Czestokroc zachodzi potrzeba utrzy¬ mywania napiecia lub pradu w obwodzie, zasilanym ze zródla pradu zmiennego, na poziomie praktycznie stalym, albo waha¬ jacym sie w pewnych tylko waskich gra¬ nicach.Ma to np. miejsce przy zasilaniu u- rzadzen radjolechnicznych bez uzycia ba- teryj anodowych lub równiez bateryj za¬ rzenia, z istniejacego zródla pradu zmien¬ nego, z zastosowaniem prostowników pra¬ du i t. d.Inny znowu przyklad stanowi wypadek zasilania wskaznika obrotów lub czestotli¬ wosci, wymagajacego pradu praktycznie stalego, z maszyny wielkiej czestotliwosci, która wykazuje drobne wahania ilosci O- brotów, lecz silnie zmienne napiecie.Zachodzi równiez koniecznosc utrzy¬ mywania pradu lub napiecia uzytkowe¬ go na poziomie stalym, vt przypadku np. zastosowania pradnicy o zmiennej ilosci obrotów do oswietlania lub celów! podob¬ nych.Wynalazek niniejszy pozwala zapew¬ nic odbiornikowi pradu pozadany stopien niezaleznosci od wahan zródla pradu zmiennego.W mysl wynalazku równolegle do od¬ biornika pradu lub zasilajacego go przy¬ rzadu posredniego wlacza isie opór silnie malejacy ze wzrostem napiecia zmiennego(zmiennej sily elektromotorycznej), a w szereg z oporem tym i ze zmiennem napie¬ ciem,rwiednie w\A £lfcktrobodzcza -— o- pór pozorny ^pojemnosciowy lub induk¬ cyjny), W przypadku, gdy rozporzadzalne na¬ piecie! silnie sie zmienia, bez powazniej¬ szych wahan czestotliwosci], najprostsze urzadzenie do wyrównania pradu uzyskuje sie w mysl wynalazku, wykonywajac sze¬ regowy opór indukcyjny w postaci dlawika o charakterystyce (napiecia mniej wiecej linjowej, a wiec np, o rdzeniu zelaznym ze szczelina powietrzna, albo w postaci dlawika bez rdzenia, i dobierajac na opór równolegly dlawik zelazny silnie nasyco¬ ny w calymj zakresie regulowania; otrzy¬ muje sie wówczas polaczenie najbardziej celowe, gdyz jak to powszechnie wadomo, przy nasycanym dlawiku zelaznym opor¬ nosc przy wzrastajacym pradzie lub na¬ pieciu spada, webec czego przy wielkich nawet zmianach pradu napiecie zmienia sie tylko bardzo nieznacznie, W ten spo¬ sób wahania zmiennego napiecia sieci ule¬ gaja prawie zupelnemu pochlanianiu przez dlawik szeregowy, dlawik zas równolegly dostarcza napiecia prawie stalego.Mozna osiagnac urzadzenie znacznie jeszcze czulsze przez dodatkowe zaboczni- kowanie nasyconego ^równoleglego oporu indukcyjnego odpowiednio dobrana po¬ jemnoscia, W ukladzie podobnym napie¬ cie e, dlawika szeregowego i napiecie ed dlawika równoleglego, wzglednie konden¬ satora równoleglego, róznia sie bardzo sil¬ nie w fazie i mozna wówczas, pomijajac wywolane nasyceniem zelaza odchylenie od ksztaltu sinusoidalnego, przedstawic z przyblizeniem zadawalaj acem podzial na¬ piecia zapomocaj wektorów w ten sposób, ze wektor zmiennego napiecia E w sieci równa sie geometrycznej sumie wektorów ei -i ed' Obecnosc- kondensatora równole¬ glego sprawia, ze przy wszelkich zmianach napiecia wypadkowego E zmienia sie rów¬ niez znacznie i w kierunku korzystnym kat fazowy pomiedzy skladowemi e1 i eÓJ tak iz przy znacznych nawet zmianach E skladowa ed doznaje zmian bardzo tylko nieznacznych.Podobne polaczenie wyobraza np, fig. 1.W siec o napieciu zmiennem E wlaczony jest dlawik szeregowy L w szereg z rozga¬ lezieniem, skladajacem sie z nasyconego dlawika zelaznego D i równoleglej z nim pojemnosci C. Jako pojemnosc wchodza przedewszystkiem w gre kondensatory, mozna jednak stosowac w tymze celu w wielkich instalacjach o malej czestotliwo¬ sci biegnace jalowo silniki synchroniczne lub maszyny kolektorowe (z przesuwaniem faz). Do zacisków a, a oporu równolegle¬ go D mozna wlaczyc bezposrednio albo przez odpowiednie aparaty posrednie (np, transformator / a ewentualnie i przez od¬ powiednia przetwornice i t, p, (skoro cho¬ dzi o zasilanie sprzetu radjowego) , apa¬ raty, które zamierzamy wylaczyc z pod wplywu wahan napiecia w zródle pradu zmiennego.Rzecza bedzie korzystna cewke zelazna D obliczyc w ten sposób, aby zelazo jej przy najnizszem wchodzacem w gre na¬ pieciu bylo silnie nasycone. Przeciwnie, w schemacie niniejszym charakterystyka dlawika szeregowego L nie posiada wiek¬ szego znaczenia dla pracy urzadzenia.Mozna go równiez wykonac w postaci dlawika zelaznego, korzystniej jednak zu¬ pelnie bez zelaza (przy zródle pradu zmiennego wielkiej czestotliwosci), albo z zelazem o szczelinie powietrznej (przy zródle malej czestotliwosci).Poniewaz przy polaczeniu podobnem zmienne napiecie E sieci równa sie sumie geometrycznej praktycznie stalego napie¬ cia eó oraz napiecia elf mozna przeto w razie zyczenia przez nadanie odpowiednich wymiarów poszczególnym ogniwom po¬ dzial pradu uskutecznic w ten sposób, ze — 2 —stale [praktyczne napiecie ed równa sie w przyblizeniu sredniej wartosci E.W pewnych warunkach moze byc rze¬ cza korzystna dobrac pojemnosc w ten sposób, aby przy pewnem okreslonem na¬ pieciu zmiennego zródla pradu w obrebie miarkowania, np. przy napieciu najniz- szem, najwyzszem, a najlepiej przy napie¬ ciu sredniem i t. d., prad w sieci wypadl mozliwie najmniejszy. Osiaga sie to, gdy wszystkie prady bezmocne, plynace po- miedzy zaciskami aa, wyprzedzane lub wyprzedzajace, w przyblizeniu wzajemnie sie równowaza.W ukladzie tym mozna z latwoscia u- zyskac, ze, w przypadku np. wizrostu na¬ piecia w sieci o 80 — do 100%, prad lub napiecie uzytkowe wzrosna zaledwie o 5*.W przypadku, gdy odbiornik pradu za¬ sila sie napieciem praktycznie stalem, nie bezposrednio, lecz przez transformator, schemat uwidoczniony na fig. 1 mozna u- prascic przez polaczenie transformatora tego z przyrzadem do podzialu napiecia w ten mianowicie sposób, ze przejmujacy stala praktycznie czesc napiecia plawik zelazny D wykonywa sie w postaci uzwo¬ jenia pierwotnego nasyconego transforma¬ tora o uzwojeniu wtómem pojedynczem lub wielokiotnem, dostarczajacem napie¬ cia lub napiec, jakie nalezy utrzymywac na poziomie stalym.Schemat podobny wyobraza fig. 2.Dlawik D i transformator t wedlug od¬ miany poprzedniej sa tu polaczone we wspólny transformator T o rdzeniu! nasy¬ conym, uzwojeniu pienwofcnem p polaczo- nem w szereg z dlawikiem L, a uzwojeniem wtómem s zasijlajajcem dwa praktycznie stale napiecia et i e2, podczas gdy drugie uzwojenie wtórne s' dostarcza równiez stalego napiecia e3.Nalezy tu jeszcze zaznaczyc, ze przy uzyciu pojemnosci równoleglej mozna do uzwojenia wtórnego transformatora T przylaczyc równolegle jeden lub kilka kondensatorów. Korzystniej jest jednak przylaczyc kondensator C równolegle do uzwojenia pierwotnego.Wielkosc opisanej powyzej aparatury zalezy od wartosci procentowej wahan napiecia w sieci pradu zmiennego i od do¬ puszczalnych wahan procentowych napie¬ cia w odbiornikach pradu. Im wyzsze jest napiecie w sieci i im surowsze sa warunki, jakim powinien czynic zadosc odbiornik pradu, tern wieksze wypadaja wymiary ukladu ograniczajacego wahania napiecia.Wszelako nawet przy niekorzystnych wa¬ runkach pracy mozna utrzymac na poziomie niskim wymiary, ciezar i koszt urzadzenia przez zastapienie jednego wiekszego urza¬ dzenia dzielczego o typie opisanym powy¬ zej — dwoma lub kilku znacznie mniejsze- mi urzadzeniami polaczonemi w kaskade.Uwidocznia to tytulem przykladu fig. 3.Zastosowano tu trzystopniowy uklad kaskadowy. Kazdy stopien posiada swój dlawik szeregowy Llt L21 L3, z którym po¬ laczono w szereg rozgalezienia, skladaja¬ ce sie z silnie nasyconego dlawika zelazne- go D1 wzglednie Z2, D3 w polaczeniu równoleglem z pojemnoscia Clf C2 lub Poszczególne stopnie polaczone sa w przykladzie wykonania bezposrednio gal¬ wanicznie. Mozna je jednak polaczyc i przez transformatory. Poslugujac sie transformatorami pomiedzy poszczególne- mi stopniami lub u wyjscia stopni ostat¬ nich, mozna równiez i tu, podobnie jak to mialo miejsce w odmianie poprzedniej, dlawiki zelazne jednego lub kilku stopni polaczyc z zasilanemi przez nie transfor¬ matorami, jak to wskazano dla stopnia 3-go, gdzie dlawik zelazny Z)8 wykonany jest w postaci transformatora o rdzeniu nasyconym i uzwojeniu wtórnem, dostar- czajacem stalego napiecia uzytkowego. W pewnych warunkach mozna zalecic trans¬ formator ten wykonac z wyraznem roz- — 3ob Sfllptowadka, §dlf*n&ttiA s^nffl&Mt motoryczncj zródla tefj^jsg^wc^^ fcasbd- -^ato^Htef^aflo^ -*apAtofa^£%lgtf^^ w kie- **4#ife4lJgly ii(^^0Bi«Usatdm&ik^d^^xtBi jest Ltóitil&d^sia nt^futyt ot j&lnswbiwU bel^fe^^bt^aodi^tett prist3fii5©bciTtei^wyo- -gto«*t^^2^eilfeh^ 4iadS^{oe«po^idnMJsi spdfc^ljaa// rysffink&i cbtJdi^MrafS* oc^iwtóawfaiie ^parMylpóraocnir cze. Lx wyobraza calkowity opór indpk- io#S$^dt|k^j«i^^$zy^(f6st :wiyBtwDza- -ftattawtejrite; ssfefcegowegalijt^ .poWgJteggo^i zktóipboomaL oblfcóyc zgory, ralfcriz w;ypfcsóbl nagtabarpeostyj wy^^w^yc -KJfl^iidcsiidiiJ^xiqpóróal^ osiagnac- iwfd^r isci^^rcgiHacje^a3toezy^ix4 na staly prad ^uayttó^ny. ,.11 ynsislai Jrw^ib sl^lA .cJ-C xiirreSBipc\Nmy^hm wi^mAack ^leca sie w -galezL oporaitaSftkriii^ Wskapai^e ^ii5,j^póc /k -stacitdlawika,i^Mtocgoilubiw:ipol^ca^niu z -delszjrarrxji*<^e»ssfctoeAc w Atofofttfsoc&y- ^ri^ttc wv«irie^f«b^^nz^wtos<5U»6^«ikte- de polao&nP^dtag fign^iabj5i5Ku'ixKkf- Hbfeltófeftfe opolaclb^iir^^tta^^aSWilku fl^adzafcoistos p&bsfaMoh napi^cd^i^wfedltig -fig. jfosnol&sido Hi3nv/sq Ystq yd^ ,do'2oqa ^^v^itf^*óv^ luc^yiUminiwsiryi.^Dijie, xrze dtógtfflp^aiij^katfc^ |rin#fe- trycznie srcdrdcowemi ptpdilmiK^wilzif&a ztótómj-^K<^k4)^^ '^luzy -wylacznik- do iWzik^talca^ii tbj sily elektroniotof^ci^ rzecza bezcelowa przylaczac kondensator *€*bei|«^r^&rio • róv^olegl^'do. oporu tiiy- t^tf^^li^id^s^ gtialega.Mjfedaak ^tfketec^c pctf^arar pó- lacftSSsfcnrówtfcAegfe po^rediaa p*zizrp*ky?- 'fi^sft^^* dwm Jubiakiiiai pttektó^ Jtfo^eijia^^ tii& wedlilg fig, fep^jemnasó równolegla p^yl^czokia ^t np, do ^ffm plmktów:iivli *tftedflió&#ó lprz0cKvfe^<^r^^ MM«i •w^btJ^-^e zmienaia s&a linal^tipinotar r^mOpór izem^wy^ (fi^4 i 5)/^y- -fcwarfca tu wtasny <^jot i^diikt^tiy ttzwbje- 4iia tvvornika punktami. Polaczenie .ró^dlegieokanflenr sató-a ;C z'ódbkwriii«m pbadu ma.tómiej- ^ce $)^rwhiio,^ miaii0widei2^iHknod4Tek- itoentu przetwórczego, wyt\ranzonego przez nfer niusc^ byc ^ed^ico^o-pczeciwlefgl^ w 2flawtóki ekktrycznem; Mozna urównitó, ^jiik^b *ifafcaani^flg, ,7v pr^ylacEr6f*rzyi|jte- ^emttosci do jjtmktów a, rfr,fe w ukladzie gwiazdowym lub piersoieniocwym/ po^ci o ró}^ PL