W urzadzeniach tlokowych o napedzie korbowym dlawnice i prowadnice ulegaja odksztalceniom pierwotnym pod dziala¬ niem ciezaru tloczysk, podczas gdy sily tarcia powoduja odksztalcenia wtórne. Za¬ pobieganie nieszczelnosciom, wywolanym odksztalceniami pierwotnemi w wysoko¬ preznych sprezarkach tlokowych, napoty¬ ka na znaczne trudnosci. Odksztalcenia wtórne dzialaja zas na dlawnice w taki spo¬ sób, ze uniemozliwiaja utrzymanie uszczel¬ nien przy stosowaniu najwyzszych spre¬ zen.Wynalazek dotyczy wysokopreznych sprezarek tlokowych i ma na celu uniknie¬ cie naprezen wtórnych, wystepujacych przy napedzie korbowym i wywolujacych nie¬ szczelnosci, przy jednoczesnem odciazeniu dlawnic, wzglednie prowadnic. Wynalazek polega na tern, ze napedzajacy tlok pier¬ wotny (tlok silnika napedzajacego) poru¬ sza tlok sprezajacy iza posrednictwem wa¬ hajacego sie slupa cieczy oraz umieszczo¬ nego miedzy slupem cieczy a tlokiem spre¬ zajacym dalszego lloka (tloka napedzane¬ go), powierzchnia zas tloka napedzanego znajduje sie w takim stosunku do po¬ wierzchni tloka sprezajacego, ze preznosc w cylindrze sprezajacym moze byc wielo¬ krotnie zwiekszona przez nadanie tlokowi napedzanemu odpowiednich wymiarów. W celu wykorzystania zalety napedu pozio¬ mego i uniezaleznienia wysokosci budowy sprezarki od ilosci stopni oraz umozliwie-nia wlaczania kolejno dowolnej ilosci cy¬ lindrów sprezajacych, wskazane jest, by tlok nap^psftjacy $&coAttil w kierunku po¬ ziomym, tlok zas sprezajacy — w 'kierun¬ ku pionowym* Aby ruchy tloków byly skojarzone, wzglednie aby uniknac zatrzymania nape¬ dzanych tloków, tloki napedzane sprezar¬ ki winny sie znajdowac pod obustronnym wplywem slupa cieczy.Celem ulatwienia wyjmowania tloków, a zwlaszcza zmniejszenia dlugosci tloczy- ska, podlegajacego wyboczeniu, wskazane jest miedzy roboczy tlok sprezajacy a od¬ powiedni tlok napedzany wlaczyc sprze¬ glo.Celem wyrównania strat cieczy w tlo¬ kach i dlawnicach, przestrzen robocza tlo¬ ka napedzajacego moze byc wieksza, niz przestrzen robocza tloka napedzanego, po¬ ruszanego wahajacym sie slupem cieczy.Napedzajacy tlok pierwotny moze byc równiez umieszczony powyzej tloka spre¬ zajacego (roboczego).Urzadzenie moze byc poza tern uksztal¬ towane w taki sposób, ze na ustawiane rów¬ nolegle cylindry sprezajace dzialaja przy¬ najmniej dwa tloki napedzane, dzieki cze¬ mu zwieksza sie sprawnosc sprezarki przy jednoczesnem uproszczeniu urzadzenia na¬ pedzajacego. Slupy cieczy moga wspólpra¬ cowac przynajmniej z jednym zaworem odcinajacym, otwierajacym sie samoczyn¬ nie. Mozna poza tern stosowac srodki, u- mozliwiajace wylaczanie jednego lub kilku cylindrów bez przerwania dzialania pozo¬ stalych cylindrów, np, zapomoca przewodu obwodowego cieczy.Na rysunku uwidoczniono w zarysie kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku, mianowicie na fig, 1 jest po¬ kazana sprezarka siedmiostopniowa, na iig, 3 — sprezarka trzystopniowa, nape¬ dzana wylacznie za posrednictwem waha¬ jacego sie slupa cieczy, na fig, 2 — spre¬ zarka trzystopniowa, napedzana czesciowo mechanicznie, czesciowo zas — hydraulicz¬ nie.Na fig, 4 jest uwidoczniony poziomy przekrój sprezarki, w której tlok napedza¬ ny znajduje sie pod wplywem wahajacego sie slupa cieczy, dzialajacego na obydwie strony tloka. Fig. 5 wskazuje przekrój we¬ dlug linji C—D fig, 4, fig, 6 — przekrój wedlug linji A—B fig- 5, fig, 7 — odmiane przykladu wykonania wedlug fig, 4, Na fig, 8 pokazano przekrój sprezarki, w której tloki napedzane i sprezajace po¬ laczone sa ze soba zapomoca sprzegla, na fig, 9 — szczególy sprzegla wedlug prze¬ kroju E—F lig, 8, Fig, 10 wskazuje przekrój przez dwa górne stopnie sprezarki, w której tlok na¬ pedzany znajduje sie powyzej tloka (Spre¬ zajacego, fig, 11 — w polowie widok, w po¬ lowie zas przekrój wedlug linji G—H fig, 10, Na fig, 12 jest pokazana odmiana ze slupem wlaczonym, znajdujacym sie po¬ wyzej tloka napedzajacego.Na fig, 13-h18 sa uwidocznione w prze¬ kroju wzdluz plaszczyzny srodkowej dwa najwyzsze stopnie sprezarki tlokowej, przy- czem fig, 14, 16, 18 pokazuja odmiany da¬ nego przykladu wykonania, zas fig, 17 — przekrój wedlug linji L—M, wzglednie N— O fig, 16, Na fig, 19 uwidoczniono przekrój spre¬ zarki dwustopniowej, której odmiany sa pokazane na fig, 20, 21 i 22, a na fig, 23 — pewien szczegól.Fig, 24 wskazuje przekrój sprezarki wedlug fig. 8, zaopatrzonej w przewód ob¬ wodowy, fig, 25 — zarys sprezarki cztero¬ stopniowej o stopniach napedzanych cze¬ sciowo mechanicznie, czesciowo zas — hydraulicznie, przyczem stopnie napedza¬ ne hydraulicznie sa pokazane na fig, 26 w przekroju wedlug linji P—Q fig, 25, Fig, 27 wskazuje sprezarke, skladajaca sie z czte¬ rech cylindrów, Urzadzenie sklada sie zasadniczo z sil¬ nika napedzajacego, poruszajacego jeden — 2 —tub kilka tloków/ nazywanych ponizej tlo¬ kami aapedzajaceipi lub pierwotnemu, Ruch tloków przenosi sie za posrednictwem wa- hajacego sie slupa cieczy ma dalsze tloki, zwane tlokami napedzanemu. Te ostatnie sa polaczone z tlokami sprezajacemi, slu- zacemi do sprezania srodka, doprowadza¬ nego do cylindrów, mp, gazu* Na fig. 1 siedmiostopniowa sprezarka jest zaopatrzona w korbe 1, korbowód 2, krzyzullec 3, tloczysko i, na którem sa osa¬ dzone tldki o dwustronnem dzialaniu 5 i 6 i tlok o dzialaniu jednostronnem 7. Tlo¬ ki 5, 6 i 7 dzialaja na slup cieczy, wahaja¬ cy sie w cylindrach 8, 9 i 10. W sprezarce zastosowano kilka slupów cieczy U, 12, 13, 14 i 15, oddzialywajacych na tloki spreza¬ jace 17, 18, 19, 20, 21, 22 i 23. Slup cieczy 15 sklada sie z trzech slupów a, b i c. Tloki 17—23 umieszcza sie w oprawach 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30; sa one poruszane przez slupy cieczy, oddzialywajace na tloki na¬ pedzane 31—37. Cylindry 8, 9 i 10 sa od siebie oddzielone walcami posredniemi 38 i 39. Do uszczelnienia cylindrów, znajdu¬ jacych sie zreszta pod stosunkowo niewiel- kiem cisnieniem cieczy, sa przewidziane dlawmice 40, 41, 42, 43 i 44. Wpuszczanie gaizów odbywa sie przez otwory 45—51, wypuszczanie zas gazów sprezonych — przez otwory 52—58. Poszczególne stopnie sprezenia sa oznaczone cyframi rzymskie- mi, Ajby wytworzyc przejrzystosc rysunku, nie pokazano na nim przewodów doprowa¬ dzajacych, zbiorników i innych szczegó¬ lów sprezarki.Wedlug fig, 2 na tloczysku 4 jest osa¬ dzony dwustronnie dzialajacy tlok nape¬ dzajacy 60 oraz dwustronnie dzialajacy tlok 61 pierwszego stopnia sprezarki. Cy¬ linder 62 pierwszego stopnia sprezania jest oddzielony od cylindra 64 nasada 63. Na cylindrze 64 sa osadzone cylindry 65 i 66 drugiego i trzeciego stopnia, w których od¬ bywa sie sprezanie gazów zapomooa tloków 67 i 68. Gaz zostaje wpuszczany do pierw* szego stopnia niskoprezneso przez otwfery 69 i 70 i wypuszczamy stamtad przez otwo* ry 71 i 72. W podobny sposób odbywa ne doplyw sprezanego gazu przez otwory 73 i 75 do drugiego wzglednie trzeciego stop¬ nia sprezarki, które gaz opuszcza nastep¬ nie przez otwory 74 wzglednie 76- Dlawatir ce 79 i 80 sa umieszczone w podstawach 77 i 78. Slupy cieczy 81 i 82, poruszajace sie zwrotnie w cylindrze 64 pod dzialaniem tloka 60, oddzialywaja na tloki napedzapf 83 i 84. Aby zastapic olej, przeciekajacy sie przez nieszczelnosci tloków i dlawnfc, stosuje sie oddzielna poippke, niepokazana w celu przejrzystosci rysunku, W cyliar drach 65 i 66 sa przewidziane otwory 87 i 88, któremi pompka wtlacza wiecej oleju, niz go wyplywa przez nieszczelnosci, prayt ozem zbyteczny olej splywa do przestrzeni 89 i 90, gdy tloki 83 i 84 dosuna sie swego polozenia koncowego. Dzieki temu unika sie uderzen tloków 67 i 68 o ko&i 85 i 86. Krzyzulec 3 moze byc równiez uksztal* towany jako jednostronnie dzialajacy tlok, prowadnica zas 95 — jako cylinder, W przykladzie wykonania wedlug fig, 3, tlok przesuwa sie i porusza zwrotnie slup cieczy w cylindrze 91, skladajacym sie z trzech czesci 96, 97, 98, sani zas tlok jest róznicowy 92, 93. Stopnie I, // i ///sa osadzone wspólnie na cylindrze 91. Wpu¬ szczanie i wypuszczanie gazów odbywa sie w taki sam sposób, jak w poprzednim przy¬ kladzie i jest oznaczone strzalkami.Skok tloków 31^37 (fig, 1) poszczegoK nych stopni moze byc zmieniany, t j, zwiekszany lub zmniejszany, zaleznie od tego, czy stosunek powierzchni tych tlo-? ków do powierzchni tloków 5, 6 i 7 jest wiekszy lub mniejszy od jednosci.Jak widac z rysunku, srednice tloków napedzanych znajduja sie w pewnym sci¬ sle okreslonym stosunku do srednic tloków sprezajacych w zaleznosci od stopnia, na którym pracuja. Tak np, na fig, 2 po* wierzchnia tloka napedzanego 83 jest dzie? - * ~tpieciokrotnie wieksza, niz czynna po¬ wierzchnia tloka sprezajacego 67. Po¬ wierzchnia tloka napedzanego 84 jest pra¬ wie trzydziestokrotnie wieksza, niz po¬ wierzchnia wspólpracujacego z nim tloka sprezajacego 68. Jezeli np. sprezarka spre¬ za na drugim stopniu do preznosci 180 atm, na trzecim zas stopniu do 600 atm, wówczas cisnienie slupów cieczy wyniesie okolo 20 atm. Dzieki nadaniu tlokom na¬ pedzanym odpowiednich wymiarów, moz¬ na wiec, przy zachowaniu stosunkowo ni¬ skiego cisnienia slupów cieczy, wielokrot¬ nie zwiekszyc sprezanie, wymagane od sprezarki., Do uzupelniania slupa cieczy sa prze¬ widziane oddzielne przyrzady, nieuwidocz- nione celem przejrzystosci rysunku. Przy¬ rzad moze byc wykonany w taki sposób, by slup cieczy poruszal tylko jeden sto¬ pien. Przyrzad moze byc jednak rówiniez zastosowany do sprezarek lub pomp o tlo¬ kach, rozmieszczonych szeregowo, bliznia¬ czych lub róznicowych, do maszyn tloko¬ wych, napedzanych zapomoca jednej luib kilku Aorlb. Do wylaczania wzglednie wla¬ czania poszczególnych slupów cieczy sa przewidziane srodki, zapomoca których mozna wylaczac wzglednie wlaczac jeden lub kilka stopni recznie lub samoczynnie.Dzieki temu, np. w razie potrzeby, mozna uzyc sprezarke siedmiostopniowa jako czterostopniowa.Wedlug fig. 4—7 cylindry 103 i 104 sa umieszczone w oprawach 101 i 102 tloków napedzanych 105 i 106 sprezarki. W cy¬ lindrze 107 przesuwa sie tlok napedzajacy 5, poruszany poprzez krzyzulec 3 dowol¬ nym silnikiem napedzajacym (korba 1 i korbowód 2, fig. 7).Z tlokiem napedzanym 106 jest pola¬ czony tldk sprezajacy 110 (fig. 6), z tlo¬ kiem zas napedzanym 105 — tlok spreza¬ jacy 111 (fig. 5). Górna powierzchnia tlo¬ ków napedzanych 105 i 106\ znajduje sie pod wplywem slupa cieczy 112, dolna zas ich powierzchnia — pod wplywem slupa cieczy 113, znajdujacego sie w umrze la¬ czacej 123.Cylindry 103 i 104 sa przestawione wzgledem sieibie ze wzgledu na tloczysko 4. Polozenie ich moze byc równiez obrane inaczej, np. w sposób, pokazany na fig. 7, gdzie tloczysko jest wodzone po jednej stronie tloka, wskutek czego tylko jeden z cylindrów jest przestawiony wzgledem osi tloka napedzajacego.Sposób dzialania urzadzenia jest na¬ stepujacy. Tlok 5 znajduje sie (fig. 4, 5 i 7) w polozeniu srodkowem. Kierunek obrotu korby i oznaczono strzalka 116 (fig. 7).Gdy tlok 5 przesuwa sie od polozenia 5 (fig. 4) do polozenia 118, wówczas tlok na¬ pedzany 105 zostaje odepchniety pod wplywem slupa cieczy 112 az do zderzaka 119 (fig. 5), ograniczajacego jego skok, skutkiem czego nastepuje skok ssawny tlo¬ ka sprezajacego 111 sprezarki. Jednocze¬ snie jednak, pod wplywem slupa cieczy 113, tlok napedzany 106 podnosi sie do góry, a mianowicie do wysokosci zderzaka 120, stanowiacego jego górmy punkt zwrotny, przyczem sprezajacy tlok 110 spreza gaz, wessany przez zawór 121 (fig. 6) i wytla¬ cza go przez zawór tloczny 122. Powrót tlo¬ ka 5 wywoluje skok ssawny tloka stopnia / i sprezenie wessanego gazu w stopniu //.Dzieki temu osiaga sie nietylko to, ze ssaw¬ ne i sprezajace suwy tloków sprezajacych odbywaja sie pod wplywem slupa cieczy, lecz równiez unika sie zatrzymywania tych tloków.Przestawienie tloków napedzanych wzgledem siebie moze byc równiez wyko¬ nane w sposób inny, niz to pokazano na ry¬ sunku; równiez podzial na stopnie spreze¬ nia moze byc dowolny. Do jednego i tego samego stopnia sprezenia mozna zastoso¬ wac kilka cylindrów. W sprezarce, uwi¬ docznionej na fig. 8, korba 1 i konbowód 2 poruszaja tlok napedzajacy 5 za posred¬ nictwem krzyzuilca 3 i tloczyska 4. Tloki *R ^ *Asprezajace 126, 127 i 128 poruszaja sie za posrednictwem slupa cieczy, znajdujacego sie miedzy tlokiem 5 a tlokami napedzane- mi 129, 130 i 131. Tlok róznicowy 5 sklada sie z wiekszego tloka, dzialajacego obu¬ stronnie i poruszajacego tloki napedzane 129 i 130 oraz mniejszego tloka, dzialaja¬ cego jednostronnie na tlok napedzany 131.Miedzy tloki 126 a 129, 127 a 130 oraz 128 a 131 sa wlaczone sprzegla 132, które uwidoczniono w zwiekszeniu na fig. 9. Tlo- czysko sklada sie z dolnego odcinka 133 i górnego 134, przyczem ten ostatni slizga sie w uszczelnieniach 135 i 136. Równiez dolny odcinek 133 tloczyska posiada pro¬ wadnice. Górny odcinek 134 tloczyska po¬ siada kuliste zakonczenie 138, osadzone w odpowiednio uksztaltowanej panewce 139 na tloczysku 133. Kulista panewka 139 mo¬ ze sie równiez slizgac na zakonczeniu od¬ cinka 133.W wytoczeniu 142 jest osadzony dwu¬ dzielny pierscien 141, okryty pierscieniem 143, zakonczonym od góry powierzchnia kulista, na której opiera sie kulista panew¬ ka 145, mogaca sie przesuwac w kierunku bocznym w kolnierzu 146.W podobny sposób dolny odcinek 133 tloczyska jest zaopatrzony w wytoczenie 147, w którem osadzano pierscien 148, oto¬ czony kolnierzem 149, polaczonym sruba¬ mi 150 z kolnierzem 146, dzieki czemu po¬ wstaje polaczenie odcinków 133 i 134 tlo¬ czyska.Smarowanie przegubowego sprzegla 132 odbywa sie przez kanal 151, laczacy prze¬ strzen 152, utworzona miedzy kolnierzami 146 i 149, wahajacym sie slupem cieczy.Smar jest wtlaczany pod panewke 139, skad przedostaje sie do przestrzeni 152."Przy swobodnem wyjmowaniu szczeli¬ wa 153 nie potrzeba rozlaczac sprzegla 132 i przesuwac dolnego odcinka tloczyska ku dolowi. Ponadto, mimo ze odstep miedzy tlokami 126, 171, 128 a tlokami 129, 130, 131 zostaje zwiekszony przez zastosowa¬ nie sprzegla, zmniejsza sie jednak dlu¬ gosc tloczyska, podlegajacego wyboczeniu.Górny odcinek 134 tloczyska moze sie przesuwac w sprzegle 132, gdyz panewka przegubowa jest ruchoma. Odcinek 134 moze sie równiez obracac, dzieki zastoso¬ waniu panewek kulistych, wzgledem od¬ cinka 133. Tloczysko podlega wskutek te¬ go jedynie naprezeniom srodkowym.W sprezarce objetosc skoku tloka na¬ pedzajacego, t. j. objetosc cieczy, tloczonej przez jego powierzchnie czynna, jest wiek¬ sza, niz objetosc skoku tloka napedzanego, t. j. objetosc cieczy, tloczonej przez po¬ wierzchnie czynna tego ostatniego. Jezeli s oznacza skok tloka napedzajacego, którego punkty zwrotne sa oznaczone linja przery¬ wana, flf f2, fs — powierzchnie czynne te¬ go tloka, hlf h2 i h3 — skok tloków nape¬ dzanych pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia, zas f4, f5 i fQ — powierzchnie czyn¬ ne odpowiednich tloków, a mianowicie 131, 129 i 130, wówczas iloczyn I1 . s jest wiek* szy, niz h± . f4; f2 . s — wiekszy niz h2. f5 i /3 . s — wiekszy niz h3 . /6. W pokaza¬ nym przykladzie skoki hlf h2 i A3 sa jed¬ nakowe, moga sie one jednak takze róznic od siebie.Dzieki takiemu ustrojowi, straty cieczy, wywolane przez nieszczelnosci tloków i dlawnic, zostaja wyrównane. Przestrzen ro¬ bocza tloka napedzajacego jest wieksza o wielkosc strat od przestrzeni roboczej tlo¬ ka, napedzanego slupem cieczy.W oprawach 161 i 162 (fig. 10 i 11) sa osadzone cylindry 163 i 164 tloków nape¬ dzanych 165 i 166. Tlok 5, poruszany przez nieuwidoczniony na rysunku silnik nape¬ dzajacy, przesuwa sie w cylindrze 167, za¬ pelnionym ciecza. Tloki sprezajace 170 i 171 wywoluja sprezenie^ gazu, wsysainego do cylindrów 172 i 174. Tlok napedzany 165 jednego ze stopni jest umieszczony po¬ wyzej tloka sprezajacego 170, tlok zas na¬ pedzany 166 drugiego ze stopni — powy¬ zej tloka sprezajacego 171. Slup cieczy, — 5 —tfobzofcy w cylindrze 167 pod wplywem tlcdta 5, znajduje sie miedzy powierzch¬ niami tloków napedzanych, zwróconemi W strofce tloków sprezajacych i poni¬ zej laczacego slupa cieczy 113, wlaczone¬ go lhiedzy tloki napedzane 165 i 166. Na fig. 121 pokazano przyklad wykonania, we¬ dlug którego, w przeciwienstwie do po¬ przedniego, niepokazany na rysunku tlok napedzajacy 5 tloczy w cylindrze 167 slup leieczy, oddzialywajacy na powierzchnie tloków napedzanych 165, 166 po stronie, ódiWróconej od tloków sprezajacych i znaj¬ dujacy sie powyzej slupa cieczy 113, wla¬ czonego miedzy tloki 165 i 166.Gdy tlok 5 (fig. 11) przesuwa sie w fctertanfcu strzalki 175, ciecz zostaje dopro¬ wadzona przez kanal 176 pod tlok nape- dzatty 166, który dzieki temu przesuwa sie fal górze i wlsysa sprezany czynnik, np. gaz, tte tyl&idra 174. Jednoczesnie jednak slup otefczy 113 przesuwa tlok 165 ku dolowi, ^rzyczem slup cieczy, znajdujacy sie mie¬ dzy dolna powierzchnia tloka napedzane¬ go 165 a tlokiem 5, zostaje przetloczony T^rfeez kanal 177. Tlok sprezajacy 170 spre- M jpfzytem gaz, weissany do cylindra 172.W przykladzie wykonania wedlug fig. 10, 11 i 12, tloki sprezajace 170 i 171 cy- lifodróty 172 i 174 sprezariki mozna skiero¬ wac fcta dolowi, skad wynika, ze zanie¬ czyszczenia, porywane sprezanym gazem, ate dotetaja sie do dlawnicy, gdyz nie ino- ga sie przedostac miedzy cylinder a dlaw- nide, wiec opadaja z powierzchni czolo¬ wej tloka na strone cylindra, w której sa yrhieszczone zawory.Ciecz, porwana sprezonym gazem, zbie¬ ra sie równiez u spodu cylindrów i jest u- suwana przez zawory tloczne, dzieki cze¬ mu latwo znika; z drugiej zas strony na za¬ borach zostaje zawsze nieco cieczy, chro- tó^cej zawór i jego gniazdo przed zbyt *tóocnem zderzeniem.Mozna stosowac cylindry wiszace i skie- WWS&e fcfc dolowi, zatfniast dotychczaso¬ wych stojacych, co jest korzystne zwla¬ szcza u stopni najwyzszego sprezenia.Mozliwosc takiego ukladu ma bardzo duze znaczenie, gdyz przy budowie sprezarek wysokopreznych musza byc stosowane srodki ostroznosci, zapobiegajace uszko¬ dzeniom sprezarki, wynikajacym badz z wad samego metalu, badz przez zmiany w jego wewnetrznej budowie pod wplywem naprezen zmiennych, badz wreszcie przez dzialania chemiczne samego czynnika spre¬ zanego; powyzszych przyczyn mozna nie brac pod uwage przy budowie sprezarek, pracujacych o sprezeniu zwyklem. Uklad cylindrów wiszacych dozwala na umie¬ szczanie przyrzadów ochronnych w funda¬ mentach 160, t. j. przez odpowiednie u- ksztaltowanie fundamentów i na niezaj- mowanie temi przyrzadami pomieszczen, przeznaczonych na maszyny.Sprawnosc sprezarek, w rodzaju poka¬ zanych na fig. 1, 2 lub 3, jest ograniczona wymiarami ostatniego stopnia sprezenia, nie zas obciazeniem napedu. Wymiary sprezariri sa ograniczone przedewszysUkiem ze wzgledu na szczelnosc dlawnic. Istnieje pewna okreslona srednica tych ostatnich, po przekroczeniu której niema moznosci u- szczelnienia dotychczas znanemi srodkami, zwlaszcza przy stosowaniu wysokiego spre¬ zania.Na fig. 13 —'18 uwidoczniono sposoby unikniecia tych wad, zwlaszcza w sprezar¬ kach, zaopatrzonych w tloki napedzane, znajdujace sie pod wplywem slupa cieczy.Na Jig. 13 na tloczysku 4 osadzone sa obustronnie dzialajace tloki 185, 186 i 187, wywolujace przesuwanie slupów cieczy, znajdujacych sie w cylindrach 178, 179 i 180. W cylindrach 193 — 196 sa umieszczo¬ ne tloki napedzane 199 — 202, które .pola¬ czone sa z tlokami 203 — 206, sprezajace- mi czynnik w cylindrach 207 — 210 przed¬ ostatniego stopnia. W cylindrach 191 i 192 ostatniego stopnia sa umieszczone tloki na¬ pedzane 197 i 198, polaczone z tloka*ai ^ « «sprezajaeemi 211 i 212 cylindrów 213 i 214 sprezatfeL Miedzy tlokami napedzajacemi /85, 186, 187 i jedna powierzchnia kazde¬ go z tloków napedzanych 197 — 202 znaj¬ duja sie slupy cieczy 215 — 220, miedzy zas kazdemi dwoma tlokami napedzane¬ mi —slupy cieczy 221, 222 i 223. Do prze¬ wodu ssawnego 224 cylindrów 207 —¦ 210 przedostatniego istopnia sa przylaczone za¬ wory sisawne 225 — 228. Zawory tloczne 229 i 230 cylindrów 210 i 209 tego stopnia sa polaczone z przewodem ssawnym 231 i zaworem ssawnym 232 cylindra 214 o- statniego stopnia sprezarki, podczas gdy zawory tloczne 233 i 234 cylindrów 208 i 207 sa polaczone z przewodem ssawnym 235 i zaworem ssawnym 236 cylindra 213 ostatniego stopnia. Od zaworów tlocznych 237 i 238 cylindrów 214 i 213 skierowano przewód tloczny 239 ostatniego stopnia do miejsca zuzycia sprezonego gazu. Slupy cieczy miedzy tlokami napedzanemi znaj¬ duja sie w tej ssanej plaszczyznie, co slu¬ py cieczy miedzy kazdym z tloków nape¬ dzanych a tlokiem napedzajacym.Tloki sprezajace 203 — 206 przesuwa¬ ja sie w równolegle polaczonych cylin¬ drach 207 — 210 pod wplywem tloków 199, 202, poruszanych przez tloki napedzajace 185, 186 i 187, tloki zas napedzane 197 i 198, przesuwajace tloki sprezajace 211 i 212, przesuwaja sie w równolegle polaczo¬ nych cylindrach 213 i 214.Przyklad wykonania, pokazany na fig, 14 i 15, rózni sie tem od poprzedniego (fig. 13), ze tlok napedzajacy jest uksztaltowa¬ ny jako tlok róznicowy, skladajacy sie z dwóch tloków, z których wiekszy tlok 240 dziala na tloki napedzane cylindrów 241 i 242 szóstego stopnia, znajdujace sie za po¬ srednictwem slupów cieczy 248 i 249 pod wplywem napedzajacego tloka 243 i pola¬ czone slupem cieczy 250 dzialaja na tloki sprezajace 257 i 252 równolegle polaczo- «ych cylindrów 253 i 254. W podobny spo- 5Ób iioki flapedza re, jak widac na fig. 14, znajduja sie za posrednictwem slupów cieczy 257 i 258 pod wplywem napedzajacego tloka 240 i sa ze soba polaczone slupem cieczy 259, dziala¬ ja na tloki równolegle polaczonych cylin¬ drów 260 i 261. Gaz wpuszcza sie do zawo¬ rów ssawnych przewodem 262, zas wypu¬ szcza sie z zaworów tlocznych przewodem 263.Podczas gdy wedlug fig. 14 i 15 slupy cieczy, znajdujace sie miedzy kazdemi dwoma tlokami napedzanemi, sa umie¬ szczone w plaszczyznie równoleglej do tlo¬ ka napedzajacego, na fig. 16 i 17 uwidocz¬ niono przyklad wykonania, wedlug którego os 264 slupa cieczy 266, znajdujacego sie miedzy dwoma tlokami napedzanemi, krzy¬ zuje sie z osia tloków napedzajacych 267 i 268. W zwiazku z tem, cylindry 269 i 270 szóstego stopnia sa wlaczone równole¬ gle do siebie, podobnie jak cylindry 271 i 272 siódmego stopnia.Na fig. 18 pokazano przyklad wykona¬ nia, wedlug którego tloki napedzane 273 i 274 sa umieszczone powyzej, zas tloki na¬ pedzane 275 i 276 — ponizej tloka nape¬ dzajacego 277. Cylindry 278 i 279 sa pola¬ czone równolegle, podobnie jak cylindry 280 i 281. Praca sprezarki polega, jak iw poprzednich przykladach, na zmiennera dzialaniu slupów cieczy 282 i 283A porusza¬ nych przez tlok napedzajacy 277 oraz la¬ czacych slupów cieczy 284 wzglednie 285, znajdujacych sie miedzy tlokami 273 i 274$ wzglednie miedzy tlokami 275 i 276.Dzieki takiemu zastosowaniu osiaga sie, mimo uproszczen napedu, dwukrotnie wiek¬ sza sprawnosc, niz w sprezarkach dotych¬ czasowych, przy jednakowych srednicach nurnika. Srednica dlawnic nie jest zbyt wielka. Wzgledne zmniejszenie wymia¬ rów wywoluje mniejsze grzanie sie szcze¬ liw, co ulatwia odprowadzanie ciepla, po¬ wstajacego wskutek tarcia; zmniejsza sie równiez rozszerzalnosc wskutek ciepla O- raz luz miedzy tlokiem a tlszczelmeniem. _ 7 —Na fig. 19 tlok 292 przesuwa sie zwrot¬ nie w cylindrze 291. Tloki napedzane 295 i 296, poruszajace tloki (Sprezajace 297 i 298, znajduja sie w cylindrach 293 i 294.Cylindry sprezajace 301 i 302 sa przymo¬ cowane do opraw 299 i 300. Slupy cieczy 303 i 304 znajduja sie w cylindrze po le¬ wej stronie tloka 292, podczas gdy w prze¬ wodzie obwodowym 306 znajduje sie la¬ czacy slup cieczy 305. Jako srodka tlocz¬ nego uzywa sie oleju, doprowadzanego do cylindrów przez zawory zasilajace 307, 308 i 309. Kazda z przestrzeni, w których znajduja sie slupy cieczy 303, 304 i 305, jest zaopatrzona w zawór 310, 311 wzgled¬ nie 312, uksztaltowany jako zawór bezpie¬ czenstwa oraz w przynajmniej jeden za¬ wór 313, 314, 315 wzglednie 316, przezna¬ czony do wpuszczania powietrza- Zawory bezpieczenstwa i zawory wydmuchowe moz¬ na polaczyc z nieuwidocznionym na rysun¬ ku przewodem lub zbiornikiem. Zawory za¬ silajace polaczone sa z przewodem cieczy tloczonej lub jej zbiornikiem. Poza powyz- szemi zaworami tlok napedzajacy 292 jest zaopatrzony w zawory 317 i 318, tloki zas napedzane 295 i 296 — w odpowiednie za¬ wory 319, 320 wzglednie 321, 322. Celem przejrzystosci rysunku, zawory, obciazone w odpowiedni sposób sprezynami, przy srodkowem polozeniu tloka pokazano o- twarte, przy krancowych zas polozeniach tloków, .oznaczonych linjami przerywane- mi, zawory sa pokazane w polozeniach, ja¬ kie wówczas zajmuja.Objetosc skoku (iloczyn skoku przez po¬ wierzchnie czolowa) tloka napedzajacego 292 jest wieksza od objetosci skoku tloków napedzanych 295 i 296, przynajmniej o wielkosc strat oleju. Skok tloka 292 jest ograniczony dlugoscia niepokazanej na ry¬ sunku korby silnika napedzajacego, skok zas tloków napedzanych 295 i 296 — zde¬ rzakami 323 i 324. Dzieki powyzszemu u- kladowi, tloki napedzane osiadaja na zde¬ rzakach/ nim tlok 292 osiagnie swój punkt zwrotny. Slupy oleju znajdowalyby sie przytem pod niedopuszczalnem cisnieniem, gdyby nie przewidziano srodków do miar¬ kowania tego cisnienia. Wedlug fig. 19 od¬ bywa sie to w ten sposób, ze kazdy z tlo¬ ków 292, 295 i 296 jest zaopatrzony w dwa zawory 317, 318 wzglednie 319, 320 lub 321, 322, ustawione i uksztaltowane tak, ze przy okreslonem nadcisnieniu przepuszcza¬ ja olej na druga strone tloka. Gdy tlok na¬ pedzany 295 opiera sie o dolny zderzak, nim tlok 292 osiagnie iswe polazenie zwrot¬ ne, a wiec gdy ten ostatni przesuwa sie w dalszym ciagu w lewo, wówczas olej, tlo¬ czony tlokiem 292, przeplywa przez zawór 319 do slupa cieczy 305. 0 ile tlok 296 znajduje sie przytdm w swem górnem po¬ lozeniu zwrotnem, wówczas olej przeply¬ wa z przestrzeni 305 przez zawór 322 do slupa cieczy 304. Ilosc oleju, zmniejszona wskutek strat przez nieszczelnosci, uzupel¬ nia sie przez zawory zasilajace 307, 308, 309. Gdy np. ze slupa 303 olej wycieka przez dlawnice nazewnatrz, wówczas tlok napedzany 295 osiaga swe górne polozenie zwrotne 323, nim tlok 292 dosunie sie do swego prawego polozenia krancowego. Po lewej stronie tloka 292 powstalaby wiec w slupie cieczy przestrzen niewypelniona, gdyby olej nie doplynal samoczynnie przez zawór zasilajacy 308, posiadajac podczas pewnej okreslonej czesci suwu wyzsze ci¬ snienie od panujacego w slupie cieczy. W podobny sposób odbywa sie dopelnianie slupów oleju 304 i 305.W razie wyjatkowo szybkiego przebie¬ gu miarkowania, w celu unikniecia znaczne¬ go wzrostu cisnienia, sa przewidziane za¬ wory 310, 311 i 312, uksztaltowane jako zawory bezpieczenstwa. Zawory 317 — $22 nie sa bezwzglednie konieczne, gdyz zadanie ich moga spelniac zawory bezpie¬ czenstwa 310, 311 i 312.Przyklad wykonania, uwidoczniony na iig. 20, rózni sie tern od poprzedniego, ze do uzupelniania laczacego slupa cieczy 305 — 8sa przewidziane dwa zawory zasilajace 307, z których jeden, np. lewy, moze slu¬ zyc do wpuszczania cieczy o cisnieniu zwyklem w czasie postoju, drugi zas — do wpuszczania cieczy podczas ruchu o ci¬ snieniu zwiekszonem. Poza tern ani tlok na¬ pedzajacy 292, ani tloki napedzane 295 i 296 nie sa zaopatrzone w zawory. Zamiast nich stosuje sie samoczynny zaifrór, pola¬ czony przewodem obwodowym. Slup cie¬ czy 305 jest polaczony zaworem 327, pod¬ czas gdy slup cieczy 304 jest polaczony za¬ worem 329 i przewodem obwodowym 330 ze slupem cieczy 305.Wedlug przykladu wykonania, prze¬ strzen robocza tloka 292 jest wieksza, niz przestrzen robocza tloków 295 i 296. Ze wzgledu na to, te ostatnie osiadaja na zde¬ rzakach, zanim tlok 292 osiaga swój punkt zwrotny. Gdy powstaje nadcisnienie,«np. slupa 303 wzgledem slupa 305, wówczas zostaje ono miarkowane przez odpowied¬ ni odplyw cieczy, przepuszczonej przez za¬ wór i przewód obwodowy 327, nastawione odpowiednio do warunków ruchu. O ile w slupach 303, 304 i 305 powstaje cisnienie, przewyzszajace pewne dopuszczalne ci¬ snienie najwieksze, wówczas odbywa sie wyrównanie^ przez otwierajace sie w tym przypadku zawory bezpieczenstwa 310, 311 i 312. Olej, wyplywajacy przez nieszczel¬ nosci i stracony, zastepuje sie olejem, do¬ prowadzanym przez zawory zasilajace 308 i 309. Zawór i przewód obwodowy mozna zastapic przez odpowiednio uksztaltowane zawory bezpieczenstwa.Na fig. 21 uwidoczniono urzadzenie w zastosowaniu do sprezarki, w której lacza¬ cy slup cieczy znajduje sie powyzej tloka napedzajacego 292. Oddzielne przewody obwodowe lub odpowiednie zawory nie sa tym razem zastosowane. Zamiast nich do zasilania wszystkich trzech slupów sa prze¬ widziane zawory 307, 308 i 309 i, poza za¬ worami odcinajacemi 313, 314, 315 i 316, uksztaltowanemi jako zawory, wypuszcza¬ jace powietrze, zawory bezpieczenstwa 310, 311 i 312, otwierajace sie po pnzekro* czeniu najwiekszego cisnienia dopuszczal¬ nego. O ile w jednym ze slupów podczas ruchu znajdzie sie zbyt wiele oleju, moze on wyplywac przez zawory bezpieczen¬ stwa. Gdy cisnienie w jednym ze slupów opadnie ponizej cisnienia oleju, doprowa¬ dzanego przez zawory zasilajace, niedobór oleju zostaje natychmiast wyrównany.Aby uniknac wstrzasów i twardych ude¬ rzen, tloki napedzane 295 i 296 sa uksztal¬ towane w taki sposób, ze, dosuwajac sie do punktu zwrotnego, opieraja sie o zderzak 326 wzglednie 323, ograniczajacy skok tlo¬ ka, przyczem wystajace denka tloka 331 wzglednie 3J2 wywolufa dlawienie wy¬ pchnietej przez nie cieczy. Szybkosc tloka zmniejsza sie i dzieki temu ku koncowi .skoku tloki 295 i 296 osiadaja na oleju stloczonym w miejscu 333, pokazanem linja przerywana (fig. 23).W jednostopniowej sprezarce, uwidocz¬ nionej na fig. 22, do mianowania slupa cie¬ czy sa zastosowane dwa zawory zasilajace 308 i 307 oraz dwa zawory wyrównawcze 317 i 318; do slupa cieczy 334 — zawór 313, wypuszczajacy powietrze, do slupa 335 — dwa zawory, wypuszczajace powie¬ trze 314 i 315 oraz do kazdego slupa — zawór bezpieczenstwa 310 i 311. Te ostat¬ nie zaczynaja dzialac dopiero wówtzas, gdy cisnienie panujace w slupach cieczy, przewyzsza pewna okreslona granice, a wiec, gdy np. zawory 317 i 318 zawodza.Sposób dzialania sprezarki odpowiada po¬ przednio podanym. Zawór wypuszczajacy powietrze mozna polaczyc z zaworem bez¬ pieczenstwa.Korba 1 (fig. 24) i korbowód 2 porusiza za posrednictwem krzyzulca 3 tlok nape¬ dzajacy 5, osadzony na tloczysku 4 i okla¬ dajacy sie z czesci o dzialaniu jednostron- nem i z czesci o dzialaniu dwustron- nem. Sprezajace tloki 128, 126 i 127 I-go, II-go i III-go stopnia sa polaczone z odpo- — 9 —wiedniemi tlokami napedzanemi 131, 129 i 130 zapomoca sprzegla 132 i sa poruszane przez slupy cieczy 340, 341 i 342. Miedzy slupami cieczy 341 i 342 jest przewidziany przewód obwodowy 343, otwierany i zamy¬ kany zapomoca sterowanego kurka 344.Gdy jedna z dlawnie, np. dlawnica 345 trzeciego stopnia, jest nieszczelna i nalezy w niej wymienic szczeliwo wówczas niema potnzdby wylaczania pierwszego stopnia.Dzieki bowiem otwarciu sterowanego kur¬ ka 344, pokazanego na fig. 24 w polozeniu ^amknietem, slup cieczy 342 przeciska sie w kierunku strzalki 346 przewodem obwo¬ dowym 344 i wypelnia przestrzen niewy¬ pelniona, powstajaca w slupie 341 wskutek suwu tloka 5, przyczem tlok napedzany 130 pozostaje nieruchomy. Podczas suwu powrotnego tloka 5, slup cieczy 341 prze- plywa w kierunku strzalki 347, przyczem tlok napedzany pozostaje w miejscu.Na fig. 25 korba 1 napedza kilka stopni sprezenia, np. IV, V, VI i VII, przyczem IV i V stopien sa uksztaltowane jako spre¬ zarki napedzane mechanicznie, VI zas i VII stopien poruszane sa przez tlok napedzaja¬ cy za posrednictwem wahajacego sie slupa cieczy. Gdy przy danym ukladzie najwyz¬ sze stopnie wymagaja naprawy lub zamia¬ ny szczeliw, nie powoduje to unieruchomie¬ nia caleji sprezarki, gdyz IV i V stopien moga pracowac w dalszym ciagu dzieki wylaczeniu tloków jedynie VI i VII stopnia zapomoca przewodu obwodowego; prace wylaczonych tloków wykonywa w tym przypadku odpowiedni zespól zapasowy.Wedlug fig. 26 (odpowiadajacej zasad¬ niczo fig. 5) prawy slup cieczy 112 jest polaczony przewodem 350, zamykanym przez kurek 351 oraz przewodem 352, za¬ mykanym przez kurek 353 z lewym slupem cieczy 112. Celem wylaczenia szóstego i siódmego stopnia wystarczy nadac kurkom 351 i 353 polozenie otwarte, pokazane na rysunku; wówczas gdy tlok 5 przesuwa sie w kierunku strzalki 354, lewy slup cieczy przeplywa przez przewód 352, slup lacza- cy 123 i przewód 350 do prawego slupa 112. Gdy tlok 5 przesuwa sie w kierunku strzalki 355, wówczas prawy slup cieczy 112 przeplywa izpowrotem przewodami 350 i 352 do lewego slupa cieczy 112, nie poru¬ szajac tloka napedzanego. Gdy trzeba np. wylaczyc tylko stopien VII, wówczas za¬ myka sie"kurek 351, wskutek czego, pod¬ czas sprezajacego suwu tloka 5 (strzalka 354), ciecz nie dziala na tlok napedzany 105, lecz splywa przewodem 352. Podczas powrotnego suwu tloka 5 ta ciecz powra¬ ca znów przewodem 352, dzieki czemu tlok napedzany 105 i polaczony z nim tlok sprezajacy 111 pozostaja w miejscu.Odmiana tego ukladu jest pokazana linja przerywana, przyczem lewy slup cie¬ czy 112 jest polaczony ze slupem prawym //2»przewodem obwodowym 356, zamyka¬ nym zapomoca kuika 357.Inna odmiana, pokazana linja przery¬ wana, polega na polaczeniu przewodów 350 i 352 przewodem obwodowym 358, za¬ mykanym zapomoca kurka 359.Poza. powyzszemi osiaga sie równiez dal¬ sza odmiana wyjasniona na fig. 27, odpo¬ wiadajaca zasadniczo fig. 13.Miedzy slupem laczacym 223 a slupa¬ mi tloczonemi 220, wzglednie 219, znajdu¬ ja sie przewody obwodowe 362 i 363, zao¬ patrzone w zawory 360 i 361. Poza tem sa przewidziane przewody obwodowe 364 i 365, otwierane lub zamykane zapomoca za¬ worów 366 i 367. Te przewody sluza do wylaczania jednego lub kilku cylindrów bez zatrzymywania pozostalych. Wskutek tego, jesli niniejsza sprezarka, której najwyzszy stopien sklada sie z czterech cylindrów 207 — 210, posiada sprawnosc, np. 1000 jn3/Z