Przedmiotem wynalazku jest rozlaczalne zlacze wtykowe do laczenia przewodów np. z tworzywa sztucznego, gumy itp. do prowadzenia substancji gazowych lub cieklych, zwlaszcza do sprezonego po¬ wietrza, majace po jednej stronie króciec wtykowy dla konca weza, a po drugiej stronie króciec gwin¬ towany jako drugie przylacze i urzadzenia zabez¬ pieczajace do zabezpieczania konca weza w pozycji wetknietej.Wychodzac z uprzedniego stanu techniki zadaniem wynalazku jest opracowanie taniego, rozlaczalnego zlacza o niewielu prostych czesciach, w którym usu- nietoby wady znanych urzadzen (wiele czesci, a wiec drogie, narazone na uszkodzenia lub czasochlonne w montazu), które dowolnie czesto dawaloby sie laczyc i które mogloby byc stosowane równiez do tworzenia polaczen, utrzymujacych sie równiez przy „oddychaniu" weza i pulsacjach medium. Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku dzieki temu, ze koniec weza zaciska sie w króccu wtykowym typu tulei zaciskowej.Uzyskano zlacze opisanego wyzej rodzaju, w któ¬ rym usunieto wszystkie wady znanych urzadzen przy czym zlacze ma prosta budowe i jest tanie w pro¬ dukcji.Przy stosowaniu zlacza wedlug wynalazku oka¬ zuje sie, ze utworzone polaczenie ma malo czesci, jest proste i latwe w obsludze, umozliwia blyska¬ wiczne laczenie gwintu wkrecanego z wezem, skut¬ kiem czego oszczedza sie czas np. przy oprzewodo- 10 15 20 wywaniu modelowych ukladów pneumatycznych, przy szkoleniu pracowników lub przy laczeniu skom¬ plikowanego ukladu pneumatycznego w szafach przelaczajacych, gdzie dla realizacji bardziej zlo¬ zonego ukladu niezbedne sa setki polaczen w po¬ staci przewodów cisnieniowych. Nowe zlacze gwin- towo-wtykowe sklada sie z niewielu czesci tj. z gwintu wkretowego stanowiacego przedluzenie szyj¬ kowego cylindrycznego odsadzenia, wykonanego jako tuleja zaciskowa dzialajaca do wewnatrz i pier¬ scienia zabezpieczajacego.Waz musi zostac jedynie wsadzony w odsadzenie majace postac tulei zaciskowej a nastepnie nalezy nasunac pierscien zabezpieczajacy z powrotem na stozek, tak, iz nastepuje zaciskanie ze wszystkich stron obwodu zewnetrznego weza do sprezonego powietrza. Zamocowanie i zacisniecie zwieksza sie jeszcze poprzez pilozebne wystepy w wewnetrznej powierzchni otworu tulei zaciskowej. Do natych¬ miastowego zwolnienia weza sprezonego powietrza trzeba jedynie zsunac pierscien zabezpieczajacy z jego rowka utrzymujacego i przesunac wzdluz zbie¬ gajacego sie stozka do polozenia wyjsciowego na gwincie wkretnym. Dzialanie zaciskajace tym sa¬ mym ulega przerwaniu i waz do sprezonego po¬ wietrza mozna lekko zsunac na zewnatrz.Zlacze srubowe jest niekosztowne nie tylko skut¬ kiem prostej konstrukcji gdyz sklada sie jedynie z dwóch czesci lecz takze dlatego, ze mozna je tanio wytwarzac np. z czesci wtryskowych z tworzywa 107 604107 604 sztucznego lub czesci prasowanych z twardej gumy.W wyniku otrzymuje sie polaczenie, które mozna wykonywac latwo, predko i dowolnie czesto i które utrzymuje sie równiez przy „oddychaniu" weza, pulsacjach itp. Pierscien zabezpieczajacy nie prze¬ suwa sie przy tym samoistnie a zlacze wedlug wy¬ nalazku nie powoduje uszkodzenia i zgniatania weza przy laczeniu, nie zmienia oporu przeplywu i nie wplywa na przeplywajaca substancje, a wyma¬ ga bardzo niewielkiej sily do wykonania polaczenia.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zlacze w przekroju poosiowym, fig. 2 — widok czolowy zlacza wedlug fig. 1, fig. 3 — 5 rózne szczególy wariantów wykonania zlacza z fig. 1 i 2 w przekrojach osiowych, fig. 6 — sche¬ matycznie inna postac wykonania zlacza w prze¬ kroju poosiowym: " Jak przedstawiono to na fig. 1 i 2 zlacze 10 wedfrrgwynalaziar sklada sie z trzech czesci, krócca w£jffeow£ifb*12", pdlaczonej trwale z nim, a korzystnie wykonanej z jednolitej sztuki materialu czesci mo¬ cujacej z króccem srubowym 14 z kolnierzem 16, króciec ten sluzy do przylaczenia przewodu meta¬ lowego oraz z pierscienia zabezpieczajacego 18 osa¬ dzonego przesuwnie zgodnie ze strzalka 15 wzdluz zewnetrznego obwodu krócca wtykowego 12. Kró¬ ciec wtykowy 12 jest wykonany jako tuleja zacis¬ kowa, rozdzielona w przyblizeniu równomiernie na obwodzie na liczne sprezynujace czesci zaciskowe, które przy zaciskaniu sa sciskane do wewnatrz, obejmujac przy tym mocowany koncowy element weza równomiernie sprezynujaco ze wszystkich stron. W przedstawionym przykladzie wykonania króciec wtykowy ma cztery dzialki zaciskowe 12a— 12d oddzielone od siebie szczelinami 13. Szczeliny 13 koncza sie na przebiegajacej promieniowo powierz¬ chni podstawowej 13a. Zlacze przedstawiono na fig. 1 i 2 zawiera czesci o symetrii obrotowej.W stanie wbudowanym króciec gwintowany 14 jest polaczony gwintem ze stalym przewodem me¬ talowym lub ze sciana podzespolu pneumatycznego albo hydraulicznego, przykladowo glowica cylindra agregatu cylindrowego, przy czym kolnierz 16 sluzy jako oparcie oraz do dodatkowej mechanicznej sta¬ bilizacji. Jesli zlacze stosuje sie do weza sprezo¬ nego powietrza, ewentualnie innego srodka pod cis¬ nieniem, to najpierw pierscien zabezpieczajacy 18 wprowadza sie w polozenie, które w przyblizeniu odpowiada polozeniu plaszczyzny podstawowej 13a szczelin 13 miedzy czesciami zaciskowymi 12a—12d, lub ewentualnie przesuwa sie go dalej do kolnierza 16. Skutkiem tego króciec wtykowy 12 wykonany jako rozcieta tuleja zaciskowa jest calkowicie otwar¬ ty, poniewaz elementy zaciskowe sa uwolnione od pierscienia, tak, iz do osiowego otworu tulei zacis¬ kowej mozna wsunac koniec weza.Nastepnie pierscien zabezpieczajacy 18 przesuwa sie w kierunku wzdluznym i wprowadza na stoz¬ kowej powierzchni zewnetrznej krócca wtykowego 12 w polozenie wedlug fig. 1, w którym wystep 24 pierscienia zabezpieczajacego 18 zaskakuje do rowka 22 tulei. Pierscien w ten sposób utrzymuje nadane mu polozenie. Jesli chce sie ograniczyc sile potrzeb¬ na do przeprowadzenia pierscienia do polozenia krancowego, to mozna zewnetrzna powierzchnie krócca wtykowego wykonac bez rowka a wewne¬ trzna powierzchnie pierscienia bez wystepu — 5 gladka.Gdy pierscien zabezpieczajacy 18 znajdzie sie w pozycji przedstawionej na fig. 1, to tuleja zaciskowa tworzaca króciec wtykowy 12 jest zamknieta, tak, ze wsuniety don koniec weza (nie uwidoczniony) 10 jest zabezpieczony przed wysunieciem. Dzialanie zabezpieczajace mozna wzmóc (fig. 3) za pomoca uzebienia 26 na wewnetrznej stronie osiowego otworu krócca wtykowego 9. W postaci wykonania wedlug fig. 3, króciec wtykowy 9 ma na obwodzie 15 wewnetrznym odsadzenie 20, które w stosunku do podstawy 8 szczeliny miedzy czesciami zaciskowymi jest przesuniete do wnetrza. To odsadzenie sluzy jako osiowy zderzak dla weza 7 przy wsuwaniu do krócca wtykowego. W ten sposób zabezpiecza sie 20 wsuniecie weza na okreslona dlugosc. Poniewaz szczeliny miedzy czesciami zaciskowymi nie siegaja do odsadzenia 20, zlacze wtykowe jest wystarcza¬ jaco szczelne, bowiem waz pod dzialaniem panu¬ jacego w nim nadcisnienia przylega szczelnie do 25 otaczajacej jego zakonczenie zamknietej powierz¬ chni obwodowej zlacza.Polaczenie za pomoca zlacza wtykowego wedlug wynalazku wykonuje sie bardzo prosto i szybko.Zlacze jest latwe w obsludze i pozwala prócz tego tworzyc niezawodne polaczenia, jednak nalezy za¬ pewnic, aby weze, ewentualnie koncówki wezy, w kierunku promieniowym mialy wystarczajaca sztyw¬ nosc, co bez trudnosci osiaga sie w stosowanych zazwyczaj przewodach z tworzyw sztucznych. Nie¬ zawodne utrzymanie polaczenia zapewnione jest przez to, ze elementy lub szczeki tulei zaciskowej dociska sie do weza równomiernie i z jednakowa sila ze wszystkich stron. 40 Korpus zlacza wtykowego podobnie jak i piers¬ cien zabezpieczajacy mozna wykonywac z odpo¬ wiedniego tworzywa sztucznego, jednak mozna go równiez wytwarzac ze stali lub mosiadzu, z uwzgled¬ nieniem korzystnego zwymiarowania zwlaszcza 45 czesci zaciskowych 12a—12d. Prócz tego rozumie sie, ze wspóldzialanie rowka tulei zaciskowej i wy¬ stepu na pierscieniu zabezpieczajacym w celu usta¬ lania1 pierscienia zabezpieczajacego 18 przedstawia jedynie jedna z wielu mozliwosci rozwiazania. 50 Wedlug fig. 4 wystep 6 umieszczono na tulei zacis¬ kowej, a rowek 4 na pierscieniu zabezpieczajacym 3.Gdy nalezy wyeliminowac przykladowo zjawisko, polegajace na tym, ze króciec wtykowy przy zacia¬ ganiu pierscienia zabezpieczajacego jest najpierw 55 zacisniety mocniej niz w pozycji koncowej, w której wystep pierscienia zabezpieczajacego zaskakuje w rowek krócca wtykowego, obszar stozkowy krócca mozna przedluzyc jako obszar zabezpieczenia, który badz nie ma zadnej zbieznosci, badz ma zmniejszona 6 zbieznosc w stosunku do odcinka stozkowego, przy czym przy zastosowaniu materialów o wlasciwym wspólczynniku tarcia osiaga sie ustalenie pierscie¬ nia zabezpieczajacego w jego polozeniu koncowym 65 bez dodatkowych srodków. 30 35107 604 Korzystnie zbieznosc obszaru zewnetrznego lub czesci 25 tego obszaru tulei zaciskowej 26 (fig. 5) mozna dobrac tak, ze pierscien 27 utrzymuje sie samohamownie w swoim polozeniu czynnym.Zlacze wtykowe przedstawione na fig. 6 ma z jednej strony pierwsza czesc zawierajaca krociec 40 z gwintem, z drugiej zas — czesc zawierajaca króciec wtykowy 41 dzielony na obwodzie równomiernie na kilka np. cztery tulejowe elementy zaciskowe lub szczeki zaciskowe za pomoca podluznych szczelin 42 oraz pierscien zabezpieczajacy 43, dajacy sie prze¬ suwac wzdluz osi tulei. Czesc zawierajaca gwinto¬ wany króciec oraz czesc zawierajaca króciec wty¬ kowy sa wedlug wynalazku niezaleznymi, odreb¬ nymi czesciami, wytwarzanymi oddzielnie i nastep¬ nie rozlacznie laczonymi np. za pomoca wetknie¬ cia. Czesc zawierajaca króciec wtykowy jest wetknieta koncem przeciwleglym do elementów tulei zaciskowej w koniec krócca gwintowanego przeciwlegly do gwintu, a miedzy tymi czesciami znajduje sie kolowego ksztaltu pierscien uszczel¬ niajacy 44.Aby po wytworzeniu polaczenia strumien prze¬ plywajacego medium nie ulegl zaklóceniu, tak wza¬ jemnie dobrano srednice otworów czesci zawiera¬ jacej króciec wejsciowy i czesci zawierajacej króciec gwintowany, ze unika sie zmniejszenia przekroju dla przeplywu w kierunku strzalki 45. Otwór w czesci z króccem gwintowanym ma odcinek konco¬ wy od strony gwintu o najmniejszej srednicy zewnetrznej dl, odcinek srodkowy o srednicy wew¬ netrznej d2, która odpowiada srednicy wewnetrznej Dl czesci 41 zawierajacej króciec wtykowy, w przy¬ blizeniu stalej wzdluz calej czesci 41 i zewnetrzny odcinek koncowy o najwiekszej srednicy d3, odpo¬ wiadajacej zewnetrznej srednicy D2 wtykowego kon¬ ca czesci zawierajacej króciec wtykowy.Stala srednica wewnetrzna Dl otworu czesci za¬ wierajacej króciec wtykowy odpowiada przy tym wewnetrznej srednicy d2 srodkowego odcinka czesci zawierajacej króciec gwintowany, wewnetrzna sred¬ nica dl odcinka koncowego od strony gwintu odpo¬ wiada srednicy wewnetrznej wetknietego konca przewodu, a róznica miedzy najmniejsza srednica wewnetrzna dl i srednia srednica wewnetrzna d2 odpowiada w przyblizeniu grubosci wetknietego konca przewodu.Czesc zawierajaca króciec wtykowy ma oprócz tego na obwodzie zewnetrznym wypuklosc 47 np. o ksztalcie pierscienia, korzystnie w postaci zgru¬ bienia o przekroju trapezowym, objetego naokolo przez zagiety wystep 46 np. o ksztalcie pierscienio¬ wym bedacy przedluzeniem czesci zawierajacej króciec gwintowany, znajdujacy sie po stronie czo¬ lowej przeciwleglej do gwintu.W celu dalszego zabezpieczenia wykonanego po¬ laczenia przewodów elementy lub szczeki tulei za¬ ciskowej na swym obwodzie wewnetrznym maja co najmniej jeden zab 48 wystajacy do wnetrza, któ¬ rego przekrój ma ksztalt zeba pily, ustawionago lak, ze mozliwe jest wetkniecie konca przewodu, jednak utrudnione jest jego wyciagniecie. Sprezy¬ nujac 2 elementy lub szczeki tulei zaciskowej ota¬ czaja przy tym z zewnatrz wetkniety do wnetrza 20 koniec przewodu. Czesc zawierajaca króciec wtykowy ma co najmniej jeden obszar stozkowy 49, którego srednica zewnetrzna rosnie osiowo w kierunku strzalki 45 do swobodnego konca. Ten obszar stoz- 5 kowy znajduje sie miedzy pierwsza czescia cylin¬ dryczna 50 tworzaca koniec wtykowy i druga, sie¬ gajaca do swobodnego konca szescia cylindryczna 51 o wiekszej srednicy, zawierajaca szczeki zaciskowe, przy czym szczeliny wzdluzne 42, dzielace króciec 10 wtykowy na oddzielne elementy lub szczeki zacis¬ kowe rozciagaja sie od swobodnego konca 52 tej czesci w przyblizeniu do polowy jej dlugosci, sie¬ gajac poprzez drugi obszar cylindryczny 51, obszar stozkowy 49 do pierwszego obszaru cylindryczne- 15 go 50.Do dalszego zabezpieczenia polaczenia czesc za¬ wierajaca króciec wtykowy ma obszar zabezpiecza¬ jacy. Pierscien zabezpieczajacy przy wprowadzeniu na obszar zabezpieczajacy jest samoczynnie zabez¬ pieczony przed niepozadanym przesunieciem i moze byc lekko recznie usuniety z tego obszaru, obszar zabezpieczajacy korzystnie jest utworzony w czesci zawierajacej króciec wtykowy, przy czym zbieznosc jego jest tak dobrana, ze pierscien zabezpieczajacy utrzymuje sie na nim samohamowanie, zas srednica wewnetrzna D5 pierscienia zabezpieczajacego w przyblizeniu odpowiada srednicy zewnetrznej D4 drugiego obszaru cylindrycznego czesci zawierajacej króciec wtykowy. 30 Inna cecha wynalazku polega na tym, ze pierscien zabezpieczajacy na czesci zawierajacej króciec wty¬ kowy jest zabezpieczony przed zsunieciem sie, czesc zawierajaca króciec wtykowy ma na swobodnym 35 koncu zderzak 53, korzystnie w postaci pierscienia oporowego, o srednicy wiekszej niz wewnetrzna srednica pierscienia zabezpieczajacego. Zapobiega to przypadkowemu zsunieciu sie pierscienia zabezpie¬ czajacego z krócca wtykowego lub czesci zawiera- 40 J3ceJ ten króciec przy tworzeniu polaczenia. Piers¬ cien zabezpieczajacy ma prócz tego na obwodzie zewnetrznym wyciecie 54 np. dookólne, korzystnie pierscieniowe. 45 Zastrzezenia patentowe 1. Zlacze wtykowe do laczenia przewodów z two¬ rzywa sztucznego, do prowadzenia gazów lub cieczy, zwlaszcza sprezonego powietrza, majace po jednej 50 stronie króciec wtykowy dla konca weza, a po drugiej stronie króciec gwintowany jako dru¬ gie przylacze i elementy zabezpieczajace do zabez¬ pieczania konca weza w pozycji wetknietej, zna¬ mienne tym, ze koniec weza jest zacisniety w króccu wtykowym (12) w formie tulei zaciskowej. 2. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze króciec wtykowy, jest podzielony za pomoca szczelin wzduznych na kilka korzystnie cztery sprezynujace elementy lub szczeki tulei zaciskowej, rozlozone 60 równomiernie na obwodzie, obejmujace z zewnatrz po wetknieciu wtykany, nie podparty od wewnatrz koniec weza, a króciec wtykowy zawiera co najmniej jeden obszar stozkowy o rosnacej srednicy zewne¬ trznej w kierunku osiowym i ku swobodnemu kon- 65 cowi, który zawiera elementy lub szczeki tulei za-107 604 8 ciskowej, zas element zabezpieczajacy stanowi prze¬ suwny wzdluz stozkowego obszaru obwodu zewne¬ trznego krócca wtykowego pierscien zabezpiecza¬ jacy, który daje sie przestawiac tam i z powrotem miedzy pozycja nieczynna po stronie krócca wty¬ kowego zwróconej ku gwintowi a pozycja czynna po stronie swobodnego konca krócca wtykowego, w której zaciska elementy lub szczeki tulei zacis¬ kowej i utrzymuje je w tej pozycji, odpowiadajacej zacisnieciu konca weza w tulei zaciskowej przy czym króciec wtykowy ma obszar zabezpieczajacy i pierscien zabezpieczajacy przy nasunieciu go na obszar zabezpieczajacy, który samoczynnie jest za¬ bezpieczony przed niepozadanym przesunieciem, zas recznie latwo moze byc zsuniety z tego obszaru. 3. Zlacze wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze obszar zabiezpieczajacy ma rowek (22) na obwodzie krócca, w które wskakuje wystep (24) pierscienia zabezpieczajacego (18), ewentualnie ma wystep wspólpracujacy z rowkiem na obwodzie wewnetrz¬ nym pierscienia zabezpieczajacego. 4. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze obszar zabezpieczajacy ma w stosunku do obszaru stozkowego krócca wtykowego (12) mniejsza zbiez¬ nosc, przy czym korzystnie zbieznosc obszaru zabez¬ pieczajacego jest dobrana tak, iz pierscien zabez¬ pieczajacy samohamowanie trzyma sie w tym obszarze. 5. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze sciana wewnetrzna krócca wtykowego (12) jest zao¬ patrzona w uzebienie (26), korzystnie uzebienie pilo- ksztaltne lub podobne. 6. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czesci zawierajace króciec gwintowany i króciec wtykowy wytwarza sie jako niezalezne, oddzielne czesci, które nastepnie sa laczone ze soba rozlacznie np. przez wetkniecie. 7. Zlacze wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze czesc zawierajaca króciec wtykowy i czesc zawie- 15 20 25 30 35 rajaca króciec gwintowany sa zlaczone z soba za posrednictwem przekladki w postaci pierscienia uszczelniajacego np. pierscienia kolowego. 8. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze otwór przelotowy sklada sie z oddzielnych, wspól¬ osiowych czesci z czesciami otworu, przy czym sred¬ nice wewnetrzne nastepujacych po sobie czesci otworu w kierunku przeplywu sa takie same lub stopniowo coraz wieksze, zas w zadnym razie mniejsze. 9. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czesc zawierajaca króciec gwintowany jest polaczona z czescia zawierajaca króciec wtykowy dodatkowo jeszcze za pomoca srodka, który utrudnia rozcia¬ ganie zetknietych czesci. 10. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze elementy lub szczeki tulei zaciskowej na obwodzie wewnetrznym maja co najmniej jeden wystajacy do wnetrza zab, korzystnie o przekroju w ksztalcie zeba pily, który wcisniety jest w zewnetrzny obwód wetknietego konca przewodu. 11. Zlacze wedlug zastrz. 1, lub 2, lub 3, lub 4, lub 5, lub 6, lub 7, lub 8, lub 9, lub 10 znamienne tym, ze obszar zabezpieczajacy jest utworzony przez obszar czesci zawierajacej króciec wtykowy ko¬ rzystnie obszar stozkowy, którego zbieznosc jest wybrana tak, ze pierscien zabezpieczajacy utrzy¬ muje sie samohamownie w tym obszarze. 12. Zlacze wedlug jednego z zastrz. 1, lub 2, lub 3, lub 4, lub 5, lub 6, lub 7, lub 8, lub 9, lub 11 zna¬ mienne tym, ze pierscien zabezpieczajacy jest pro¬ wadzony w czesci zawierajacej króciec wtykowy tak iz nie moze sie zsunac na zewnatrz, przy czym czesc zawierajaca króciec wtykowy ma na swoim swobodnym koncu zderzak uksztaltowany korzyst¬ nie w postaci pierscienia zderzakowego o srednicy zewnetrznej wiekszej niz srednica wewnetrzna pierscienia zabezpieczajacego.107 604 F,'g] PL