Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ dów podchwytowych do zerdzi, stosowa¬ nych w otworach wiertniczych. Przyrzad ten miesci sie pomiedzy zerdzia i zaruro- waniem otworu wiertniczego w ten sposób, iz moze on zaciskac sie w dowolnem miej¬ scu z zarurowaniem otworu i umozliwiac jednoczesnie ruch podluzny zerdzi wiert¬ niczych w okreslonych granicach.Przyrzad niniejszy dziala samoczynnie w razie zerwania sie ponad nim liny, zaci¬ skajac natychmiast zerdzie w zarurowaniu otworu.Równiez zaciska oin samoczynnie zer¬ dzie w dowolnem miejscu w chwili zerwa¬ nia sie liny jak i przy wyciaganiu zerdzi z otworu wiertniczego.Zacisniecie sie w zarurowaniu nie prze¬ szkadza jednak pionowemu ruchowi zwrot¬ nemu zerdzi podczas pompowania.Na rysunku fig. 1 uwidocznia przekrój pionowy jednego wykonania przyrzadu podchwytowego, przyczem czesci jego zaj¬ muja polozenie odpowiadajace opuszcza¬ niu sie zerdzi w zarurowaniu; fig. 2 — ta- kiz przekrój przyrzadu po zacisnieciu sie go w pewnem miejscu z zarurowaniam, w chwili gdy zerdz jest opuszczona i gotowa do podniesienia sie i wykonania uderzenia; fig. 3 — widok w perspektywie przyrzadu w chwili opuszczenia zerdzi w otworze; fig. 4 — przekrój poziomy przyrzadu wzdluz linji 4 — 4 fig. 1; fig. 5 — przekrój wzdluz linji 5—5 fig. 1; fig. 6 — przekrój wzdluz linji 6 — 6 fig. 1; fig. 7 — widok zboku innej odmiany przyrzadu; fig. 8 —widok zboku trzeciej odmiany przyrzadu; fig. 9 — pr^ekrcp ,pfoA co odmiennego; fig. 10 i 11 — przekroje poziome wzdluz linij 10 — 10 i ii — .// fig. 9; fig. 12 —widok w perspektywie szczeki, zastosowanej w przyrzadzie we¬ dlug fig. 9.Na fig. 1 do 6 uwidoczniono zarurowa- ne 2 oraz zerdz wiertnicza 1, zaopatrzona w odpowiednich odstepach w kolnierze 3, 4, 5 spojone z jego powierzchnia. Na zerJ dzi 1 moze przesuwac sie ciezki stozek 6, którego ruchy ograniczone sa wypustami 7 i 8 kolnierzy 3 i 4. W szyjce stozka 6 wyciete jest obraczkowe wyzlobienie 9 za¬ konczone obrzezem 10. Szyjka stozka za¬ opatrzona jest ponadto w dwa srednicowo przeciwlegle sobie wpusty pionowe 11 la¬ czace sie z wyzlobieniem obraczkowem 12.Na kolnierzu 3 znajduje sie para wy¬ pustów pionowych 7 (fig. 4), któife dopóki nie natrafia na wpusty 11 wspieraja sie na obrzezu 10, w przeciwnym zas razie wsu¬ waja sie w owe wpusty, slizgajac sie w nich ruchem zwrotnym.Na dolnym koncu stozka 6 znajduje sie wyzlobienie pierscieniowe 12, zakonczone pólkolistemi obrzezami 13, oraz dwa wpu¬ sty pionowe 14 skierowane ku górze od obrzeza 13. Na kolnierzu 4 znajduja sie dwa wypusty pionowe 8, które dopóki nie natrafia na wpusty 14 wspieraja sie na obrzezu 13, skoro zas znajda sie nawprost owych wpustów wsuwaja sie w nie.Na zerdz 1 nalozona jest ponadto prze- suwalnie tuleja 15 zaopatrzona w plaskie sprezyny 16 naciskajace na powierzchnie wewnetrzna zarurowania otworu celem u- trzymywania w polozeniu pozadanem tu- lei 15, stanowiacej czesc poslizgowa. Tar¬ cie jest tak isilne, iz do wtloczenia tulei 15 i czesci z nia polaczonych potrzebne jest pewne obciazenie dodatkowe.Na obwodzie tulei 15 rozmieszczone sa w równych od siebie odstepach trzy ucha 17, a w kazde z nich wsuniety jest pret 19 osadzony w niem obrotowo zapomoca za¬ tyczki 20, przyczem w razie zlamania sie zatyczki glówka 18 zapobiega odlaczeniu sie preta od tulei 15.Zwykle zatyczki 20 sluza za osie obro¬ tu pretów 19, a w razie zlamania sie jednej z zatyczek pret 19 utrzymuje nadal glówka 18, wobec czego nie odlacza sie od tulei 15.Prety 19 osadza sie badzto obrotowo za¬ pomoca zatyczek, badz tez stosuje sie w tym celu jedynie glówki tych pretów. Ni¬ gdy jednak nie stosowano dotychczas jed¬ noczesnie polaczenia glówki z zatyczka, jak w przyrzadzie niniejszym, gdzie glów¬ ka 18 wspólpracuje z zatyczka 20.Kazdy pret 19 posiada w koncu gór¬ nym szczeke 21 o pochylej i wygietej po¬ wierzchni wewnetrznej 22 i o uzebieniu zewnetrznem 23. Gdy stozek 6 opada, szczeki 21 rozsuwaja sie i wciskaja pomie¬ dzy stozek i zarurowanie 2 zamocowujac przez to w danem miejscu przyrzad pod- chwytowy. Tuleja 15, prety 19 i szczeki 21 tworza razem czesc poslizgowa.Opuszczeniu sie stozka 6 wzgledem tu¬ lei 15 zapobiegaja w pewnych razach pod¬ pórki 24, przymocowane koncem górnym srubami 25'do dolnego konca stozka 6; konce dolne podpórek wsuwaja sie w wy¬ krój 26 tulei 15. Podczas opuszczania zer¬ dzi dolne konce podepórek 24 wspieraja sie na obrzezu 27 wlasciwych im wykrojów 26, wskutek czego stozek 6 zatrzymany zosta¬ je w polozeniu wzniesionem (fig, 1).Wykroje 26 wspóldzialaja z czopami 28 przesuwalnemi promieniowo nazewnatrz przez scianki tulei 15 pod wplywem wyste¬ pów utworzonych na kolnierzu 5, celem ze¬ pchniecia dolnych konców podpórek 24 po¬ za krawedz obrzezy 27 wykrojów 26 i u- mozliwienia przez to zblizenia sie stozka 6 ku tulei 15 (fig. 2).W tym celu kolnierz 5 zaopatrzony jest w wystep poziomy 29 i wystep dolny 30.W danym razie sa tu trzy podpórki 24, trzy czopki 28, trzy wystepy 29 i trzy wy-stepy 30. Wystepy 29 tworza razem pier¬ scien z wyikrojami 31, który zaczyna dzia¬ lac samoczynnie w rafcie przypadkowego opadniecia zerdzi wiertniczej, wskutek np. zerwania sie liny.Wystepy 30 zaczynaja natomia$t dzia¬ lac z chwila obrócenia przewodu 1 na po¬ wierzchni i wówczas te wystepy wypy¬ chaja czopy 28 nazewnatrz tulei 15 i spy¬ chaja podpórki 24 z wykrojów 26.Spód stozka 6 zaopatrzony jest w wy¬ stajace nazewnatrz i ku górze parzyste pal¬ ce 32, kierujace prety 19. W tym celu ko¬ niec górny pretów 19 zaopatrzony jest w ukosna powierzchnie 33, wspóldzialajaca z temi palcami celem przytrzymania szczek 21 tych pretów* w stanie przycisnietym do powierzchni zewnetrznej stozka 6. Pod¬ czas wyciagania przyrzadu podchwytowe- go z otworu wiertniczego palce 32 stykaja sie z ukosnemi powierzchniami 33 pretów 19 i skutkiem tarcia o powierzchnie we¬ wnetrzna zarurowania 2 przyciskaja szcze¬ ki 21 do powierzchni zewnetrznej stozka 6. Stozek 6 zaopatrzony jest w zwykle wy¬ zlobienia pionowe 34 do przepuszczenia wody.Niniejszy przyrzad do przewodów wiertniczych dziala w sposób nastepujacy.Gdy czesci przyrzadu znajduja sie w po¬ lozeniu fig. 1, a caly przyrzad znajduje sie w otworze wiertniczym, stozek 6 wspiera sie za posrednictwem podpórek 24 na tu¬ lei 15 i, przezwyciezajac tarcie sprezyn 16 o wnetrze zarurowania 2, umozliwia opu¬ szczanie sie przyrzadu wraz z zerdzia (fig- I)- Gdy lina zerwie sie ponad przyrzadem, zerdz 1 spada wglab otworu szybciej od stozka 6 i tulei 15, wskutek czego wystepy 29 przesuwaja sie ku dolowi tej tulei i wy¬ pychaja czopy 28 nazewnatrz, spychaj ac jednoczesnie dolne konce podpórek 24 z wykrojów 26, co uwolni tuleje 15 od cieza¬ ru stozka 6, wobec czego sprezyny 16 za¬ trzymuja tuleje 15, a stozek 6 spada nadal i rozsuwa szczeki 21, wciskajac je pomie¬ dzy zarurowanie i powierzchnie stozka 6, przyczem stozek i szczeki 21 znajduja sie wówczas w polozeniu uwidocznionem na fig. 2 i przyrzad zacisnie sie w zamurowa¬ niu.Jezeli natomiast przyrzad opuszczony zostal do otworu (bez zerwania sie liny) i nalezy go umocowac w zarurowaniu na pewnym poziomie, trzeba obrócic zerdz 1 w kierunku przeciwnym ruchowi wskazów¬ ki zegara, wskutek czego wystepy 30 wy¬ pchna czopy 28 nazewnatrz tulei 15 i ze¬ pchna podpórki 24 z obrzezy 27 wykrojów 26, a jednoczesnie wypusty 8 kolnierza 4 znajda sie nawprost wpustów pionowych 14, dzidki czemu stozek 6 moze opuscic sie i rozsunac szczeki 21 celem zacisnie¬ cia ich w zarurowaniu, przyczem w razie potrzeby przewód 1 mozna opuscic do te¬ go stopnia, aby wypusty 7 kolnierza 3 wsunely sie we wpusty 11 stozka 6 (fig. 2).Po znalezieniu sie czesci przyrzadu w polozeniu powyzszem zerdz 1 uniesie sie o tyle, aby mozna bylo poruszac te zerdz ru¬ chem zwrotnym bez przesuwania przy¬ rzadu, co umozliwiaja wpusty 11 i 14. Na fig. 2 czopy 28 przypadaja nawprost od¬ stepów 31 pomiedzy wystepami 29, dzieki czemu wystepy 29 i 30 nie przeszkadzaja ruchom zwrotnym zerdzi.Aby wyciagnac zerdz 1 podnosi sie ja tak, by wypusty 8 wsunely sie we wpusty 14, a po oparciu sie ich na górnych kon¬ cach wpustów zaczynaja one podnosic sto¬ zek 6. Gdy stozek 6 zostanie podniesiony do tego stopnia, iz palce 32 znajda sie w niewielkiej odleglosci od szczek 21, kol¬ nierz 35 zamocowany na zerdzi 1 wsuwa sie w tuleje 15 i wypycha czopy 28 naze¬ wnatrz, wobec czego konce dolne podpó¬ rek 24 nie moga juz wesprzec sie na wy¬ krojach 26, gdyby nawet zerdz podniosla stozek 6 do miejsca, w którem dolne kon¬ ce podpórek 24 znalazlyby sie nawprost tych wykrojów. Kolnierz 35 utrzymuje — 3 —czopy 28 w stanie wysunietym nazewnatrz przez caly czas podnoszenia zerdzi. Je¬ zeli oczywiscie wypusty 7 i 8 znajduja sie nawprost wpustów U i 14.Z chwila jednak, gdy stozek 6 podnosi sie i palce 32 zetkna sie z dolnemi konca¬ mi szczek 21, to i szczeki zaczynaja sie równiez podnosic, a prety 19 przesuwaja ku górze tuleje 15 wraz ze sprezyna¬ mi 16.Gdyby zerdz zerwala sie podczas pod¬ noszenia, to sprezyny 16 powstrzymywa¬ lyby natychmiast spadek tulei 15 i szczek 21 % a poniewaz podpórki 24 nie opieraja sie o wykroje 26, przeto stozek 6 opadlby wzgledem tulei 15 i rozsunal szczeki 21, które zacielyby sie w zarurowaniu, a jed¬ noczesnie wypusty 7 oparlyby sie o szyjke stozka 6 i zapobieglyby spadaniu zerdzi poprzez przyrzad.Gdy przyrzad zajmuje polozenie jak na fig. 2, to do opuszczania przyrzadu na nizszy poziom otworu wiertniczego nalezy obrócic zerdz 1 w kierunku ruchu wska¬ zówki zegara i podniesc ja, przyczem ca¬ losc zajmie polozenie jak na fig. 1, wsku¬ tek czego wypusty 8 zaczepiaja o obrze¬ ze 13, podnoszac stozek 6 wraz z zerdzia 1. W miare wznoszenia sie zerdzi wystepy 29 przesuwaja sie poza czopy 28, a na¬ stepnie podpórki 24, podnoszac sie wraz ze stozkiem 6, wpychaja czopy 28 do wne¬ trza tulei 15 az do chwili wsparcia sie dol¬ nych konców tych podpórek na obrzezach 27 wykrojów 26. Jednoczesnie palce 32 stykaja sie dolnemi koncami szczek 21 i utrzymuja je w polozeniu zsunietem. Po¬ szczególne czesci przyrzadu zajmuja te¬ raz polozenie jak na fig. 1, wobec czego przyrzad mozna podnosic lub opuszczac.Jezeli trzeba opuscic przyrzad na in¬ ny poziom i tam ze zamocowac w zaruro¬ waniu, nalezy jedynie obrócic zerdz w kie¬ runku przeciwnym biegu wskazówki zega¬ ra, aby wystepy 30 wypchnely czopy 28 nazewnatrz i zepchnely podpórki 24 z wy¬ krojów 26, wskutek czego stozek 6 spada i zaciska przyrzad w zarurowaniu 2.Inny nieco przyrzad podchwytowy uwi¬ doczniony na fig. 7 sklada sie ze stozka 6a tulei 15a oraz polaczonych z nia pre¬ tów 19a zakonczonych szczekami 21at Sprezyny cierne 16a, zdolne utrzymac ciezar pretów 19a i szczek 21 '' posiada¬ ja wygiete konce 16b, które stanowia sprezyste oparcie czopów 16 stozka 6a.Jezeli po opuszczeniu tego przyrzadu wglab otworu (fig. 7) lina peknie, to zerdz wiertnicza 1 a spada nagle i kolnierz jej 3a uderza w szyjke stozka 6a wskutek czego czopy 16c rozsuwaja sprezyny 16ay stozek 6a moze sie opuscic i rozepchnac szczeki 21af które zaciskaja sie w zaruro¬ waniu otworu wiertniczego.Jezeli natomiast zerdz nie zerwala sie, to do zatrzymania przyrzadu na okreslo¬ nym poziomie w otworze wiertniczym na¬ lezy po osiagnieciu tego poziomu pozwolic opasc zerdziom tak, aby kolnierz 3a ude¬ rzyl w szyjke stozka 6a i uruchomil go.Przyrzad podchwytowy na fig. 8 rózni sie od poprzedniego jedynie tern, iz do wypychania nazewnatrz czopów 28a slu¬ za wtyczki 29a i 30*, przyczem. same czo¬ py rozsuwaja sprezyny 16d celem roz- czepienia ich z czopami 16" stozka 6b.Jezeli zerdz opadnie nagle wskutek zerwa¬ nia sie, to wtedy wtyczki 29a wypychaja czopy 28a nazewnatrz, rozsuwajac spre¬ zyny 16d i zwalniajac czopy 16ey wskutek czego stozek 6b opada i rozsuwa szczeki 21b oraz zaciska je w zarurowaniu otwo¬ ru wiertniczego.W celu zamocowania przyrzadu w o- kreslonem miejscu zarurowania nalezy zerdz obrócic tak, aby wtyczki 30a wy¬ pchnely czopy 28a nazewnatrz i rozsunely sprezyny 16d oraz odczepily je od czopów 16e i umozliwily dzieki temu spadek stozka 6h, który rozsuwa szczeki 21b.Na fig. 7 i 8 do podnoszenia stozka 6a lub 6b podczas wyciagania zerdzi / uzy- — 4 —wa sie kolnierza l?f a po podniesieniu stoz¬ ka 6° lub 6b do pewnej wysokosci, palce 32 zaczna, podnosic szczeki 21° lub 2tb wraz z tuleja 15a.Nalezy zaznaczyc, ze konce dolne pre¬ tów 19 (fig. 1 — 8) polaczone sa zawsze obrotowo z tuleja kierownicza 15, a sto¬ zek 6 miesci sie ponad ta tuleja.Tuleja 15b i stozek 6? przyrzadu pod- chwytowego wedlug fig. 9 — 12 osadzone sa przesuwalnie na zerdzi -wiertniczej lb, a tuleja 15b posiada sprezyny cierne 16?, opierajace sie koncami dolnemi na pretach 19* szczek 21?, które wisza obrotowo za posrednictwem pretów i czopów 20? na tulei 15b. Szczeki 21? posiadaja wystepy 21g, siegajace zwykle pod obrzeza 6S stozka 6? i podtrzymuja go, a zerdz lb wyposazona jest w uklad wystepów 29? i 30? y przeznaczonych do przesuwania czo¬ pów 28?.Jezeli przyrzad zajmuje polozenie wskazane na fig. 9, to podczas jego opada¬ nia ciezar tulei 15b, pretów 19?, szczek 21? oraz stozka 6? przezwycieza tarcie spre¬ zyn 16? i tuleja 15b wspiera sie na kol¬ nierzu 15g. Jezeli nastepnie zerdz wiertni¬ cza ulegnie zerwaniu, to spada ona szyb¬ ciej od przyrzadu, lecz z chwila wypchnie¬ cia przez wystepy 29? czopów 28? naze- wnatrz, szczeki 21? rozczepiaja sie z o- brzezami 6g'f wskutek czego zostaja one zwolnione od ciezaru stozka 6? i sprezy¬ ny 16? zatrzymuja opadanie tulei i pola¬ czonych z nia szczek. Poniewaz zas sto¬ zek 6 nie wspiera sie juz na szczekach 21?9 wiec opada i rozsuwa je, wskutek cze¬ go szczeki zaciekaja sie w zarurowaniu, poczem kolnierz 15h na zerdzi lb zacze¬ pia o stozek 6? i zapobiega dalszemu spa¬ daniu zerdzi przez przyrzad .Jezeli przyrzad opuszczony w otwo¬ rze do pewnego poziomu trzeba na tym poziomie umocowac w zarurowaniu, naten¬ czas nalezy opuscic zerdz celem wy¬ pchniecia nazewnatrz czopów 28? zapo- móca wystepów 30? i zwolnic przez to sto¬ zek 6ff który wskutek tego opada i rozsu¬ wa szczeki 21 ft przez co zaciska je w za¬ rurowaniu w zadanem miejscu.W zwiazku z fig. 9 do 12 nalezy zazna¬ czyc, ze prety 19? przymocowane sa do boku wlasciwej im szczeki 21? i przepu¬ szczane sa przez wyzlobienia na wode 34b\ Sprezyny przyrzadu podchwytowego sa bardzo mocne, tra sie zawsze z dosta¬ teczna sila o scianki zarurowania i mozna je przepychac przez zamurowanie wglab otworu wiertniczego, dzieki czemu potra¬ fia one zawsze zatrzymac natychmiast tu¬ leje i szczeki zarówno podczas spadania zerdzi wiertniczych z szybkoscia wieksza od spadania samego przyrzadu, jak i pod¬ czas obracania tych zerdzi w kierunku przeciwnym biegu wskazówki zegara ce¬ lem uwolnienia tulei i szczek od ciezaru stozka. Jezeli czesci przyrzadu zajmuja powyzsze polozenie, to przy podciaganiu przyrzadu wgóre mozna go zawsze zaci¬ snac w zarurowaniu, poniewaz sprezyny zatrzymuja natychmiast tuleje wraz ze szczekami na zadanym poziomie, Z fig. 1 i 2 wynika, ze wypusty 7 i 8 znajduja sie w odstepach wiekszych ani¬ zeli obrzeza 10 i 13, wskutek czego prze¬ wód 1 moze przesuwac sie w pewnych granicach wzgledem stozka 6 nawet wte¬ dy, gdy te wypusty nie przypadaja na- wprost wpustów 11 i 14, lecz przewód moze poruszac sie w wiekszych granicach, gdy wypusty te znajduja sie nawprost wspomnianych wpustów. PL