*** Int. Cl.2 E21B 47/00 Twórcy wynalazku: Tadeusz Baczkowski, Czeslaw Leskiewicz Uprawniony z patentu: Kombinat Górniczo-Hutniczy Miedzi, Zaklady Górnicze „Polkowice", Polkowice (Polska) Sposób pomiaru odksztalcen obudowy szybu Przedmiotem wynalazku jest sposób pomiaru od¬ ksztalcen obudowy szybu kopalnianego, wywola¬ nych ruchami górotworu.Eksploatacja zlóz mineralów w poblizu filarów ochronnych szybów kopalnianych a zwlaszcza eks¬ ploatacja tych filarów wymaga prowadzenia szcze¬ gólowych obserwacji i pomiarów poziomych i pio¬ nowych ruchów i odksztalcen obudów szybowych.Dotychczas stosowany jest sposób pomiaru tych odksztalcen, polegajacy na mierzeniu odleglosci pomiedzy reperami obserwacyjnymi a trzema zwisajacymi pionami mechanicznymi. Jednoczes¬ nie wykonuje sie pomiar pionowych odksztalcen obudowy szybu przez niwelacje reperów obser¬ wacyjnych. Repery obserwacyjne stabilizowane sa w obudowie szybu. Znany jest równiez sposób po¬ miaru poziomych odksztalcen obudowy szybu z polskiego zgloszenia P.182-329. Sposób ten polega na wykonywaniu pomiaru przez odczytanie polo¬ zenia srodka krzyza nitek optycznego piono- wnika na górnej i dolnej tarczy sygnalizacyjnej oraz odczytanie na pionowniku kata skretu tych tarcz. Tarcze sygnalizacyjne mocowane sa do obu¬ dowy szybu, natomiast optyczny pionownik usy¬ tuowany jest wewnatrz szybu w miejscu pozwa¬ lajacym na dokonanie odczytu na górnej i dolnej tarczy sygnalizacyjnej. Obecnie prowadzone sa próby zastosowania samoczynnego pionownika la¬ serowego do pomiarów w szybie kopalnianym, wedlug zgloszenia P.195581. 10 15 20 25 Sposób pomiaru odksztalcen obudowy szybu, wedlug wynalazku, polega na mierzeniu kolejnych wzglednych wspólrzednych poziomych i pionowych reperów obserwacyjnych stabilizowanych w obu¬ dowie szybu na horyzontach pomiarowych roz¬ mieszczonych wzdluz szybu w odleglosci ponizej 50 metrów jeden od drugiego. Pomiar wykonuje sie od dolu szybu ku górze, przy czym wspól¬ rzedne reperu najnizszego okresla sie znanymi spo¬ sobami geodezyjnymi. Po ustaleniu wspólrzednych reperu najnizszego kolejno okresla sie wspólrzedne reperu na poziomie wyzszym wzgledem reperu na poziomie nizszym, przy czym mierzone sa wspól¬ rzedne poziome x, y i kat osiami kolejnych reperów oraz wspólrzedne pio¬ nowe h. Repery obserwacyjne sa stabilizowane w obudowie szybu wzdluz co najmniej jednej linii obserwacyjnej, korzystnie wzdluz dwóch linii obser¬ wacyjnych usytuowanych wzgledem siebie w odle¬ glosci zblizonej do srednicy szybu. Wspólrzedne rzeczywiste reperów obserwacyjnych wyznacza sie ze znanych zaleznosci transformacji ukladów.Przedmiot wynalazku zostanie wyjasniony na przykladzie wykonania pomiarów w 900 metro¬ wym szybie kopalnianym o obudowie betonowej.W obudowie szybu zabetonowano wzdluz dwóch linii obserwacyjnych repery obserwacyjne po dwa na kazdym horyzoncie pomiarowym. Horyzonty po¬ miarowe dziela wysokosc szybu na 19 odcinków o wysoksci okolo 50 metrów. 108 949s 108 949 4 Wspólrzedne poziome X, Y oraz wspólrzedne pio¬ nowe H reperów na najnizszym horyzoncie po¬ miarowym, w poblizu rzapia szybu, okreslono po- Ffz*2 dowiazanie geodezyjne do istniejacej osno¬ wy podstawowej na dole kopalni. Wspólrzedne na¬ stepnych reperów obserwacyjnych okreslono uzy¬ wajac fcmnych przyrzadów: dwóch automatycz- nycfi. 'precyzyjnych pionowników zenitalnych, dwóch tarcz sygnalizacyjnych i dwóch mierniczych tasm górniczych z przykladkami milimetrowymi.Pomiary przeprowadzano z wnetrza klatki jedno¬ czesnie na dwóch liniach obserwacyjnych usytuo¬ wanych naprzeciw siebie. Pomiar wzdluz jednej linii obserwacyjnej polega na osadzeniu pionowni- ka na reperze dwudziestego horyzontu pomiaro¬ wego, spoziomowaniu pionownika i okresleniu wspólrzednych wzglednych X, Y i kata osi reperu na horyzoncie pomiarowy dziewietna¬ stym.Dla ulatwienia okreslenia tych wspólrzednych na reper poziomu dziewietnastego osadza sie tar¬ cze sygnalizacyjna podswietlona lampami górni¬ czymi. Tarcza ta przed pomiarem jest równiez po¬ ziomowana. Nastepnie miernicza tasme wyznacza sie odleglosc h pomiedzy reperami horyzontu dwu¬ dziestego i dziewietnastego. Po okresleniu wspól¬ rzednych reperu poziomu dziewietnastego zenital- ny pionownik osadza sie na reperze horyzontu po¬ miarowego 19, natomiast tarcze sygnalizacyjna o- sadza sie na reperze horyzontu 18 i okresla sie wspólrzedne x, y, h i kat qp reperu horyzontu 18.W ten sam sposób okresla sie kolejne wspólrzedne reperów na obu liniach obserwacyjnych a wspól¬ rzedne rzeczywiste tych reperów wyznacza sie z zaleznosci: xn=xn +!+xncos 5-ynsin 6n, yn=yn+l+xnsin on+yncos6n, w których — indeks n oznacza kolejny numer ho¬ ryzontu pomiarowego, — 8n™s°n+i"'"(pn oznacza azymut osi n-tego re¬ peru, — perów na horyzontach pomiarowych n-tymi i n+1, liczony prawoskretnie, — ZAhn oznacza sume poprawek na komparacje tasmy, temperature pomiaru, wydluzenia tasmy pod wplywem ciezarów wlasnego i zawieszonego.Dla sprawdzenia pomiarów wykonuje sie dodat¬ kowo pomiar odleglosci pomiedzy dwoma repera- 9 mi tego samego horyzontu pomiarowego oraz katy pomiedzy osiami reperów a prosta laczaca repe- ry. Zmiany wartosci rzeczywistych wspólrzednych X, Y i H pomiedzy kolejnymi pomiarami wyko¬ nanymi w róznych okresach czasu pozwalaja na io wlasciwa interpretacje ruchów i odksztalcen obu¬ dowy szybu.Zastrzezenia patentowe 19 1. Sposób pomiaru odksztalcen obudowy szybu, polegajacy na odczytywaniu poziomych wspól¬ rzednych reperów stabilizowanych w obudowie szybu, znamienny tym, ze ustala sie rzeczywiste wspólrzedne poziome i pionowa reperu obserwacyj- 20 nego stabilizowanego w obudowie szybu w poblizu rzapia szybu, znanymi sposobami geodezyjnymi, po czym okresla sie wspólrzedne pionowa, poziome i kat skretu osi reperu stabilizowanego w obu¬ dowie szybu na poziomie wyzszym wzgledem re- 99 peru stabilizowanego w obudowie szybu w pobli¬ zu rzapia a nastepnie okresla sie wspólrzedne i kat skretu osi kolejnych reperów stabilizowanych na poziomach wyzszych wzgledem reperów na pozio¬ mach nizszych do czasu okreslenia wspólrzednych 30 pionowej, poziomych i kata skretu osi reperu sta¬ bilizowanego w obudowie szybu w poblizu zrebu szybu, przy czym repery obserwacyjne stabilizu¬ je sie w obudowie szybu wzdluz, co najmniej jed¬ nej linii obserwacyjnej, w odleglosci ponizej 50 35 metrów jeden reper od drugiego, natomiast wspól¬ rzedne rzeczywiste reperów obserwacyjnych usta¬ la sie ze znanych zaleznosci transformacji ukla¬ dów. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze 40 pomiar odksztalcen obudowy szybu prowadzi sie jednoczesnie na dwóch liniach obserwacyjnych, usytuowanych wzgledem siebie w odleglosci zbli¬ zonej do srednicy szybu, przy czym dodatkowo mierzy sie odleglosc pomiedzy reperami tego sa- 45 mego horyzontu pomiarowego oraz katy pomiedzy osiami reperów a prosta laczaca te repery.Bltk 1745/80 r. 120 egz. A4 Cena 45 zl PL