POLSKA RZECZPOSPOLITA LUDOWA URZAO PATENTOWY PRL i fiipfc PATFWiTftWV Patent dodatkowy do patentu nr Zgloszono: 01.04.77 (P. 197178) Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 09.10.78 Opds patentowy opublikowano: 30.01.1981 1109219 Int. Cl.2 G01N 33/18 GOIN 21/56 G01N 1/28 GOU 3/90 iCZYTELNIAl Urzedu Patentowego 1 Twórca wynalazku: Henryk Zbigniew Wrembel Uprawniony z patentu: Wyzsza Szkola Pedagogiiozina, Slup»k (Polska) Sposób oznaczania sladowych ilosci rteci w wodaie i Przedmiotem wymalazikiu ijest sposób ozmacizainia sladowych ilosci rteci w wodzie.Dotychczas zdanych jest kriflika spofeobów azma- czanda- sladowych ilosci (rteci w wodzie.E. F. Mc Faraein: „New Sirniplliified Methodis for Metal AmaJlysis", Jiourmal American Walter Works Associatdom, T. 64, Nr 1, s. i28-^31, (1972); J. F.Kqpp, M. C. Lomigbattom, L. B. Doibrilng: „Cold Vapor Metihod far DetermiinJimg Mercu-ry", Jouir- na-1 Ameriicain Water Workis Asisocialtion, T. 64, Nr 1 s. 20-^25, <1972); J. A. Winter, H. A. Cle- ments: „Analyses for Meroury in Water", U. S.Enviir'anmentaIL Proteotion Agency, Ctocójnlrualti, Ohio, 1972; R. E. Cnowe, A. W. Breiideinibaich: „Manual of Methodis for Ghemical AnaJlysiis of Walter and Wastes", U. S. Emvtkonmenitail Rr-otection Agency, Washington, 1974; G. G. Muzyfkov: „OuBtviitelnost opredeJinija irtiuiti aftomirioalbsorpcjoirmyim metodoim chloctaiogo para", Zurnal Pniklaidmoj Spektroskopii, T. 23, Nr 5, s. 763—767, (1975) i G. D. Ghatistiam, F. J. Feldman: „Atomdic Absarptiom Spectroscopy Applicatioinis in Agiiiiouilrbure, Biology aaud Medici- na", Wiley — Iinltersciance, New York, 1970, opi¬ suja sposób olparity ma absorpcyjnej spektrometrii masowej umoziliiwdajjacej wykrywanie rteci zawie¬ szonej i czesciowo nozpusiziazoinej w wodnie do mi¬ nimalnych stezen rzedu TO-9 gAl Htg/H^). Wykry¬ wanie rteci zwiazanej wymaga skomplikowanej wstepnej obrólbki chemicznej próbki. Granica wy- 2 krywalnosoi rteci w tym sposobie wymoisii liO^11 g Hig.J. K. Reitchert: ,,Spuxenelemenitain£unailytik m Gewassertn mi/t Hilfe der Atomemdjssion (AES), s Atomahsorptkwi t(AAS) utnid AtomifliuoreisiZfeinz (AFS)", Vom Wasser, t. 40, s. 135—149, (1073); K. Haberer: „Reproduzierbare Aufname vollstan- di;ger Fluoreszeinz — Spektren zuir SpurenainalysG mdit defimieribarer EmerigLedyi&krimiifli^^ Zeit- 10 schridft iur Amalyttisjche Chemie, T. 227, s. 4ttl— 409, (1067); W. K8Ue, Y. K. Pank, H. Sortittodmer: „Zuim Einsafte der Róntiger^uoteszenzanlage be der Bestiimmiuing von Sppreaimeitedaen' im W&s&m", Vom Waisser, T. 38, s. 157^182, (197,1); K. Habe- 13 rer, S. Normainin: „Meitaillspuren im Waisser — ihre Herkunft, Wiirikumg umd Veribrei1jumig", Voni Wasisar, T. 38, s. 157—182, (1971) i J. E. Longfbot- tom: „Inexpamsive Menoury — Specific Gas Cflaro- matoigiraphiic Deteotoir", Amalyitical Clhemdisitry, T. 20 44, s. 11,11^-1112 (197:2), opiis!U|ja sposób oparty na spektrometrii renitigenowiskiiej iumozildwiajacej wy¬ krywanie nteci w wioidizie do mtiotaailnych stezen 10-9 g/l Hjg/H20, prtzy czyim dla malych stezen rteci w wodzie istnieje mozliwosc oznaczania je- 25 dynie nteci miiezwiazianej. Granica' wykrywalnos¬ ci i^teoi wynosi 10-11 g Hg.Znainy jest równiez sposób azmaczainda siaidowyich ilosci rteci w wodzie ina idrodize emlisyij.neij spejkjtro- metrii atomowej — J. K. Rdkhert: ,^Spanrenele- 30 mentanalytdik im Gewaisisenn miit Hilfe der Atome- 109 219/ ¦Mf i mfiissdom (AES), Atomabsorption (AAS) amd Atom- fluoreszenz (AFS)", Vom Wasser, T. 40, s. 13'5—149, 1973 R. C. Dressman: „A New Method of the Gas Chromatographic Separation and Detection of Dialkyflmercury Gompounds — Application to Ri- ver Waiter Analysis", Jounnial of Criromatograpihic Science, T. 10, s. 472^475, (1972); K. Pfeilsiticker: „Die Spektralanalyse in der Wesserchernie", Voim Wasser, T. 11, s. 238-^250, (1937); K. Haberer: „Ubeir den Einsatz der Rontgenfluoreszenz bei WasseriintersiuchiiMigen", Vom Wasser, T. 32, s. 12&—167, (1966) — iw którym jako zródla wzbu¬ dzenia uzywa sie plomienia, isikry lub luku. Spo¬ sób ten umiozliwia 'oznaczanie sladów rteci w wo¬ dzie cio miinimalnycli stezen 10-8 g/l Hg/H20 oraz wykrywanie w wodzie ilosci rteci zwiazanej. Gra¬ nica wykrywalnosci rteci wynosi 10-11 g Hg., Sposób oznaczania sladowych ilosci rteci w wo¬ dzie na drodze emisyjnej analizy widmowej, we¬ dlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze pozo¬ stalosc .badanej próbki po odparowaniu wody w temperaturze .ponizej 0° C pod próznia, poddaje sie 'wzbudzeniu, przy cisnieniu obnizonym do 0,1 tora, przemiennym poilem elektromagnetycznym wysokiej czestotliwosci, wywolujacym wyladowa¬ nie pierscieniowe, a promiieniiowanie optyczne wy¬ tworzonego plazmoidu jest oznaiczione w znany spo¬ sób za pomoca 'widmowej analizy emisyjnej.Wyladowanie pierscieniowe, znane równiez jako wyladowanie typu H, o indukcyjnym sprzezeniu z< zródlem zasilania polem elektromagnetycznym wysokiej czestotliwosci, jest wyladowaniem bez- elektrodowym.Ojpisany isposób pozwala na oznaczanie global¬ nego stezenia rteci w wodzie, przy prostej ob¬ róbce wstepnej próbki, w postaci zarówno zwia¬ zanej, rozpuszczonej jak i zawieszonej, do1 mini¬ malnych stezen rzedu 10~10 ig/1 Hg/H20 przy gra¬ nicy wykrywalnosci rzedu 10-13 g Hg.Sposób wedlug wynalazku ilustruje ponizszy przyklad.Przyklad. Badana próbke wody, pobrana zgod¬ nie z PNC-04500, odparowuje sie w kwarcowym naczyniu wyladowawczym w suszarce prózniowej w temperaturze —30°C, po czym naczynie z po¬ zostalym osadem podlacza sie do (ukladu próznio¬ wego i (Umieszcza w zwojnicy wzbudnika komory » 21S i wyladowczej, podlaczonej do generatora wysokiej czestosci. Obnizanie cisnienia prowadzi sie w ko¬ morze wyladowczej do 0,1 tora, przy którym rea¬ lizuje sie zaplon plazimoidu wyladowania piers- 5 cieniowego.Na skutek oddzialywania z polem elektromag¬ netycznym atom rteci przechodzi ze stanu pod¬ stawowego 6s2 1S0 do stanu wzbudzonego' 6s 6p 3pj dzieki absorpcji energii wzbudzenia. W wid- 10 mie plazmoidu wyladowania pierscieniowego po¬ wstajacego w naczyniu wyladowczym w obszarze wzbudnika wystepuje wiekszosc znanych linii rte¬ ci. Do wykrywania obecnosci rteci w plazimoiidzie szczególnie korzystna jest linia 253, 65 mm dzieki 1,5 temu, ze w jej otoczeniu nie wystepuja linie emi¬ syjne innych pierwiastków o zblizonym natezeniu.Do Wizualnej kontroli wystepowania rteci w plaz- moidzie wykorzystywana jest ilinia rteci 546,07.Ilustruje to fig. 1,1 — ibez Hg, a 2 — stezenie 20 10^a g/1 Hg w próbce.Badania próbne zawartosci rteci powierzchnio¬ wych wód Baltyku w obszarze Lawicy Slupskiej wykonano na typowym zestawie pomiarowym przedstawionym na fig. ,2, skladajacym sie z za- 29 silacza stabilizowanego .1, generatora wysokiej czestosci 2, spektroskopu 3, komory wyladowczej 4, zaworu prózniowego 5, odrzutinika oleju 6, pom¬ py prózniowej 7, prózniomierza 8, szczeliny wejs¬ ciowej 9, monochromatora 10, fotopowieilacza 11, 3i zasilacza wysokonapieciowego 12, kompensatora 13, rejestratora 14, nnuitdmetra 15 i eletotrometra 16.Zastrzezenie p aftento we 35 Sposób oznaczania sladowych ilosci rteci w wo¬ dzie na drodze emisyjnej analizy widmowej, po¬ legajacy na identyfikacji i pomiarze natezenia pro¬ mieniowania dowolnej linii emisyjnej rteci Hg, znamienny tym, ze pozoisitaloisc badanej próbki po 40 odparowaniu wody w temperaturze ponizej 0°C pod próznia poddaje sie wzbudzeniu, przy cisnieniu ob¬ nizonym do 0,1 tora,, przemiennym polem elektro- magneityczinym wysokiej czestosci wywolujacym wyladowanie pierscieniowe, a promieniowanie op- 45 tyczne wytworzonego plazmoidu jest oznaczone w znany sposób za pomoca widmowej analizy emi¬ syjnej.1ÓS 219 uu li uLu*^ Hsfctttó) JlJLjUU n#wr) F.g.1 Fig. 2 PL