnika (1) stojaka. 3.Hydrauliczny stojak kopalniany wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze komora (5) zawierajaca gazowy akumulator cisnienia (7) oraz przesuwny tlok (4) sa umieszczone wewnatrz rdzennika (2) stojaka. PL